INTERVIEW

Financieel beleid op de puinhopen

De Oekraïense minister van Financiën staat voor een ogenschijnlijk onmogelijke opgave. Toch is Natalie Jaresko vastbesloten haar land erbovenop te helpen. 'In 2016 moeten we kunnen groeien.'

Natalie Jaresko Beeld Ben Cawthra / Eyevine.

Een half jaar is Natalie Jaresko (50) nu minister van Financiën van ­Oekraïne, maar ze heeft het gevoel dat er al een half leven aan haar voorbijgetrokken is. 'Het zijn ontzettend intensieve maanden geweest. De problemen waarmee Oekraïne wordt geconfronteerd zijn enorm. We zitten met een economie die verwoest is door 70 jaar communisme, 20 jaar van halve hervormingen, 4 jaar onder een corrupt regime, een revolutie, en nu de annexatie van een deel van ons land en een oorlog.'

Als gevolg van alle problemen - alleen aan defensie is het land al 5 procent van zijn bnp kwijt -- balanceert Oekraïne nu op de rand van de financiële afgrond. Maar de in Amerika geboren Jaresko blaakt van energie en zelfvertrouwen. 'Deze regering heeft een duidelijke taak', zegt ze in een gesprek met een groepje Europese journalisten. 'We moeten het monetair-­financiële systeem stabiliseren, de corruptie uitroeien en een gezond ­investeringsklimaat scheppen, zodat de economie weer kan beginnen te groeien in 2016.'

In mitrailleurtempo somt ze de maatregelen op die de regering al heeft genomen in ruil voor een miljardenlening van het IMF. 'We hebben het begrotingstekort teruggebracht van 10 procent van het bnp vorig jaar tot 5,8 procent dit jaar. Verder hebben we drastisch het mes gezet in de energiesubsidies voor de burgers. In plaats daarvan hebben we de subsidies voor de armsten verhoogd. Bovendien hebben we de import van gas uit Rusland flink verminderd. Dat kostte ons veel te veel. We importeren nu eenderde uit Rusland en tweederde uit Europa. Dat levert een besparing op, want het gas uit Europa is goedkoper. Bovendien gaan we dit jaar het ambtenarenbestand nog eens met 10 procent reduceren. Dat is al met 20 procent gebeurd.'

De regering maakt volgens haar voor het eerst ook serieus werk van het bestrijden van de corruptie. Rechters krijgen meer betaald, maar tegelijkertijd wordt hun onschendbaarheid opgeheven, zodat corrupte rechters kunnen worden vervolgd. Ook is de regering begonnen de macht van de oligarchen, die een groot deel van de Oekraïense economie in handen hebben, aan banden te leggen. Dat leverde eerder dit jaar een confrontatie op met miljardair Igor Kolomojski, die zelfs zijn eigen militie inzette om zijn belangen in een gasbedrijf te beschermen. Als straf zette president Porosjenko hem af als gouverneur van de regio Dnepropetrovsk.

Op grond van het hervormings­programma heeft Oekraine in maart een hulppakket van 17,5 miljard dollar van het IMF gekregen. Daar komt nog 7,5 miljard dollar bij aan bilaterale leningen van de G-7-landen. Daarmee heeft Kiev de val van de hryvnia, de Oekraïense munteenheid, weten te stuiten, maar volgens Jaresko komt haar land er alleen bovenop als een herstructurering van de buitenlandse schulden volgt. 'We moeten 15 miljard dollar schuld herstructureren over de komende vier jaar.'

Oorlog in Oekraïne

Lees hier al het nieuws van de Volkskrant over de oorlog in Oekraïne terug via de storystream.

De Oekraiense economie is in het eerste kwartaal van dit jaar gekrompen met 17 procent, uw geldschieters weigeren het mes te zetten in uw schulden en de internationale organisaties lijken minder bereid Oekraïne te hulp te schieten dan bijvoorbeeld Griekenland. Moeten we bang zijn dat Oekraïne failliet gaat?

Jaresko: 'Ik zal nooit zeggen dat mijn land bankroet gaat en ik zal alles doen om te voorkomen dat het daarop uitloopt. Het is cruciaal een herstructurering van onze schulden te krijgen. Daarbij zal het gaan om verlenging van de looptijd van de leningen, kwijtschelding van een deel van de schulden en renteverlaging. Ik vertrouw erop dat onze geldschieters dat zullen begrijpen. Het is voor hen even belangrijk Oekraïne overeind te houden als voor ons.

'U heeft gelijk: onze economie is inderdaad het eerste kwartaal met 17 procent gekrompen, maar in vergelijking met het eerste kwartaal van 2014, toen we de Krim nog niet kwijt waren en terroristen nog niet de ­Donbass in handen hadden, waar een belangrijk deel van onze industrie zit. Dus ik verwacht dat die krimp wat zal afnemen. We zijn erop gebrand dat de economie in 2016 weer groeit. De koersval die de hryvnia heeft doorgemaakt doet doet zeer, maar maakt onze economie wel veel concurrerender.'

Natalie Jaresko. Beeld anp

Maar waarom moeten buitenlandse investeerders genoegen nemen met een scheerbeurt terwijl de oligarchen die niet krijgen?

Jaresko: 'U vergelijkt nu appels met peren. Geldschieters zijn geen investeerders, daar moeten we wel een onderscheid tussen maken. De risico's die ze aangaan zijn totaal verschillend. Wat betreft onze schuldeisers: het is ook in hun belang dat wij een gezonde lener zijn. Nu is dat niet het geval, daar hebben zij ook geen baat bij. Bovendien: iedereen draagt aan deze hervormingen bij. Ook de ­Oekraïners zelf: zij sterven elke dag om de Europese waarden te beschermen. Niemand betaalt een hogere prijs dan zij. Ook de Europese belastingbetalers dragen bij, in de vorm van een EU-hulppakket van 1,8 miljard euro. Dus waarom zouden ­private schuldeisers ook niet wat bijdragen?'

Het Oekraïense parlement heeft een wet aangenomen die de regering de bevoegdheid geeft de betalingen over de buitenlandse schulden op te schorten, maar de Russische president Poetin heeft gezegd dat hij dat niet zal accepteren. Hoe gaat u daarmee om?

Jaresko: 'We hebben inderdaad zo'n wet aangenomen. We hopen nog steeds zo snel mogelijk tot een akkoord te komen met onze schuldeisers, maar we moeten wel een instrument tot onze beschikking hebben, als dat niet lukt. En wat Rusland betreft: we behandelen iedereen hetzelfde.'

Oekraïne eist nu schadevergoeding van Rusland voor het inpikken van bedrijven op de Krim. Bent u niet bang dat dat neerkomt op erkenning van de annexatie van de Krim?

Jaresko: 'Wij eisen 50 miljard dollar van de Russen, maar dat gaat alleen om overheidsbedrijven. Daarbovenop komen nog claims van particuliere ondernemingen. In elk geval is het geen erkenning van hun 'bestuur' over de Krim. Het gaat erom dat er overheidsbezittingen zijn verdwenen: gas, pijpleidingen, havens et ­cetera. Iemand heeft die ingepikt...'

Gaat het u wel lukken de corruptie uit te roeien, als ambtenaren maar 200 euro per maand verdienen?

Jaresko: 'Ik verdien zelf nog minder. Een van de dingen die we doen is het ambtenarenapparaat drastisch verkleinen, zodat we de overblijvende ambtenaren meer kunnen betalen. Hoe minder mensen we hebben, hoe beter. Vooral voor de laagste ambtenaren gaan we de salarissen verhogen, want dat is het niveau waarop je de meeste corruptie ziet. En verder gaan we het aantal regels verminderen. Daarbij passen we de guillotine-aanpak toe: alle agentschappen die wij hebben, moeten bewijzen dat ze aan de Europese standaarden voldoen en geen corruptie in de hand werken. Als ze daaraan voldoen, mogen ze blijven. En anders: weg ermee! In Georgië hebben dergelijke methoden ook goed gewerkt. Als je bij de ­Georgische douane kijkt, zie je dat ze daar geen muren hebben: iedereen kan iedereen zien, zodat ze geen steekpenningen kunnen aannemen.

'Veel van onze hervormingen zijn pijnlijk. Maar er zitten ook zaken bij waarover de mensen enthousiast zullen zijn. Zo gaan we de verkeerspolitie aanpakken. Iedere Oekraïner heeft last van de corruptie bij de verkeerspolitie. Als we daaraan een eind maken zal dat een enorm effect hebben, zoals ook in Georgië is gebleken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden