Filosoferen over de nieuwe mens

De setting is meer dan intiem: zo'n zestig toeschouwers leunen achterover in versleten fauteuils en zitten met hun neus op de drie acteurs - ook in leunstoelen....

In dit domein van fundamenteel onderzoek, waarin wetenschappers trachten de toekomst naar hun hand te zetten, nodigt ZT Hollandia zijn publiek uit voor een gedachtenexperiment: stel dat de gentechnologie de mens ontdoet van zijn onzuivere elementen, welke Nieuwe Mens ontstaat er dan? What dare I think?, wat dúrf ik te denken, luidt de ondertitel van GEN om te benadrukken dat het visioen niet voortijdig moet stranden in morele bezwaren.

Daartoe leent regisseur Johan Simons de woorden en gedachten van de Franse auteur Michel Houellebecq, opgeschreven in de geruchtmakende roman Elementaire deeltjes (1998). Hierin voert Houellebecq een raadselachtige verteller op in het jaar 2079, een vertegenwoordiger van een nieuw gekloond mensdom dat door genetische manipulatie in staat is zichzelf te reproduceren zonder tussenkomst van seksualiteit. Cynisch en analytisch blikt deze man terug op het ouderwetse leven van twee halfbroers die allebei in de vorige eeuw worstelden met hun geslachtsdrift.

Elsie de Brauw opent zoals het boek begint, met een kort exposé over de geschiedenis van de mensheid aan de hand van 'metafysische omwentelingen'. Op de logica van de gedachtensprongen valt een en ander af te dingen, maar goed, door deel uit te maken van deze toeschouwerselite hebben we ons gecorrumpeerd aan dit gedachtenexperiment. En het blijft uitdagend te filosoferen over de gevolgen van een te ver doorgeschoten individualisme, humanisme en hedonisme.

Met deze start suggereert Simons toekomsttoneel te maken, maar net als bij Houellebecq speelt de tekst zich bijna geheel af in de voorbije wereld van de twintigste eeuw. Jeroen Willems kruipt in de huid van de twee halfbroers (Bruno en Michel), met Betty Schuurman (Christiane) en De Brauw (Annabelle) aan zijn zijde om het gemankeerde seksuele leven mee uit te spelen.

Het is intrigerend te zien hoe de drie acteurs als Nieuwe Mensen transformeren in Oude Mensen (wij dus). Ze stappen uit hun stoel, de blazer gaat uit en onder het nu eens slepend, nu eens nerveus uitspreken van haast pornografische beschrijvingen van seksuele acties en gedachten draaien de acteurs dicht om elkaar en om ons. En toch blijven ze curieuze vreemden uit een andere wereld.

Helaas duren deze scènes veel te lang. Door de analytische manier van acteren blijft iedere tactiele sensatie uit. Simons wil gedachten laten spelen maar zijn ideeëntoneel mist nog de juiste vorm. GEN droogt langzaam op, onder meer omdat de in het boek zo belangrijke sociologische beschrijvingen van het leven van Bruno en Michel volledig ontbreken. Ook op de filosofie van de bevrijde mens komen de acteurs nauwelijks meer terug. Waar Houellebecq met Elementaire deeltjes trachtte een wereldbeeld omver te halen, blijft GEN slechts een halfbakken poging hem dat na te willen doen. ZT Hollandia had er beter aan gedaan een toneelauteur als Paul Pourveur of theatermakers als Jan van de Berg en Rien Stegman uit te nodigen zo'n gedachtenexperiment voor het theater - al dan niet op een universitaire locatie - goed door te denken.

Annette Embrechts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden