Filmfestival Venetië moet 'open laboratorium' worden

'Filmfestivals bieden de mogelijkheid films te vertonen die door het dominerende marktmechanisme van Hollywood geen kans meer krijgen het publiek te bereiken....

Van onze verslaggever

TURIJN

Alberto Barbera (39) kan het weten. Tien jaar lang was hij directeur van het filmfestival van Turijn, dat in het afgelopen decennium van een intiem lokaal filmfeestje uitgroeide tot een steeds belangrijker festival.

Twee maanden geleden werd hij overgehaald de leiding over te nemen van het oudste festival ter wereld, Venetië. In het door kinnesinne, manipulatie, politiek en kliekjesgeest geteisterde Italië werd de verkiezing van Alberto Barbera toegejuicht als de best mogelijke keus.

Barbera is ook een zeldzame verschijning, omdat hij helemaal 'gemaakt' is door een festival, zoals ooit Huub Bals, zoals een beetje ook Simon Field. 'Tot mijn negentiende woonde ik in Biella, de textielstad ten noordoosten van Turijn. Tijdens mijn studie Italiaans in Turijn schreef ik filmkritieken voor La Gazzetta del popolo, een oud plaatselijk krantje dat in 1983 verdween. Met een proefschrift over de geschiedenis van de filmkritiek studeerde ik af bij professor Gianni Rondolino, die in 1982 president werd van het nieuwe Festival Cinema Giovanni. Daar kon ik werken op de persafdeling, zo is het begonnen.'

Twee jaar later was Alberto Barbera secretaris-generaal en lid van het selectiecomite en in 1989 directeur. 'Festival Cinema Giovanni was van meet af aan een festival van en voor jongeren, hoewel geen kinderfestival zoals Cinekid bij jullie. De nadruk lag op nieuwe filmmakers, nieuwe technieken en daarbij ruimte voor wat we Open Venster noemden: iedereen kon daar zijn video's vertonen. In de loop van de jaren werden we een wat 'normaler' festival met sinds 1986 een internationale competitie, maar met behoud van het uitgangspunt: het aftasten van de grenzen, die steeds verder komen te liggen van het centrum van de filmindustrie: het comformisme van Hollywood en het nadoen daarvan.

Turijn groeide en is inmiddels na Venetië en Locarno het belangrijkste Italiaanse festival. En de reputatie van Alberto Barbera groeide mee. Vanzelfsprekend was hij een van de mensen met wie gepraat werd toen de directeur van Venetië begin september op zijn slotpersconferentie bekend maakte op te stappen. Alberto Barbera: 'Venetië zat zwaar in de problemen, politiek, organisatorisch en intermenselijk. Het boterde niet tussen de mensen van het festival en die van de overkoepelende Biennale, de machine draaide niet.

'De Biennale is nu een private stichting, niet meer een regeringsinstituut, minder afhankelijk van de politiek. De nieuwe president, Paolo Baratta, is een manager, komt uit de zakenwereld, die benoemd was na de komst van Felice Laudadio als artistieke verantwoordelijke ('curator') van het filmfestival. Tussen die twee was het meteen grote bonje, ze werkten elkaar tegen. Toen Laudadio opstapte is Baratta, een slimme man, met iedereen in de filmwereld gaan praten. Hij kende mij niet, maar verschillende mensen hadden mijn naam genoemd en hij wilde ook van mij weten hoe ik dacht over de toekomst van Venetië. Bij een lunch in Milaan vroeg hij opeens of ik beschikbaar was.'

Alberto Barbera voelde er niets voor: gebakken aan Turijn, pas opnieuw vader geworden, geen enkele zin in de slangenkuil van Venetië. 'Maar Baratta hield vol en toen ik de meest verstrekkende eisen ging stellen, zei hij op alles ja. Toen ben ik gezwicht. Ik heb een contract voor vier jaar, krijg niet alleen de programmering maar de hele organisatie in handen, kan mijn eigen mensen kiezen, het budget besteden naar eigen believen, en als belangrijkste: een permanente structuur opbouwen die zich niet beperkt tot het festival zelf.'

Barbara's visie op een filmfestival komt wonderlijk overeen met de gedachten die al lang in Rotterdam heersen. Juist omdat festivals een podium zijn voor filmmakers die geen plaats krijgen in de commerciële moet een festival zijn activiteiten niet beperken tot dat ene jaarlijkse evenement. Alberto Barbara wil Venetië maken tot 'een open laboratorium voor de hedendaagse film'.

Een permanente activiteit met het festival als jaarlijks hoogtepunt. Dat laboratorium heeft ook de zorg voor zulke films vóór en na het festival: de distributie van festivalfilms en het steunen van producties in de beginfase, zoals dat in Rotterdam gebeurt met het Hubert Bals Fonds.

De uitdaging van Venetië is volgens Barbara 'de juiste balans vinden tussen de Amerikaanse film en de rest. Natuurlijk kun je de Amerikaanse film niet negeren, dat is grote onzin, maar het heeft geen zin Hollywoodfilms te vertonen alleen omdat ze groot en commercieel zijn. Independence Day hoort er niet thuis, wel Brian De Palma, die niet alleen commercieel is maar ook als regisseur originaliteit toont en iets refecleteert op de hedendaagse film.

'We moeten de commerciële markt van het festival in Cannes niet navolgen, daar is trouwens op het Lido geen plek voor, maar wat ze de laatste jaren in Cannes doen met de competitie is heel opwindend: de sterren naast de auteurs, de nieuwe Blues Brothers-film naast Hou Hsao-hsien en Tsai Ming-liang.

'Venetië moet een selectief festival blijven, maar opener dan het de laatste jaren dreigde te worden. Het werkt niet meer om kunst en commercie uitsluitend als tegenpolen te zien. Natuurlijk moet je niet zwichtien voor het Hollywoodimperialisme, maar de mainstream kun je niet negeren hoewel het zoeken naar nieuwe ontdekkingen en de grensverkenning van het hele hedendaagse filmuniversum voorop staat.'

Voor Alberto Barbera is film niet dood. 'Dood is de film zoals we die ooit kenden. Er zijn productieproblemen, maar die kunnen over vijf jaar heel anders liggen, door de nieuwe technieken, de satellieten. De Amerikanen bezitten de bioscopen, maar het publiek voor niet-Amerikaanse films is er wel degelijk, dat bewijzen juist de festivals. Er is dus een behoefte aan die films, een groeiende markt en dus zullen ze geproduceerd worden.' PvB

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden