Analyse Starbucks-zaak

Fiscus trok Starbucks niet voor, oordeelt de rechter. Maar juicht Nederland te vroeg?

Nederland heeft dinsdag een klinkende overwinning behaald in de zaak over de omstreden belastingdeal met Starbucks. Het kabinet reageert opgelucht, maar van eerherstel voor het fiscale gepolder met multinationals is geen sprake.

Klanten van de Starbucks op het Centraal Station in Amsterdam. Beeld Katja Poelwijk

De uitspraak van het Gerecht van de Europese Unie (een lagere instantie van het Europees Hof van Justitie) is een fikse tegenvaller voor de Europese Commissie. Die droeg Nederland in 2015 op ruim 25 miljoen euro na te heffen bij Starbucks. De Amerikanen zouden sinds 2008 veel te weinig belasting hebben betaald. Dit gebeurde via een zogeheten ‘ruling’. Daarbij geeft de fiscus een onderneming vooraf duidelijkheid over, bijvoorbeeld, wat zij als winst zal aanmerken.

Koffiebranderij

Het conflict spitst zich toe op de koffiebranderij van Starbucks in Amsterdam. Die maakte jarenlang amper winst, met name door de torenhoge royalty’s die zij afdroeg aan een brievenbusfirma in Groot-Brittannië. Volgens Nederland was sprake van marktconforme vergoedingen voor het recept voor het branden van typische Starbucks-koffiebonen.

Nee, stelde de Europese Commissie: Starbucks rekent zichzelf arm, met goedkeuring van de Belastingdienst. Staatssteun dus. Zowel de Nederlandse staat als Starbucks vochten dit besluit aan. De rechters in Luxemburg geven hen nu gelijk. ‘De Commissie is er niet in geslaagd te bewijzen dat er sprake was van een voordeel ten gunste van Starbucks’, concluderen zij.

Belastingparadijs

Staatssecretaris Menno Snel van Financiën reageert opgelucht. ‘Deze uitspraak betekent dat de Belastingdienst Starbucks niet beter of anders heeft behandeld dan andere bedrijven.’ Financieel zijn de gevolgen van de uitspraak beperkt. Zeker vergeleken met de 13 miljard euro aan achterstallige belastingen die Ierland enkele jaren geleden moest opleggen aan Apple. Maar er staat meer op het spel.

Het kabinet doet verwoede pogingen af te komen van het imago van belastingparadijs. Eerder dit jaar plaatste het Europees Parlement Nederland nog op een lijst met fiscale vrijhavens. Om dat beeld bij te stellen, is het kabinet onder meer gestopt met het afgeven van ‘rulings’ aan brievenbusmaatschappijen. Ook is er iets meer transparantie. De Belastingdienst gaat samenvattingen publiceren van afspraken die met bedrijven gemaakt worden, zij het geanonimiseerd.

Jongeren met ijskoffies bij de Starbucks op Amsterdam CS. Beeld Katja Poelwijk

Voor de Europese Commissie zijn de druiven zuur. De groene oppositie en de sociaaldemocraten in het Europees Parlement dringen al aan op nieuwe, ambitieuzere wetgeving. ‘Starbucks’ zou tonen dat het te omslachtig is om belastingontwijking aan te pakken via de ‘omweg’ van het verbod op overheidssteun. Zo ver lijkt de voor vrije concurrentie verantwoordelijke eurocommissaris Margrethe Vestager niet te willen gaan. ‘De Commissie zal blijven kijken naar maatregelen rond agressieve belastingplanning’, stelt zij in een reactie, ‘om te controleren of die neerkomen op illegale staatssteun.’

Vestager wijst daarbij op de motivatie van de rechters in het Starbucks-oordeel. Die maakt duidelijk dat de afspraken tussen fiscus en bedrijfsleven hiermee niet ineens massaal zijn witgewassen. In een soortgelijke ruling-zaak tegen Fiat Chrysler trok de Europese Commissie dinsdag bovendien wél aan het langste eind. De autofabrikant moet alsnog 30 miljoen euro belasting betalen in Luxemburg.

Nike en Ikea

Nederland is voorlopig dan ook nog niet klaar met de Europese Commissie. Vestager houdt de mogelijkheid open dat zij in beroep gaat tegen de Starbucks-uitspraak. Zij heeft ruim twee maanden de tijd om die knoop door te hakken. Daarnaast lopen er nog twee soortgelijke onderzoeken naar de Nederlandse behandeling van multinationals: Nike en Ikea. Met zowel de sportartikelenfabrikant als de woonketen heeft de Belastingdienst afspraken gemaakt. Deals die volgens Brussel mogelijk niet door de beugel kunnen.

6 keer Vestager versus de ‘rulings’

Starbucks: Europese rechter haalt streep door naheffing Nederland

Fiat Chrysler: moet alsnog 30 miljoen euro betalen in Luxemburg

Amazon: Luxemburg gaf via ruling voor ongeveer 250 miljoen euro belastingvoordeel

Apple: krijgt in 2016 naheffing in Ierland van maar liefst 13 miljard euro

Ikea: Vestager bekijkt of concern winst kunstmatig laag hield met behulp van Nederlandse rulings

Nike: ook naar de sportmultinational loopt een onderzoek wegens mogelijke staatssteun door Nederland, oordeelt volgt nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden