BESCHOUWING

Filmlied is ideale marketing in de huidige YouTube-tijden

De meeste bioscoop-bezoekers krijgen hét filmlied pas te horen bij de aftiteling. Maar onderschat die titelsong niet.

Beeld X

Doe zelf de filmgeheugentest. Denk Turks fruit en wat komt er in u op? Uiteraard niet de kaalgeschoren Olga op haar ziekbed, ook niet het glaasje wijn in de stortbui en zelfs niet de spetterende seksscène van Eric en Olga in het ouderlijk huis, terwijl het 'mis gaat met pappie'.

Nee, u ziet Rutger Hauer en Monique van de Ven alle verkeerswetten overtredend door Amsterdam fietsen en hoort in uw geestesoor de themamuziek van Rogier van Otterloo en die onvergetelijke gefloten melodie van Toots Thielemans (luister hier).

De film (Turks fruit, 1973) en het instrumentale filmliedje (Turks fruit Theme) zijn voor eeuwig aan elkaar verbonden; denk aan de film, u hoort het liedje. Hoor het liedje, u denkt aan de film. En voelt weer iets van die anarchistische Amsterdamse vrijheid van de vroege seventies: regels, wat nou regels? Het thema van Turks fruit was onderdeel van de soundtrack van Rogier van Otterloo, maar werd na het succes van de film als opzichzelfstaand liedje een hit en verscheen zelfs in de Zwarte Lijst van Radio 6. Net zoals Van Otterloos filmlied Help uit Help! De dokter verzuipt (1974) een hitnotering werd in de Nederlandse Top-40. Het filmlied lijkt misschien een bijproduct van de filmindustrie, dat doorgaans niet eens in de soundtrack is opgenomen. De bioscoopbezoeker krijgt de meeste filmliedjes pas te horen bij de aftiteling, als hij zo snel mogelijk de bioscoop probeert te verlaten. Maar onderschat die titelsong niet. Behalve een gelikt marketingmiddel, tegenwoordig opdringerig aanwezig op YouTube, is het filmlied essentieel voor de overlevering van de zojuist bekeken film. Het filmlied dat na afloop door de filmzaal schettert, haakt zich vast aan de herinnering aan de film, of die nu goed of slecht was. Het filmlied is de sleutel van het laatje waarin de gedachtenis aan de film ligt opgeborgen.

Bloedlink

Zo gaat dat straks dus ook bij de première van de openingsfilm van het Nederlands Film Festival: Bloedlink van Joram Lürsen (zie trailer hier). Plot en eindspel van die thriller zijn nogal enerverend en als na het laatste, veelbetekenende shot ineens Kensington door de bioscoop schalt met het filmlied All For Nothing, blijft de euforie van de finale nog even hangen.

Dat lied van Kensington is knap gekozen: rauw, niet al te subtiel, tikje over the top. Net als de film. Wie weken of maanden na het zien van Bloedlink ineens All For Nothing op de radio of in een playlist hoort, denkt onmiddellijk terug aan de claustrofobische ellende van het ontvoeringsdrama en natuurlijk aan dat zinderende einde. Filmlied geslaagd.

En dat mocht ook worden verwacht bij een grote bioscooppremière van regisseur Joram Lürsen. Zijn Alles is liefde uit 2007 had de weg gewezen naar de filmliedhemel, met een van de succesvolste filmliedjes uit de recente Nederlandse filmgeschiedenis: Alles is liefde van Bløf. Hoe je ook denkt over de wrakkige poëzie van dat lied ('En voor wie nog durft te dromen, over wonderlijke prinsen op witte paarden, die niet goed kunnen rijden en hun geheimen lang bewaren'), het lied doet wonderen. Het goede gevoel van de romantische komedie mag het nog een keer uitschreeuwen in de typerende Nederlandstalige galmrock van Bløf, waarbij het refrein de titel van de film maar een keer of dertig opdreunt. Ook bij Alles is liefde geldt: film en filmlied zijn versmolten en kunnen niet meer zonder elkaar bestaan

Scene uit Alles is Liefde Beeld Still

Riskante onderneming

Toch is het filmlied dankzij die onlosmakelijke verbintenis ook een riskante onderneming. Denk in internationaal verband bijvoorbeeld aan de verrassend leuke superheldenfilm Spider-Man uit 2002, die werd afgetiteld met het vreselijke lied Hero van Nickelback. Je schaamde je met terugwerkende kracht dat je zojuist naar een superheldenfilm had gekeken en die nog leuk had gevonden ook. Herinnering verpest. Hetzelfde gebeurde bij de titelsong My Heart Will Go On van Celine Dion, die de epische rampenfilm Titanic uit 1997 een trap na gaf. In Nederland deed Kane in 2009 een poging van Komt een vrouw bij de dokter alsnog een kleffe zeurfilm te maken met het overdreven sentimentele Love Over Healing.

Uiteraard zet de filmproducent hoog in voor zijn filmlied. Dat Nick en Simon zijn gevraagd het filmlied te maken bij de nieuwe feelgood-romkom Pak van mijn hart (in november in de bioscoop), zal niet verrassen. Het filmlied, zeker als dat wordt gezongen door een overbekend duo, is een ideaal marketingmiddel in de huidige YouTube-tijden. De filmmaker hoeft niet meer te hopen dat zijn filmlied een hitje wordt en de radio haalt: de fanbase van Nick en Simon, of van Kensington en Alain Clark, weet de filmliedjes zelf wel te vinden op het videokanaal en krijgt daar de subliminale reclameboodschap in de oren geblazen: 'Ga naar die film.'

De marketing werkt ook de andere kant op: de filmliedschrijver krijgt er dankzij de liefhebbers van de film zomaar honderdduizend luisteraars bij. Dat zal bijvoorbeeld de Amsterdamse rapper Adje hebben gemerkt, die met zijn geile twerkliedje Draf voor alleen maar nette mensen (2012) al een kwart miljoen views scoorde op YouTube.

Soundtrack

Volgens regisseur Kees van Nieuwkerk van Pak van mijn hart gaat het met Nick en Simon straks ook de goede kant op. 'Ik krijg het nummer niet meer uit mijn hoofd', liet hij al weten. 'Laat de première maar komen.'

Soms is een filmliedje onderdeel van een soundtrack (Turks fruit), maar meestal bestaat het lied naast de score. Voorbeeld: voor de film Hartenstraat componeerde Perquisite de soundtrack, maar hét filmlied, bij de aftiteling, wordt gezongen (en is gecomponeerd) door Niels Geusebroek.

Soms is het filmlied te horen tijdens de film, zelfs meerdere malen, zoals Alles is liefde van Bløf bij de gelijknamige romkom. Bij deze film is het filmlied ook nog in een andere versie te horen bij de aftiteling. Ook het kinderliedje Champion van Aliyah maakt deel uit van de film Heksen bestaan niet en is dus geïntegreerd in het scenario, waarin de zangeres een hoofdrol speelt. Net zoals Jan Smit de hoofdrol en het filmliedje verzorgde van Het Bombardement (2012).

Vaak wordt een filmliedje besteld door de filmmakers en speciaal voor de film geschreven door de componist. Maar niet altijd. Soms kiezen filmproducent en -componist samen een nummer uit het bestaande repertoire. Als de tekst enigszins verwijst naar de thematiek van de film, is het lied een mogelijke titelsong.

All For Nothing bij Bloedlink is een bestaand liedje van Kensington, dat in tekstueel opzicht gepast werd geacht voor de plot van de thriller.

Filmliedjes 2014 gerecenseerd

Niels Geusebroek - Street of Hearts (Hartenstraat) **

De romkom Hartenstraat zit vol singer-songwritersliedjes, vooral geschreven door Perquisite, maar bij de aftiteling zingt Niels Geusebroek het uiterst toepasselijke Street Of Hearts. Een gemiddeld songwritersliedje, zoals we in Nederland de afgelopen jaren iets te veel hebben gehoord. Zo lichtzinnig als de rolprent, en in dat opzicht dus wel weer geslaagd.

Aliyah - Champion (Heksen bestaan niet) ***

Een filmliedje dat wordt gezongen door een van de hoofdrolspelers en bovendien een integraal onderdeel is van de film. In de slotscène van de drakerige kinderfilm Heksen bestaan niet zingt en danst Aliyah richting aftiteling en dat doet ze zo leuk, dat je bijna zou vergeten hoe onwaarschijnlijk slecht de film is geweest.

Wyke van Weelden - Kenau (Kenau) ****

Kan een sterk filmliedje een dramatisch slechte film redden? Het lijkt er bijna op. De filmkritiek was keihard voor Kenau van Maarten Treurniet (één ster in de Volkskrant). Maar het liedje Kenau van Wyke van Weelden bij de aftiteling zou de kijker bijna mild stemmen (als die voor de aftiteling niet al woedend de cinema heeft verlaten). Krachtig maar vrouwelijk gevoelig gezongen, met nog een aardige tekst ook. Voor de Engelse versie van Kenau zingt Van Weelden ook maar even in het Engels en wordt 'neem mij mee' vertaald naar 'you're my sister'. Dat levert een bonusster op.

Wyke van Weelden - Make You Mine (De Poel) ****

Goed bezig, die Wyke van Weelden, deelneemster aan de tv-wedstrijd De beste singer songwriter. De folkachtige en oud-Hollandse inslag van haar liedjes doet het goed bij films met een historisch tintje, en dat tintje is ook te vinden in de sterke 'nederhorrorfilm' De poel van Chris W. Mitchell. Knap hoe Van Weelden de huiver van de film verpakt in een fraai en ook wat luguber lied met een duistere, dubbele betekenis.

Kensington - All For Nothing (Bloedlink) ***

Stevig eindtitellied, na een heftige thriller met dito eindspel. Echt zo'n filmlied waardoor je met verende tred de bioscoop verlaat. Minpuntje: All For Nothing is niet speciaal geschreven voor de film en is inhoudelijk dan ook niet zo treffend. 'Alles voor niets geweest', dat blijkt dus niet helemaal te kloppen.

Alain Clark - Onze vriendschap (Oorlogsgeheimen) **

Een mooie vriendschapsfilm, vol oorlogsdrama. Die vriendschap en het drama zitten ook in het filmlied van Alain Clark, maar hij brengt het net wat te amechtig. Het einde van Oorlogsgeheimen is onderkoeld ontroerend, zonder hoog opgespeeld sentiment. Het liedje Onze vriendschap verpest dat een beetje, mede dankzij de niet bijster originele tekst: 'Onze vriendschap overwint altijd.' Tja.

Toppers van toen

Danny de Munk - Ik voel me zo verdomd alleen (Ciske de Rat, 1984)

Ach, Danny de Munk. Heerlijk natuurlijk, als het filmlied wordt vertolkt door de hoofdrolspeler. En dan nog zo lekker ruig en plat Amsterdams ook, waarmee je meteen in de sfeer van de film zit. Ciske de Rat is onze eigen Annie.

Sef - De Leven (Rabat, 2011)

Helemaal goed getroffen: filmliedje De leven van Sef, bij Rabat. Grotestadsgevoel vermengd met woestijnsfeer, in strak rijmende straattaal en veel multicultureel welbehagen. Een filmliedje als een roadmovie door het leven.

Trijntje Oosterhuis - Vlieg met me mee (Abeltje, 1998)

Het is misschien overdreven te stellen dat de jeugdfilm Abeltje zorgde voor de doorbraak in de solocarrière van Trijntje Oosterhuis. Maar filmlied Vlieg met me mee deed Oosterhuis zeker geen kwaad. Het werd een hit in 1998. Volkomen terecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden