Fiscus: Scientology is geen goed doel, maar commercieel bedrijf

De wereldwijde kerkgemeenschap Scientology, die ook in Nederland een bescheiden aanhang geniet, krijgt geen ANBI-status (algemeen nut beogende instelling). Daardoor hebben de donateurs en de organisatie geen recht op belastingvoordelen over giften en donaties en moet de kerk schenk- en erfbelasting betalen over wat ze krijgt.

De Scientology kerk aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam. Beeld Cigdem Yuksel

Het Gerechtshof in Den Haag kwam woensdag tot die uitspraak. Het hof oordeelt dat Scientology commerciële tarieven hanteert door trainingen en cursussen aan haar leden aan te bieden tegen aanzienlijk hogere bedragen dan vergelijkbare cursussen die op de seculiere markt worden aangeboden. Verder oordeelt zij dat Scientology te weinig het algemeen belang dient om een ANBI-status te verkrijgen.

Volgens hoogleraar belastingrecht Sigrid Hemels van de Erasmus Universiteit wringt die uitspraak op twee punten. Ten eerste stelt ze dat de rechter de bedragen voor de cursussen niet moet afzetten tegen die van andere instellingen, maar tegen de kosten die de kerk zelf maakt. Hemels: 'In 2012 gaf de toenmalige staatssecretaris van Financiën een toelichting op de Geefwet, die luidde dat nadrukkelijk gekeken moet worden naar de kosten die de instelling zelf maakt om vast te kunnen stellen of er sprake is van een commerciële prijs.' Omdat deze zaak over 2008 gaat, is het mogelijk dat het hof daarom geen rekening heeft gehouden met die toelichting.

Scientology zegt geen winstoogmerk te hebben en geen winst te maken. 'De bedragen voor trainingen en cursussen die onze leden betalen, worden gebruikt om de kerk in stand te houden en de religieuze leer te verspreiden', aldus woordvoerster Merel Remmerswaal. 'Er wordt verder geen geld of contributie gevraagd, geen mandje tijdens de zondagsdienst en geen bijdrage als je wil trouwen in de kerk.'

Vluchtelingen en Haïti

Ten tweede vindt Hemels het discutabel wanneer een instelling een algemeen belang dient en wanneer een individueel belang. Als voorbeeld geeft ze de universiteit, die de ANBI-status heeft omdat die bijdraagt aan een goed opgeleide beroepsbevolking en daarmee het algemeen belang dient. Toch volgt een individuele student onderwijs voor het eigenbelang. 'Het feit dat individuen ergens voordeel van hebben is alleen geen voldoende voorwaarde om te stellen dat er geen algemeen belang wordt gediend', aldus Hemels.

Scientology meent het algemeen belang te dienen. Remmerswaal: 'Onlangs hebben onze leden bijgedragen aan het inzamelen van hulpgoederen voor de grote vluchtingenstroom. We gaan naar rampgebieden om hulp te verlenen, zoals na de aardbeving in Haïti.' Verder verspreidden ze 'meer dan 100.000 boekjes' over de gevaren van drugs en zetten ze zich in voor de bestrijding van ongeletterdheid.

Volgens Hemels zijn er onvoldoende richtlijnen die zeggen wanneer een instelling vooral het algemeen belang dient en wanneer een individueel. Dat maakt dit soort zaken voor rechters behoorlijk ingewikkeld. 'De trend is dat rechters bij niet-traditionele religieuze uitingen het individueel belang zwaarder vinden wegen dan het algemeen belang', zegt Hemels. Daardoor krijgen zij vaak geen ANBI-status, terwijl alle traditionele kerkorganisaties in Nederland die wel hebben. Eerder oordeelde het Gerechtshof in Amsterdam dat Scientology wél het algemeen belang diende. Dat het Gerechtshof in Den Haag nu anders oordeelt, lijkt te onderstrepen dat de zaak niet makkelijk te beoordelen is.

Volgens hoogleraar Belastingrecht Sigrid Hemels kent Nederland 60.000 instellingen die een ANBI-status hebben. Het gebeurt 'met enige regelmaat' dat ANBI-statussen worden ingetrokken of niet worden toegekend, vooral aan kleine culturele festivals en niet-traditionele religieuze bewegingen.

De Scientology-kerk in Los Angeles. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden