Filmbonzen Top 25

De filmwereld is volop in beweging. Er wordt meer geproduceerd dan zinvol lijkt, producenten en bankiers jagen op grote budgetten en een nieuwe generatie dringt zich op....

Er is sinds de eerste filmbonzenlijst, uit 1999, veel veranderd. De nummer 1 van toen, Ryclef Rienstra, verruilde het Nederlands Fonds voor de Film voor de VandenEnde Foundation. Anderen verdwenen, zoals Dick Maas, die na Do Not Disturb en Down niet meer de eigenzinnige maker is van weleer. Hetzelfde geldt voor Rob Houwer en Matthijs van Heijningen, twee producenten van de oude stempel. Wim Odé (NPS) ging met pensioen, Hans Maarten van den Brink verruilde de VPRO voor de literatuur. Binnenkomers zijn er volop: mannen met nieuwe posities (Wouter Bos, Jean van de Velde, Job Gosschalk), lieden die zich meer gingen roeren (Emile Fallaux, Burny Bos) en afgezanten van de jonge gade, die lieten zien dat er meer genres zijn dan adequate boekverfilmingen (Beker en Van Gestel, Johan Nijenhuis). Stijgers, zakkers en stipnoteringen in de Filmbonzen top 25 – the sequel.

1 (8). Felix Rottenberg – Regent

Felix Rottenberg regeert de Nederlandse film in zijn eentje. De bestuursvoorzitter van het Nederlands Fonds voor de Film is verantwoordelijk voor twee opmerkelijke aanstellingen. Onder zijn supervisie werd ex-journalist Toine Berbers, die hij nog kende uit Haagse kringen, benoemd tot directeur van het fonds. Berbers – in Cannes bazuinde hij rond dat hij 'veel, heel veel moet inhalen' – is de eerste baas van het filmfonds die niets van film weet. Dat weerhield hem er niet van zich hardop af te vragen waarom het Fonds eigenlijk niet het recht op een final cut bedingt – waarmee hij bedoelde dat de subsidiegever meer verstand heeft van marktwerking dan regisseurs. Een frisse wind, met andere woorden. Ook opmerkelijk: de benoeming van Kees Ryninks tot de man die het documentairebeleid moet gaan sturen bij het filmfonds. Ryninks verhief direct de door Rottenberg bewonderde documentaire De keuken van Kok (een Ryninks-productie, toevallig) tot maat der dingen. Rottenberg is ook voorzitter van het International Film Festival Rotterdam (IFFR), een hoedanigheid waarin hij sponsors warm houdt. Als lid van het aanbevelingscomité van het International Documentary Filmfestival Amsterdam bewijst hij IDFA- voorzitter en PvdA-connectie Walther Etty diensten. Hij was vurig pleitbezorger van de fiscale stimuleringsmaatregel die investeren in film voor particulieren lucratief maakt. De maatregel moest de Nederlandse filmindustrie opstuwen tot 'factortje in de sfeer van Europese coproducties'.

2 (6). Lauge Nielsen – Registeraccountant

De Deen Lauge Nielsen (52), voormalig registeraccountant, is directeur van Pathé Nederland, de grootste bioscoopexploitant van Nederland. Pathé opende onder zijn bewind multiplexen in Rotterdam, Scheveningen en twee in Amsterdam, waar ook nog eens het Tuschinski Theater wordt gerenoveerd en vervolgens City op de schop gaat. Belangrijke films zijn in Nielsens ogen 'de commercieelste', al laat hij de programmering over aan Daniëlle Koot en Jac. Goderie ('Daniëlle kijkt naar de commerciële kant, Jac. is gericht op de artistieke kwaliteiten'). Diezelfde Goderie haalt op de Amersterdamse tv-zender AT 5 nog wel eens de neus op voor films die hij voor Pathé interessant acht.

3 (-).Jean van de Velde – Duizendpoot

Filmregisseur en intendant van het Nederlands Fonds voor de Film. Is belast met de ontwikkeling van films voor het grote publiek, een taak die hij het afgelopen jaar per email vanuit de andere kant van de wereld verrichtte; de familie Van de Velde was op wereldreis. Geeft uit overtuiging grote rollen aan soapsterren: Antonio Kamerling in De kleine blonde dood, en Cas Jansen in Lek, de film die op het vorige Nederlands Film Festival vier Gouden Kalveren kreeg.

4 (-). Wouter Bos – De man van 50 miljoen

De opvolger van Willem Vermeend wist zich weinig raad met het omvangrijke dossier Tussentijdse evaluatie structuurversterkende maatregelen filmindustrie. Nederlandse filmproducenten, die hem wilden bijpraten over de zegeningen van de fiscale maatregel, vonden bij hem geen gehoor. Integendeel. De staatssecretaris van Financiën riep de beruchte constructie uit tot 'geldmachine waarmee iedereen gegarandeerd rendement kan halen'. Zijn eerste daad, na lang talmen: de belastingderving als gevolg van de stimuleringsmaatregel terugbrengen tot 50 miljoen per jaar – nog altijd meer dan twee keer zoveel als het Filmfonds te besteden heeft.

5 (-). Emile Fallaux – Smooth Operator

Maker van bekroonde documentaires en voormalig directeur van filmfestival Rotterdam noemt zichzelf 'een adviseur die formeel of informeel soms opduikt'. Fallaux werd genoemd voor vacante posities in de Nederlandse filmwereld (Filmmuseum, Filmfonds), bedankte vriendelijk en ging beleidsstukken schrijven. 'Zonder status', zegt hij, maar de rapporten over film en financiering worden wel 'op verzoek' aan de ministeries van OC & W en Financieën opgestuurd.

6 (-). De omroepdramaturg – Noodzakelijk kwaad

Wie in Nederland een film wil maken, is voor een deel van zijn budget afhankelijk van de smaak van Hilversum. Gevolg: regisseurs krijgen te maken met omroepdramaturgen, die andere doelen najagen dan regisseurs. Niets sfeer of suggestie, maar duidelijkheid! Want tv-kijkers raken, denkt men in Hilversum, heel snel in de war.

7 (3). Gamilla Ylstra – Hand op de knip

De architect van de belastingmaatregel die de filmwereld gouden bergen bracht, naast kinnesinne en beroerde films. Hield als directeur van Fine bv, intermediair tussen geldschieters en filmmakers met 12 miljoen subsidie, de hand op de knip. In 1999 werd een omzet van 34 duizend gulden gehaald – net genoeg om de huur van het kantoor aan de Amsterdamse Sarphatikade te betalen. Ylstra (43), eerder hoofd Film bij het ministerie van OC & W, werkt aan eerherstel: Fine haalde geld binnen voor Minoes en heeft diverse projecten in voorbereiding, waaronder een drietal van San Fu Maltha.

8 (10). San Fu Maltha – Selfmade man

Coproducent van Costa! (bijna 700 duizend bezoekers) werd ouderwets kwaad toen op een website een slechte recensie over zijn film Soul Assassin verscheen. Een open brief, over vooringenomen filmjournalisten die complotten smeden tegen de Nederlandse film, volgde binnen 24 uur. Maltha, naar eigen zeggen door zijn 'Indonesisch-Chinese achtergrond niet Nederlands genoeg voor de hier geldende codes', trad toe tot het bestuur van het Nederlands Film Festival. De directeur van filmdistributeur A-Film en productiebedrijf Fu Works ageert graag tegen het old boys network: 'De Nederlandse filmwereld wordt bestuurd door bloedgroepen.'

9 (7). Dirk De Lille – Vlaams venijn

Managing director van RCV Film Distribution Nederland, dat zowel slappe lach-films als Scary Movie en Scary Movie 2 uitbrengt als Scorsese's nieuwste. Ook loyaal aan Nederlands werk: Ajax – Daar hoorden zij engelen zingen, Ik ook van jou, De zwarte meteoor en, later dit jaar, The Discovery of Heaven. De Lille (42) is bestuurslid van het Nederlands Film Festival.

10 (-). Sandra den Hamer, Jolanda Klarenbeek & Doreen Boonekamp – De dames Einstein

Op de achtergrond opererende, onmisbare schakels in de machinerie van de drie belangrijkste nationale filmfestivals: IFFR, het IDFA en het Nederlands Film Festival. Den Hamer (directeur naast Simon Field in Rotterdam) is onder meer verantwoordelijk voor het Hubert Bals Fonds (dat filmmakers in ontwikkelingslanden steunt). Klarenbeck is directeur van Forum, de cofinancieringsmarkt van het IDFA. Boonekamp (directeur naast Michiel Berkel) is de topdiplomaat van Utrecht en een van de drijvende krachten achter de Gouden en Platina Film, publicitaire prijzen die moeten benadrukken dat Nederlandse films wel degelijk worden bezocht.

11 (-). Krijn Meerburg & Arteco – Vestzak, broekzak

Meerburg runt met zijn Maatschappij voor Cinegrafie The Movies en De Uitkijk in Amsterdam, Babylon Den Haag en Cinerama Rotterdam. Maar het blijft niet bij uitbaten alleen; hij is adviseur van C-Films, het filmdistributiebedrijf van Theo Challa en Marc Noyons. Die mannen halen op hun beurt als filmfinancier Arteco geld binnen (voor onder meer Lek, Mariken, Wilde mossels, Babs, Nynke, Olivetti 82 en Qui vive). Daarmee is Meerburgs invloed opgerekt van exploitatie en distributie tot en met de financiering van films.

12 (-). Frank Thies – De poenschepper

Frank Thies (36) en Joost Scholten (40) van de 'investment bank boutique' Innocap staan symbool voor de grootste winnaars van de gunstige belastingmaatregelen voor filminvesteerders: de bankiers. Ze financierden een reeks films (onder meer The Hollywood Sign, Superstition) en verdienden bergen geld aan provisie. Maar het gaat niet alleen om de centen. 'Wij vinden filmfondsen een leuke tak van sport. Je komt in de filmindustrie aardige mensen tegen.'

13 (-). Johan Nijenhuis – Kijkcijferkanon

Nijenhuis is regisseur-producent van Costa!, de succesvolste Nederlandse film van het afgelopen jaar. Nijenhuis, oogappel van Joop van den Ende, is als hoofd Drama bij Van den Ende Producties verantwoordelijk voor Goede Tijden Slechte Tijden, Westenwind en nu ook Rozengeur & Wodka Lime, de Nederlandse tegenhanger van Sex and the City waarin Isa Hoes zich als hitsige masseuse manifesteert. Nijenhuis (nieuwste project: Floris – de speelfilm) heeft dezelfde ambities als zijn oude baas: 'Op zijn minst quitte draaien.' Zijn filosofie: 'Wie autonomome kunst wil bedrijven, moet gaan beeldhouwen. En geen 3 miljoen verkwanselen aan een film waarnaar niemand komt kijken.'

14 (-). Max van Praag – Liefhebber

'Hij houdt echt van film', kraaide regisseur Pieter Verhoeff, wiens kostuumdrama Nynke vorige week door Van Praags United International Pictures (UIP) in liefst 41 kopieën werd uitgebracht. Eerder dit jaar presenteerde UIP ook De vriendschap, nadat die film door Dirk De Lille, na 'een meningsverschil', van de hand werd gedaan.

15 (24). Annemieke Gerritsma & Jeanine Hage – Geldautomaten

Iedere filmmaker krijgt te maken met de juristen Gerritsma en Hage. Gerritsma (56), sinds de oprichting in 1988 directeur van het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties, steunt films met miljoenen van de publieke omroepen. Hage (38), directeur van het CoBo-Fonds, draagt jaarlijks ruim tien miljoen bij aan coproducties tussen de publieke omroepen en onafhankelijke filmproducenten.

16 (-). Job Gosschalk & Jeroen van de Noort – Snip en Snap

Het showbizz-echtpaar Gosschalk-Van de Noort doet in casting en sterren. Gosschalk, sinds vorig jaar de baas van Kemna Casting, werd ooit weggestuurd van de Toneelschool. Inmiddels cast hij zichzelf met grote regelmaat: als een valse castingdirector in De boekverfilming, als invalide rechter in Wet en Waan, als Nok Nok in Bed & Breakfast en binnenkort als trouwende homo in de nieuwe Eddy Terstall. Gosschalk zoekt acteurs uit voor speelfilms, singleplays, toneel en sinds kort ook musicals. Maar het uithangbord van zijn bedrijf, zo laat hij niet na te benadrukken, is de RTL4-serie Baantjer.

Van de Noort is agent van talloze Nederlandse acteurs, onder wie Renée Soutendijk, Huub Stapel en Katja Schuurman, met wie Gosschalk graag over de rode lopers schrijdt. Belangenverstrengeling? 'Ik cast acteurs omdat ze het meest geschikt zijn voor hun rol.'

17 (-). Burny Bos – Petje Pitamientje

Succesvol producent en officieus beheerder van de erfenis van Annie M.G. Schmidt. Maakte de televisieserie Otje en de bioscoophit Abeltje. Later dit jaar verschijnt Minoes, waarvoor hij opnieuw een miljoen gulden reserveerde voor de marketing. Bos, altijd getooid met jongensachtig petje, is onlangs begonnen met de verfilming van Ja zuster, nee zuster (regie: Pieter Kramer), gebaseerd op de legendarische tv-serie van Annie M.G. Schmidt.

18 (-). Marieke Schoenmakers – Hoofd Opleidingen

Wie?, luidde de vraag toen Schoenmakers twee jaar geleden werd aangesteld als directeur van de Nederlandse Film en Televisie Academie. In 2001 leverde de academie de beste generatie filmmakers in jaren af. De voormalige directiesecretaresse van De Nederlandse Opera ('ik vind het heerlijk een montagekamer in te lopen en mijn mening te geven') is jurylid van het aanstaande Nederlands Film Festival.

19 (5). Jan van Dommelen – Bioscoopboer

Baas van Jogchem's Theaters (meer dan tachtig zalen buiten de Randstad) deelde tot voor kort de macht van het familiebedrijf met zijn broer, maar staat er na diens afscheid alleen voor. Jogchem's zegt al jaren grote bouwplannen te hebben, maar voorlopig laat het bedrijf zijn bioscopen in Hilversum verpieteren. City, bruine muren en keien met sierlicht, oogt door jaren zeventig-revival bijna weer modern. Van Dommelen is ook voorzitter van de Nederlandse Federatie voor de Cinematografie.

20 (-). Jeroen Krabbé – Mooiprater

Jeroen Krabbé bood tijdens de verfilming van Harry Mulisch' De ontdekking van de hemel tot twee keer toe zijn ontslag aan. Aan zichzelf welteverstaan. The Discovery of Heaven, met een budget van dertig miljoen gulden de duurste Nederlandse speelfilm aller tijden, vormt onderdeel van een geruchtmakende fianciële constructie. Krabbé (in de film speelt hij aartsengel Gabriël) en zakenpartners Ate de Jong en Edwin de Vries haalden bij de Nederlandse belastingbetaler ook tientallen miljoenen op voor de Engelse speelfilm Enigma. Met die deal verzekerden zij zich van internationale vrienden; een vermaarde salescompany brengt The Discovery of Heaven nu wereldwijd aan de man.

21 (-). Jeroen Beker & Frans van Gestel – Vers bloed

De aanvoerders van een nieuwe generatie producenten sloegen met Motel Films opnieuw toe met tweede reeks gesubsidieerde films. Na Route 2000 (met onder meer De Poolse bruid) volgde No More Heroes (onder meer Met grote blijdschap en AmnesiA). Laten ook in het lobbycircuit steeds luider hun stem horen.

22 (25) Henk van der Meyden – Hoofd PR

Begon een jaar voor de première in De Telegraaf een oneindig lijkende reeks paginagrote stukken over Costa!. Windhozen en metershoge golven, jaloezie op de set, sterke verhalen over de cast – het kwam allemaal terecht op pagina Privé. Is nu reeds begonnen met de promotie van Costa! de serie. 'Bommelding jaagt Katja, Froukje en Georgina uit Spaanse disco', kopte de meest verguisde en rijkste journalist. Toch kan ook Van der Meyden, 64 inmiddels, geen ijzer met handen breken. Wat hij ook schreef over 'de opzienbarende vrijpartij' tussen Willem Nijholt en Pleuni Touw in De vriendschap – de zalen bleven leeg.

23 (22). Rick van de Ploeg – Doodloper

De Amsterdamse burgemeester Cohen liet zich bij de opening van het Theaterfestival ontvallen dat Van der Ploegs beleid te simpel is. Op filmgebied is het stil rond Van der Ploeg. De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen begon flitsend (zeven miljoen gulden extra voor film), maar hield zich in de discussie over de zin of onzin van het huwelijk tussen fiscus en film op de vlakte. Terwijl het raakvlak tussen kunst, geld en markt nou juist zijn stokpaardje is.

24 (-). Jacques van Heijningen – Held van de Hef

Toch nog een Van Heijningen in de lijst. Jacques runt het Rotterdams Fonds voor de Film en Audiovisuele Media, dat jaarlijks ruim vier miljoen gulden te besteden heeft. Lokte met mooie financiële regelingen veel Amsterdamse producenten, en deinsde er niet voor terug San Fu Maltha en Martin Lagestee vervolgens weer weg te sturen nadat bleek dat hun Rotterdamse kantoren leeg stonden. Van Heijningen is lid van de Raad van Advies van het Nederlands Film Festival, waarvan hij tien jaar directeur was.

25 (-). Leon de Winter – Straatvechter

Met Hollywood-veteraan Eric Pleskov wilde hij 'de grootste onafhankelijke filmstudio ter wereld' bouwen, maar liep na drie producties vast. Richtte met Delta Lloyd het Delta Lloyd Filmfonds op, waarna 115 miljoen gulden binnenstroomde. Helaas. Met een telefoontje kondigde Delta-Lloyd-directeur Leo Keemink aan dat het feest niet doorging. De Winter is vastbesloten 'het vruchtbare materiaal' in een driedelige tv-serie te gieten: Het Alpha Point-schandaal, starring 'Leo van Dinter en Theo Heemink'. Eric Pleskov is intussen 'teleurgesteld' in zijn inmiddels ex-zakenpartner; De Winter had hem niets gezegd over het afblazen van de megadeal door Delta Lloyd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden