Finishfoto op de Bonkevaart, nu het nog kan

Woensdagmiddag, een aantal uur voor het verdict van de rayonhoofden, heerst er gekte op de Bonkevaart. Maar agent Van der Meer bewaart de kalmte.

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER ANA VAN ES

LEEUWARDEN - De mensen die hier schaatsen, dat is op zichzelf prima volk. Onder normale omstandigheden dan. In deze situatie houdt agent Van der Meer de boel toch liever scherp in de gaten. 'Iedereen is gek', zegt hij woensdag, wijdbeens op het ijs van de Bonkevaart. 'Vanwege de Elfstedentocht. Van heinde en verre komen ze hierheen.'

'Set it troch?', luidt de vraag op het blauwe spandoek ter hoogte van de paal die traditioneel de finish van de Elfstedentocht markeert. Gaat het door? Agent Van der Meer kan natuurlijk niet zeggen wat hij er zelf van denkt - dat past niet voor een rijksambtenaar. Ach, vooruit: zijn mening is die van de meesten hier. De wens is groot, het ijs is er helaas nog niet klaar voor.

Maar dat spandoek hangt er nu alvast, dus schaatsen mensen eronderdoor. Handen in de lucht, ook al komt de tocht er hoogstwaarschijnlijk niet, dit maak je ook al niet elke dag mee. Lachen, beetje achteruit, zo laat studente bedrijfsadministratie Elise Kloosterman zich fotograferen door een vriendin. 'Ja, dan lijkt het nog heel wat, hè.' Haar moeder is vrijwilliger bij de tocht.

De ijsvloer hier op de Bonkevaart zelf zal geen spelbreker zijn als de rayonhoofden van de Elfstedenvereniging woensdagavond moeten besluiten over het doorgaan van de tocht. Perfect, zwart ijs is het, waarop deze middag kinderen hun moeders voorbij schaatsen. De hele route van Franeker tot Leeuwarden ligt er goed bij. Maar in Zuid-Friesland blijft het kwakkelen.

Aan de voorbereidingen ligt het niet. Een legereenheid rukte uit om het Slotermeer sneeuwvrij te krijgen, om het ijs meer kans te geven. Psychiatrische patiënten in Franeker zijn uit de dagbesteding gehaald, schop in de hand, en sneeuwruimen maar. De Bonkevaart is dinsdag al met vijftig man op orde gebracht. 'Van de sociale werkplaats', zegt een mevrouw. 'Een prachtig gezicht.'

Maaimachines kortwieken het riet langs de kant. Dat is beter voor het ijs, zegt gemeentewerker Theo Meester. 'Als de tocht doorgaat, is het er hier klaar voor.' Maar een halve kilometer verderop is nog helemaal niets gemaaid. Bij de finish is dat ook veel belangrijker, legt Meester uit. 'Daar komen straks de cameraploegen. Dat moet er in elk geval goed uit zien.'

Pessimistische praat, daar moet veteraan Tjip Oberman niets van hebben. 'Zondag gaat het door.' Hij komt aansjezen vanaf Dokkum, nog even de benen strekken. Als het zover is, start hij in de eerste groep. Bijna een halve eeuw al is hij lid van de Elfstedenvereniging. Als jongen van 18 sloot hij zich aan, vlak na de tocht van 1963. Dit wordt straks zijn vierde tocht.

Oberman weet sommige dingen net een beetje eerder dan de rest van Friesland. Dat heeft te maken met zijn functie als secretaris bij de Koninklijke IJsclub Dockum - met een 'c', want deze ijsvereniging is de oudste ter wereld. Het assistent-rayonhoofd van Dokkum zit toevallig ook in het bestuur. 'Zonet stond hij te boren in het ijs: 13 centimeter al. Met nog vier nachten vorst komt dat goed.'

Agent Van der Meer wil het ook dolgraag geloven. Hij wijst naar de wal aan de overkant. Daar komt straks een enorme houten tribune voor de toeschouwers, net als vijftien jaar geleden. Nou ja, alleen als het doorgaat dus. Dan moet hij vrijwel zeker werken. 'Maar dat vind ik juist heel mooi.' Met zijn arrestantenbus trekt hij dan langs de route. Hij laat de cellen zien, achterin. 'Als mensen lastig zijn, kunnen ze gelijk daarin.'

Een man trekt zijn schaatsen aan en wijst naar boven, naar de bewolkte lucht. 'Dit is niet goed', zegt hij veelbetekenend. 'Waterkoud. Dan groeit er geen ijs aan. Ik denk niet dat 'ie doorgaat. En de meeste nuchtere Friezen denken van niet. Ze willen het wel.'

----

Klimaatonderzoekers: houd moed, die Elfstedentocht komt er echt aan

Nu de Elfstedentocht niet doorgaat, hoeven schaatsliefhebbers niet te wanhopen. Statistici van het Planbureau voor de Leefomgeving analyseerden in 2010 een dikke eeuw weerstatistieken. Daaruit blijkt dat Nederland weliswaar hard wordt getroffen door de opwarming van het klimaat, maar in de wintermaanden is die schade nog enigszins beperkt. Zomers zijn in een eeuw tijd gemiddeld 2,2 graden warmer geworden, winters 'slechts' 1,2 graden.

Voor vrieskou blijft het vooral wachten op goede wind. Een westenwind is te warm, hij moet uit het oosten komen. Die oostenwind is zeldzaam: bij slechts 1 op de 3 winterdagen is het raak. Voor een dik laag ijs is het wachten op een lange aangesloten reeks. Dat kan nog jaren duren, maar elke dobbelaar weet: ooit zal het gebeuren.

Ooit? Klimaatonderzoeker en fanatiek schaatser Theo Brandsma van het KNMI wilde meer zekerheid. Daarom becijferde hij in 2001 voor diverse klimaatscenario's hoeveel Elfstedentochten we deze eeuw mogen verwachten. Als hij alleen kijkt naar de benodigde ijsdikte in Friesland (meer dan 15 centimeter) dan zullen het er tussen de 10 en 26 zijn. Historisch gezien blijkt dat ijsdikte alleen niet doorslaggevend is voor een goede ijskwaliteit. In de periode 1901-2000 was het Friese ijs in 38 winters dik genoeg. Toch werden er maar 15 Elfstedentochten verreden. Daarom zal het werkelijke aantal tochten deze eeuw lager liggen, stelde Brandsma: vier in het slechtste en tien in het beste geval.Ook in de eeuwen daarna zal er echt nog wel eens een Elfstedentocht van start gaan. Pas bij een gemiddelde temperatuurstijging van 8 graden wordt de tocht onmogelijk, denkt Brandsma. (Tonie Mudde)

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden