Financieel acrobaat valt van voetstuk

De droom van grenzeloze groei is voorbij. Wat in 2000 begon als een internetkrach, raakt nu alle beursgenoteerde bedrijven. Niemand vertrouwt nog het trapezewerk van schulden waarmee financiële acrobaten hun groei financierden....

Van onze verslaggever Jan Meeus

Als topman van de Rabobank stak Herman Wijffels zijn verbazing over de koersstijgingen op de effectenbeurs niet onder stoelen of banken. 'Financieel trapezewerk', kwalificeerde bankier Wijffels de bull run op de beurs.

'Zolang de perceptie is dat het verder kan stijgen, zal het wel verder stijgen. Maar ik vind dat een fragiele basis', zei Wijffels bij de presentatie van de halfjaarcijfers op 22 augustus 1997. De AEX-index was twee weken eerder door de grens geschoten van van 1000 punten, in guldens welteverstaan. De Dow Jones-index cirkelde die dagen rond de 8000 en de Nasdaq schreef historie toen de magische grens van 1500 punten werd doorbroken.

De echte hype moest nog beginnen maar Wijffels' twijfel over de aanwezigheid van een vangnet en de veerkracht daarvan is gezien de koersval van de laatste weken een hoogst actuele.

Werden de koersen in die periode als een zichzelf waarmakende voorspelling omhoog gestuwd, de laatste weken zit de beurs in het centrum van een draaikolk, en die kent maar een richting: omlaag. De implicaties van die ontwikkeling kunnen zelfs een doorgewinterde scepticus als Wijffels niet onberoerd laten. Pensioenfondsen zien hun overwinsten omslaan in tekorten en een solide verzekeraar als Fortis moet erkennen dat de aandelenportefeuille onder water staat.

De aandelen van in het Belgisch-Nederlandse conglomeraat zijn nu minder waard dan waarvoor ze ooit zijn gekocht. En Fortis is beslist niet de enige betrouwbare instelling die wordt meegetrokken in de maalstroom. ABN Amro, Aegon, Ahold, ING: allemaal robuuste bedrijven waarvan de beurskoers de afgelopen maanden zo'n beetje is gehalveerd.

Achteraf bezien is het inklappen van technologiebeurs Nasdaq het begin geweest van een financiële atoomreactie, waarvan de gevolgen pas nu zichtbaar worden. Na de internetbedrijven gingen hun toeleveranciers onderuit. Op de voet gevolgd door de automatiseringsbranche en telecomsector, die aan zijn schuldenlast lijkt te bezwijken.

Uiteindelijk komt een groot deel van die ellende terecht bij de bedrijven die de groei in de jaren negentig hebben gefinancierd: banken en verzekeraars. Zij zijn het laatste slachtoffer van de sluipende beurskrach.

Het gelijk van Wijffels (die als voorzitter van de Sociaal-Economische Raad nu machteloos moet toezien hoe stijgende pensioenpremies de koopkracht van werknemers uithollen en de bedrijfswinsten verder drukken) is het ongelijk van de financiële acrobaten.

De slimme jongens en meisjes die met nieuwe winstbegrippen als ebitda zwaar verliesgevende ondernemingen als Versatel of UPC op de beurs wisten te slijten als het snoepje van de week. Toekomstige winst werd duur betaald, zeker nu die winst er nooit komt.

Maar ook traditionele ondernemers raakten in de ban van het financiële trapezewerk. Buhrmann, Getronics en Randstad werden door overnames in de VS in een klap twee keer zo groot. Zij gingen Aegon, Ahold, Fortis, ING en Unilever achterna, die zich ook volvraten op de Amerikaanse markt. De truc achter dit trapezewerk: de duurbetaalde extra omzet presenteren als groei en de kosten verbergen achter oninteressante posten als goodwill. Ook deze traditionele bedrijven omarmden moderne winstbegrippen als cashflow en ebitda.

Nu de groei tegenvalt, de conjunctuur stagneert en de beursboekhouders - gedwongen door schandalen bij Enron en World Com - de teugels aanhalen, worden de echte kosten van de groei zichtbaar. De dure overnames renderen veel minder en de kosten zijn eigenlijk veel hoger dan eerder werd voorspeld. Zie daar de koersval die zoveel beleggers van hun spaarcenten beroofde.

En dat zijn niet alleen particuliere beleggers. Ook de duurbetaalde professionals van Aegon en Fortis staan machteloos nu de koersen over een breed front dalen. De financiële conglomeraten moesten deze week met een wit wegtrokken gezicht erkennen dat ook bij hen de klad erin zit. Niks winstgroei. Weg zijn de glorieuze voorspellingen over Amerikaanse overnames die de winst nog verder zullen stuwen.

De koersval van tientallen procenten voor Aegon en Fortis vertelt de rest van het verhaal maakt duidelijk hoe beleggers denken over de financiële acrobaten van weleer. Een vangnet wordt node gemist.

Iedereen kijkt weer naar gewone winst. Voorzichtige beleggers zullen niet snel meer meedoen aan miljardenovernames die moeten worden gefinancierd met dito aandelenemissies of bankleningen. Herman Wijffels heeft gelijk gekregen.

'Double digit growth is uit', zo vat vermogensbeheerder Leo Strijbos de stemming samen. 'Autonome groei en cijfer zonder foefjes worden weer de maat der dingen. Het gaat jaren duren voordat de beurs weer terug is op de records van voor de hype.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden