Filmen zonder plan

Samenwerken met Gouden Palmwinnaar Terrence Malick betekent een en al improvisatie. Dat hebben Brad Pitt en Jessica Chastain geweten. Omdat de regisseur van 'The Tree of Life' weigert zijn film toe te lichten, doen de hoofdrol-spelers dat voor hem.

'Dan geeft Terry de cameraman een duwtje, net voordat die begint te filmen. Of gooit hij onaangekondigd een hond naast je in de auto, tijdens een scène.'


Brad Pitt (47) legt uit welke foefjes regisseur Terrence Malick zoal toepaste om zijn medewerkers te ontregelen, op de set van zijn met de Gouden Palm bekroonde film The Tree of Life. 'De film torpederen, noemt hij dat. Ze noemen hem wel eens een perfectionist, maar eigenlijk is het precies andersom: Malick is een imperfectionist.'


Die wijze van werken verschilde volkomen van wat Pitt gewend was. 'Een normale filmset is chaotisch: vol geluid, drukte, generatoren en lampen. Honderden mensen die door elkaar lopen. Op de set van Malick vind je geen lampen, en hij werkt slechts met één cameraman. Tijdens opnamen waren we vrij elke kant op te stappen die we maar wilden.'


De 67 jaar oude Texaan Malick, die filosofie studeerde aan Harvard (summa cum laude), schuwt consequent de publiciteit, en kent een bijna mythische reputatie als filmregisseur. Slechts een handjevol speelfilms regisseerde hij: Badlands (1973), Days of Heaven (1978) en, na een pauze van twintig jaar, The Thin Red Line (1998) en The New World (2005). Studies van de menselijke natuur zijn het, veelal episch van opzet en in plot vrijuit meanderend. Buiten gefilmd, op locatie, met enkel de gloed van natuurlijk licht. Films waarvoor de waardering soms even op zich liet wachten, maar die met de loop der jaren zijn bijgezet als hoogtepunten in de Amerikaanse cinema.


Geadoreerd én vervloekt wordt Malick door diegenen met wie hij werkte. Filmend zonder vastomlijnd plan neemt hij alles op in oneindig veel variaties, waarna pas op de montagetafel het uiteindelijke kunstwerk ontstaat, soms pas na jarenlang knippen en plakken. Aan The Tree of Life, een gezinsdrama én hymne op het ontstaan van de kosmos, schaafden los van elkaar vijf meester-editors.


Zeer, zéér lieve man

Legendarisch is de hoeveelheid steracteurs die de regisseur eerst maandenlang filmde, om ze vervolgens weer te verwijderen uit zijn voor zeven Oscars genomineerde oorlogsdrama The Thin Red Line. Billy Bob Thornton, Martin Sheen, Gary Oldman, Viggo Mortensen en Mickey Rourke sneuvelden op de snijtafel. John Travolta en George Clooney behielden slechts een gastrolletje. Oscarwinnaar Adrien Brody (The Pianist) was verbijsterd toen hij kort voor de première ontdekte dat zijn 'dragende rol' was teruggesnoeid tot een enkele scène.


'Terry is een zeer, zéér lieve man', zegt Pitt. De fit ogende acteur, met grijs ringbaardje, achterovergekamd haar, zonnebril en crème kleurige V-halstrui, ontvangt de filmpers als groepje van 25 man, in een zaaltje in het Carlton hotel te Cannes. Echte interviews geeft hij nauwelijks meer. Eens in de zoveel tijd mag een Amerikaans blad als Vanity Fair op audiëntie bij hem of zijn echtgenote Angelina Jolie, voor een zorgvuldig door pr-agenten gecontroleerd en netjes gladgestreken verslag.


Waarom hij zijn zonnebril ophoudt, vraagt een van de journalisten. En of hij het erg vindt om ouder te worden. 'Zonder bril zie ik niks', antwoordt Pitt. 'Dit is Cannes, dus ik heb mijn Cannes-sweater aan - ik ben schuldig. Wat was de vraag? O. Hé man: ik houd van rimpels en ouder worden. Er is niks zo goed als terugstappen en toezien hoe de volgende generatie het verkloot.'


Of hij nog wel eens droomt van een normaal leven? 'Dat heb ik opgegeven. Dit is zo normaal als het wordt. Verder ben ik ook gewoon een vader. Breng ik genoeg tijd door met mijn kinderen? Dat zijn de vragen waar ik wakker van lig.'


Pitt, die twee keer voor een Oscar werd genomineerd (Twelve Monkeys, The Curious Case of Benjamin Button) maar nooit won, prijkt al decennia in de top van het lijstje van 'most bankable stars' - de in Hollywood uiterst serieus genomen rangorde van acteurs die altijd hun geld opleveren. Met zijn eigen bedrijfje is Pitt naast acteur tevens producent van The Tree of Live. 'Dit soort films is moeilijk van de grond te tillen. We hebben er ook nog geen stuiver aan verdiend.'


Zijn samenwerking met Malick komt deels voort uit zijn onvrede over het huidige rollenaanbod. 'Ik heb een periode gehad waarin ik hoofdrollen ontweek, omdat ze voor mijn gevoel inwisselbaar waren - elk van ons kan ze spelen. Dan zoek ik liever iets dat specifiek is voor mijn leven.'


Zoektocht

In The Tree of Life is Pitt te zien als Jack O'Brien, een autoritaire, strenggelovige vader van een Texaans gezin in de jaren vijftig. 'Ik groeide zelf op in zo'n christelijke omgeving, worstelde met de grote vragen, was nooit tevreden met de antwoorden. Mijn personage leeft naar het idee van de Amerikaanse droom, maar heeft het gevoel dat hij niet vooruitkomt. Hij zit knel. En wat doet zo iemand dan? Zich afreageren op een zwakker individu. Treurig genoeg betreft dat hier z'n kinderen.'


Mevrouw O'Brien wordt gespeeld door Jessica Chastain (30). De actrice, die voordien vooral in het theater optrad, oogt alsof ze zo van de set van de tv-serie Mad Men is weggelopen. 'Dat ik een niet-modern gezicht heb, dat hoor ik vaak', zegt ze. Malick liet haar speciaal voor de rol urenlang naar schilderijen staren. 'In het Metropolitan museum, naar Madonna's. Het ging hem om de poses. Hoe ze hun handen houden, hun air.' Ook luisterde ze vooraf naar de stem van actrice Lauren Bacall. 'Die bedachtzame, langzame manier van spreken past bij mijn personage.'


Een zoektocht naar 'fortuinlijke ongelukken', zo omschrijft Chastain haar dagen op de set. 'Zo vloog er een enorme, prachtige gele vlinder voorbij, net voordat we een scène wilden opnemen. Terry riep: de vlinder, film de vlinder! Iedereen rende er achteraan. Jessica, ga onder de vlinder staan! Kijk naar de vlinder!' De actrice strekte haar arm en jawel: het diertje landde in haar hand. 'Hoe creëer je anders zo'n moment? Dat kan hooguit digitaal, met een nepvlinder. Maar dan ziet er nooit zo mooi uit. Het is een prachtig symbolisch moment in de film. En iets dat gewoon gebeurde.'


Typisch Malick, is het ook. In zijn films kan de aandacht plots verschuiven naar een hagedisje op een boom of een in het gras voorbij huppende vogel - soms ook midden in een vuurgevecht.


De opnamen van The Tree of Life begonnen al in 2008. Voor Chastain was het een wonderlijke ervaring: dat ze met Brad Pitt het doek zou delen maakte haar op slag een veelgevraagd actrice. Alleen werd de afronding van de film waarop haar faam gebaseerd was almaar uitgesteld. Nog jaren na de opnamen stuurde Malick haar om de zoveel tijd per post aanvullende dialoog, die was bedoeld voor voiceovers. 'Vaak stond ik op een andere filmset, of was ik thuis bij mijn familie en kreeg ik per koerier weer dertig pagina's. Dan zocht ik een geluidsstudio in de buurt. Het was een film die nooit ophield.'


Niet anders dan de rest

Onbekend met het Hollywood-wereldje, wist Chastain niet goed wat ze van haar tegenspeler kon verwachten. 'Ik vroeg me af of dynamiek op de set verandert wanneer je met een grote ster als Brad Pitt speelt. Tot ik hem de eerste dag zag komen aanrijden op zijn motor. Gewoon alleen, zonder entourage. Hij wil niet anders worden behandeld.'


Makkelijk spelen was het, tegenover hem. 'Brad speelde met zoveel overtuiging een onaardig personage dat het me geen enkele moeite kostte om boos op hem te worden. Tussen de opnamen speelde hij dan weer vrolijk met de kinderen.'


Omdat Malick weigert zijn werk toe te lichten, krijgen de acteurs nu overal de vraag naar de boodschap van de film toegeschoven. Pitt, omzichtig: 'Als ik voor Terry zou spreken - wetend dat ik ernaast kan zitten - zou ik zeggen dat hij je juist op je eigen leven laat reflecteren. Dat is het volgens mij, ja.'


En dan maakt een van zijn pr-medewerkers een einde aan het gesprek. Pitt steekt vrolijk zijn armen in de lucht. 'Lunch!'


De 67-jarige Texaan Malick schuwt consequent de publiciteit, en heeft een bijna mythische reputatie als filmregisseur. Een handjevol speelfilms regisseerde hij: Badlands (1973), Days of Heaven (1978), The Thin Red Line (1998) en The New World (2005). Films waarvoor de waardering soms even op zich liet wachten, maar die met de jaren zijn bijgezet als hoogtepunten in de Amerikaanse cinema.


---------------


Legendarisch is de hoeveelheid steracteurs die de regisseur eerst maandenlang filmde, om ze vervolgens weer te verwijderen uit zijn voor zeven Oscars genomineerde oorlogsdrama The Thin Red Line.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden