Film over slagveld bij Turkse Gallipoli

Als er in de geschiedenis één veldslag is geweest waaraan zowel de winnende als de verliezende partij een groot gedeelte van haar identiteit ontleent, is het wel de acht maanden durende slag om de Dardanellen in 1915....

Toen de geallieerden zich uiteindelijk terugtrokken, bleven er naar schatting 150 duizend doden achter op het slagveld bij de plaats Gallipoli, of Gelibolu zoals de Turkse naam luidt. Het gehele schiereiland was veranderd in een onherstelbaar stukgeschoten terrein, een gigantisch kerkhof voor mens en materieel.

Voor de Ottomaanse Turken was Gallipoli de enige gewonnen slag in een verder verloren oorlog. En, niet onbelangrijk: bij Gallipoli manifesteerde de Turkse vader des vaderlands, Mustafa Kemal, zich voor de eerste keer als briljant en meedogenloos leider.

Voor de Australiërs en Nieuw-Zeelanders (de zogenoemde Anzacs) die net onafhankelijk waren geworden van het Britse moederland, was het de eerste keer dat hun strijdkrachten onder eigen vlag streden.

De eerst tientallen jaren bemoeide alleen het Commonwealth War Graves Committee zich met het voormalige slagveld. Dat veranderde na de desillusie van de Vietnamoorlog, zegt de Nieuw-Zeelandse ambassadeur David Payton. Payton was deze week aanwezig bij de vertoning van een twee uur durende documentaire over Gallipoli, gemaakt door de Turkse regisseur Tolga Örnek. De film bestaat uit archiefbeelden van geallieerde en van Turkse kant. Dagboekfragmenten en brieven van militairen aan beide zijden maken duidelijk hoe gruwelijk hun ervaringen waren.

Gallipoli is het relaas van een zinloze slachtpartij, waarbij de leiders aan beide kanten keer op keer de soldaten de hel insturen. Gallipoli was een sideshow in de Eerste Wereldoorlog, en dat mag extra wrang heten voor de slachtoffers en hun nabestaanden. Turkije heeft van het schiereiland een nationaal park gemaakt waar jaarlijks gezamenlijke herdenkingen worden gehouden met de vroegere vijanden.

Groot onderhoud van dat park stuitte onlangs op groot verzet in Nieuw-Zeeland en Australië, waar men vreesde dat de Turken het aanzicht van het beruchte Anzac Cove zouden aantasten. Wegwerkers zouden achteloos zijn omgesprongen met menselijke resten. Dat is welhaast onvermijdeljk als je werkt op een terrein dat in feite één groot kerkhof is, meent ambassadeur Payton.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden