'Fiscus zal nooit weten hoeveel miljard hij mist'

De Belastingdienst heeft geen idee hoeveel miljard belastinginkomsten de schatkist misloopt doordat grote bedrijven onvolledig of onjuist aangifte doen. Ook op dit zogenoemde nalevingstekort van burgers en het mkb heeft de Belastingdienst weinig zicht. Wel is duidelijk dat het al jaren om grote bedragen gaat.

Staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën en Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën tijdens de Algemene financiële beschouwingen in de Eerste Kamer. Beeld anp

Van 2008 tot en met 2012 betaalden de 1,7 miljoen midden- en kleinbedrijven jaarlijks tussen de 2,5 miljard en 3,2 miljard te weinig belasting door foute aangiften. Bij de 8 miljoen belastingbetalende particulieren gaat het tussen 2010 en 2013 elk jaar om een nalevingstekort van minstens een half miljard.

Recentere cijfers zijn er niet, zo blijkt uit een doorlichting van de Belastingdienst door de Algemene Rekenkamer, de controleur van de overheidsfinanciën. De Tweede Kamer had de Rekenkamer gevraagd of die iets kon zeggen over de zogenoemde tax gap. Dat is het verschil tussen de wettelijk verschuldigde belastingen en de daadwerkelijke belastingontvangsten - 230 miljard vorig jaar.

De tax gap bestaat uit drie delen. Het gaat om belastinggeld dat niet kan worden geïnd doordat bijvoorbeeld een bedrijf failliet is gegaan. Naast dit inningsverlies is er het nalevingstekort door al dan niet bewust foute aangiften. Deze twee elementen van de tax gap zijn met enige moeite nog wel in te schatten. Dat geldt niet of nauwelijks voor wat het 'dark number' wordt genoemd. Dat is verschuldigde belasting waar de fiscus totaal geen zicht op heeft. Denk aan fraude en criminele inkomsten.

Belastingmoraal

De Rekenkamer concludeert dat door het 'dark number' de tax gap niet zonder allerlei voorbehouden in te schatten zal zijn. Staatssecretaris Wiebes van Financiën moet van de Rekenkamer daarom prioriteit geven aan het verbeteren van de belastingmoraal bij het mkb. Vooral dient de staatssecretaris inningsverliezen en nalevingstekorten van grote ondernemingen beter in te schatten.

Dat laatste ga ik niet doen, reageert Wiebes. 'Daarvoor is de populatie te divers.' Wel zal in de boeken van 350 grote bedrijven worden gekeken.

Dat steekt SP-Kamerlid Farshad Bashir. Volgens hem is een nieuwe werkwijze van de Belastingdienst er de oorzaak van dat onbekend is hoeveel belasting grote bedrijven te weinig betalen. 'Belastingdienst heeft onder mom van horizontaal toezicht met grote bedrijven afgesproken dat deze bedrijven zichzelf moeten controleren', twittert Bashir .Hij doelt op waarmee de Belastingdienst in 2008 is begonnen. Dit zogenoemde Horizontaal Toezicht gaat ervan uit dat fiscus en belastingbetaler een relatie van wederzijds vertrouwen aanknopen zodat controle achteraf in beginsel niet meer nodig is.

Weerstand

De weerstand op de werkvloer tegen 'HT' is groot, zo blijkt uit discussies op de interne website van de Belastingdienst waar de Volkskrant eerder onderzoek naar deed.

Veel belastingambtenaren menen op grond van jarenlange ervaring dat belastingheffing niet op vertrouwen gebaseerd kan zijn. Ze zeggen de boeken van ondernemingen nauwelijks nog achteraf te mogen controleren. Daardoor heeft de Belastingdienst volgens zijn medewerkers al jaren geen idee meer hoeveel geld de schatkist misloopt door foute aangiften van bedrijven. Ze schatten dat jaarlijks op enkele miljarden euro's.

De Rekenkamer bevestigt nu dit gevoelen van de werkvloer. De controleur stelt vast dat de Belastingdienst niet weet of alle belastingambtenaren wel efficiënt werken. Er is de afgelopen jaren meer geld gekomen voor handhaving van de belastingwetten, maar of die investering ook wat oplevert weet de fiscus niet.

In juni 2012 vroeg de Tweede Kamer het kabinet ook al wat te doen aan het nalevingstekort. Toen was de schatting dat in 2007 burgers 1,4 miljard euro te weinig belasting betaalden en bedrijven in 2008 2,8 miljard euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden