Financiële diversiteit maakt banken sterker

Gevarieerde bedrijfsmodellen, sterkere balansen en beter toezicht maakt banken crisisbestendig.

De economen Bastiaan van Apeldoorn, David Hollanders en Harrie Verbon pleiten ervoor alle banken maar te nationaliseren (O&D, 24 mei). Hun vertrouwen in het bankwezen is dermate ver gedaald dat zij, om op voorhand alle risico's maar uit te sluiten, het bankwezen integraal in staatshanden willen brengen. Het is echter een onzalig plan. De financiële 'track record' van overheden is bepaald niet vlekkeloos.


De combinatie overheid en geldcreatie is door de eeuwen heen vaak een ongelukkige gebleken. Het is een beetje tegen de mode van vandaag in om dit te concluderen, maar de geschiedenis is glashelder. Het is in het verleden al te vaak gebeurd dat een overheid de kans aangreep om de waarde van het geld en/of de geldhoeveelheid te manipuleren. Vrijwel iedere hyperinflatie uit de geschiedenis kan rechtstreeks worden teruggevoerd op onbelemmerde gelddrukkerij door overheden of onder politieke invloed staande centrale banken. Of het nu gaat om het voeren van oorlogen, het op peil houden van de inkomsten voor al te overdadige hofhoudingen of de financiering van revoluties, de geldpers draait wel.


De overheidsinmenging in banken is evenmin altijd succesvol. Daarvoor hoeven wij niet eens zo ver terug te gaan in de tijd. Het is de auteurs blijkbaar ontgaan dat de crisis in het Spaanse bankwezen zijn oorsprong niet vindt in het commerciële bankwezen, maar bij de Spaanse spaarbanken. En die banken zijn in het bezit van de overheid. De aandrang om 'leuke dingen te doen voor de mensen', gebruikmakend van de lokale bank in overheidshanden was blijkbaar te groot.


Het Duitse bankwezen kent een grote zwakke plek in de vorm van de Landeszentralbanken. Die banken waren in overheidshanden, hadden dankzij de staatsgarantie een hoge kredietwaardigheid, maar een uiterst zwakke balans. In Frankrijk ging in de jaren '90 van de vorige eeuw de bank Credit Lyonnais spectaculair ten onder, een bank die eerst met stevige overheidsbemoeienis moest uitgroeien tot een nationale kampioen. En dat banken tegenover leningen aan overheden niet of nauwelijks kapitaal hoeven aan te houden is het gevolg van politieke bemoeienis. Dat was lekker goedkoop voor de overheid, maar uiteindelijk funest voor de stabiliteit van het bankwezen.


Dit neemt niet weg dat er in een markteconomie plaats kan zijn voor staatsbanken, zo lang die maar niet zoals in Duitsland de markt verzieken door scherp te concurreren onder dekking van de belastingbetaler. Maar dat staatsbanken bijvoorbeeld een rol kunnen spelen bij het financieren van infrastructuur of het afwikkelen van transacties van de overheid zelf staat buiten kijf.


Om tot een stabiel bankwezen te komen moet niet de ene financiële monocultuur door de andere worden vervangen. Het is bewezen dat een eenzijdige nadruk op korte-termijn winstgevendheid bij het bankwezen tot een instabiel systeem leidt. Dit kan het beste worden gezien in het Verenigd Koninkrijk, waar alle alternatieve businessmodellen uit het bankwezen waren verdwenen. Uit onderzoek blijkt dat het Britse bankwezen, nadat de meeste mutuals (een organisatievorm op coöperatieve grondslag) waren verdwenen, alle trekken van een financiële monocultuur kreeg.


In de meeste landen in continentaal Europa daarentegen bleken alternatieve businessmodellen juist de stabiliteit te bevorderen. Dat geldt vrijwel overal voor de coöperatieve banken en in sommige, maar dus niet alle, landen ook voor de spaarbanken. Dit is geen recent fenomeen, bij eerdere crises zoals in de jaren '20 in ons land of beginjaren '90 in Scandinavië was het beeld niet wezenlijk anders.


Niet één bancair bedrijfsmodel is superieur aan het andere. Diversiteit in oriëntatie en governance leidt tot diversiteit in risicoprofielen en daarmee tot een stabieler bankwezen. Financiële biodiversiteit, in combinatie met sterkere bankbalansen en een effectiever toezichtregime is de beste garantie dat het bankwezen de volgende crisis beter kan doorstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden