Film meemaker

Meebetalen aan een film en erin meespelen. Participant Frans Vriesendorp, filmgeniek met zilveren snor, heeft er zijn specialiteit van gemaakt.

Fantastisch vond hij het, om op het Haarlemse schavot te staan. Als 16de-eeuwse priester richt hij de laatste woorden tot landverrader Duyff, vlak voordat deze door de beul een kopje kleiner wordt gemaakt.


Het is een cruciale scène uit Kenau, het door Monic Hendrickx aangevoerde kostuumspektakel over de Spaanse belegering van Haarlem. Maar denk vooral niet dat Frans Vriesendorp, gepensioneerd fysiotherapeut te Arnhem, zich in die priesterkledij een echte acteur voelde. 'Maarten Treurniet, de regisseur, moet me op zo'n moment tien keer uitleggen wat hij wil. Maar dat stoort hem niet; hij weet dat ik geen acteeropleiding heb. Hij geeft me wat aanwijzingen - niet naar het volk, maar naar je bijbel kijken, vóór en na het gebed een kruisteken maken - en dan is het tijd om te gaan draaien. Alleen: toen hij 'cut!' riep, was ik nog niet klaar met praten en ik ging gewoon verder. Maarten keek me wat bedremmeld aan. Ja, grapte ik, nu heb ik een keer tekst, en dan zal ik hem zeggen ook!'


In alle bescheidenheid kan Frans Vriesendorp (65) zich zulke grapjes permitteren. Hij is geen acteur, maar ook zeker geen gewone figurant. Als financieel participant investeerde hij 10 duizend euro in Kenau. Van de 6 miljoen euro die de film kostte, werd een kleine zes ton door particulieren als Vriesendorp opgebracht. De beloning voor zo'n investering, zoals gebruikelijk voor producties waarin wordt geparticipeerd: je deelt in de winst van de film, krijgt naamsvermelding op de aftiteling, kaartjes voor de première en, desgewenst, een (ultra)kort optreden in de film.


Dat laatste is de specialiteit van Frans Vriesendorp die met zijn zilveren snor en joviale voorkomen onmiskenbaar filmgeniek is. Sinds Oesters van Nam Kee (2002)heeft hij geld ingelegd bij maar liefst dertig Nederlandse speelfilms en in de meeste is hij even of héél even te zien. Alleen al die enorme staat van dienst maakt hem uitzonderlijk in de Nederlandse participantenwereld.


'Je kunt natuurlijk denken: ik krijg die premièrekaartjes, een dvd en hopelijk mijn rendement en verder geloof ik het wel. Maar zo zit ik niet in elkaar', motiveert Vriesendorp zijn cameo's in onder meer &Me (voorzitter Europees parlement), Het bombardement (boze vader), Dolfje Weerwolfje (opa) en Bennie Stout (conciërge, een optreden dat helaas werd geschrapt).


Vriesendorps grootste wapenfeit is De hel van '63, waarin hij liefst acht rolletjes kreeg. 'Ik was zo ongeveer iedere dag op de set, ook nadat de productie van Friesland naar Finland was verhuisd', vertelt hij in zijn Arnhemse woning. 'Ik deed allerlei klusjes achter de schermen en omdat ik er toch rondliep, was het voor regisseur Steven de Jong gemakkelijk om me even voor de camera te halen als hij een figurant zocht.'


Vriesendorp kan niet meer alle acht rolletjes noemen, maar hij komt in elk geval voorbij geschaatst in Workum, zet stempels bij de controlepost in IJlst én is in het ziekenhuis de gynaecoloog van Chantal Janzen. 'Ik vang haar op als ze op het punt staat te bevallen. Toen heb ik nog even met Steven gebakkeleid over de tekst van Willeke van Ammelrooy, die Chantals moeder speelde. 'Dokter, de vliezen zijn gebroken, mijn dochter is in verwachting!', riep Willeke, maar ik vond dat raar klinken; die zinnen hoorden eigenlijk andersom. Waarop Steven zei: 'Frans, wil jij je niet met de tekst bemoeien?! Onthoud nu eens dat zwangere vrouwen, en zeker de moeders van zwangere vrouwen, altijd onzin uitkramen.' Ik was heel blij toen ik tijdens de première merkte dat de zinnen alsnog waren omgedraaid, maar natuurlijk had Steven gelijk. Ik heb me als participant niet met de tekst te bemoeien.'


Het kostte Vriesendorp een tijdje om zijn draai als participant te vinden. Toen hij dertien jaar geleden geld in Oesters van Nam Kee stak, beschouwde hij dat nog hoofdzakelijk als een financiële investering. 'Natuurlijk vond ik die naamsvermelding leuk en dat ik naar de première kon. Maar het beviel me vooral omdat zo'n filmparticipatie fiscaal gezien ontzettend gunstig is. Je loopt er maar weinig risico mee: als er niemand naar de film komt, verlies je hoogstens 200, 300 euro. Ik hoopte niettemin dat Oesters een kassucces zou worden en zijn rendement zou opleveren.'


Toen Oesters van Nam Kee flopte, schoof Vriesendorp zijn commerciële overwegingen naar de achtergrond. Het ondersteunen van een cultureel Nederlands product, dáár moest het hem vanaf nu als participant om gaan - en dan alleen van films die hem zelf ook echt bevielen. Zo investeerde hij in Kenau omdat hij hoofdrolspeelster Monic Hendrickx bewondert en het waardeert dat een film nu ook eens de rol van de vrouw in oorlogstijd belicht. 'Kenau is toch een beetje de Nederlandse Braveheart, met Monic in plaats van Mel Gibson.'


Vriesendorp hecht ook erg aan de persoonlijke relaties die het financieel participeren hem heeft opgeleverd. 'De Nederlandse filmwereld is natuurlijk klein, dus als je een tijdje meeloopt zie je steeds dezelfde mensen. Dezelfde acteurs, de cameraman of setdresser van twee films geleden - het is dan al snel een familie waarin je wordt opgenomen en waarmee je van de ene participatie in de andere rolt. Het klikt bijvoorbeeld goed tussen Steven de Jong en mij; daarom was het voor mij logisch om ook in zijn nieuwe film te participeren, het lowbudgetdrama Stuk!, dat in mei uitkomt. Daar heb ik ook een rolletje met tekst in, als de buurman van het hoofdpersonage. Op de set van die film kwam ik Cas Jansen tegen, die ik ken van De hel van '63. Zulke mensen ga ik dan ook buiten de film weer volgen. Ik kan me niet voorstellen dat Monic of Tamar van den Dop in de schouwburg optreedt en dat ik daar dan niet ben. Of dat ik tijdens een première niet even met hen bijpraat.'


Door die betrokkenheid spant Vriesendorp zich extra in voor de films waarin hij participeert. Zo organiseert hij persoonlijk informatiedagen om voor nieuwe producties participanten te werven. Dat is erg belangrijk, vindt hij, nu films als Kenau maar moeilijk het benodigde aantal participanten binnenhalen. 'Mensen durven door de crisis niet zo goed te investeren, hoewel het met de Nederlandse speelfilm steeds beter gaat en je als participant weinig risico loopt. Het aantal beoogde participanten voor Kenau was 126, maar het zijn er 80 geworden. Dat financieel risico heeft de producent opgevangen, zodat er niet in opnamen of draaidagen hoefde te worden gesnoeid.'


Het aantal benodigde participanten verschilt ook per film, afhankelijk van het budget. 'Voor Schone handen, een misdaadthriller met Jeroen van Koningsbrugge en Thekla Reuten, zoeken we 63 participanten. Die film wordt in juni opgenomen en mensen kunnen zich nog aanmelden. Je moet dat natuurlijk niet met dollartekens in je ogen doen. Zie het vooral als ondersteuning van een enthousiaste groep jonge vakmensen, nee, van een hele industrie.'


Soms loopt Vriesendorps film-familiegevoel een knauw op. Bijvoorbeeld toen producent Klaas de Jong niet wilde vertellen wie er voor het historische epos Michiel de Ruyter is gecast. 'Ik verwacht van een producent openheid en eerlijkheid, zodat ik weet waarin ik mijn geld stop. Maar ook toen ik beloofde het niet verder te vertellen, wilde Klaas mij geen namen geven. Daar was ik behoorlijk pissig over. 'En wat als er een rare flapdrol in meespeelt, die ik helemaal niet zie zitten?', zei ik. Maar Klaas wilde dat ik op hem vertrouwde, en uiteindelijk heb ik dat gedaan. Ik vind het wel een beetje kinderachtig. Klaas en ik kennen elkaar al zo lang; ik ben bij zoveel van zijn producties betrokken geweest. Maar ik wil niet blijven zeuren en me ook voor deze film weer helemaal inzetten. Hij gaat over de glorietijd van Nederland en ook het maritieme aspect spreekt mij aan.'


Nu hij met pensioen is, wil Vriesendorp zich nog meer met film gaan bezighouden en dan niet alleen als financieel participant. 'In het najaar gaan mijn vrouw en ik een paar maanden in Amsterdam wonen om dichter bij het vuur te zitten. Veel producenten die ik ken, zijn in Amsterdam gehuisvest en de meeste filmopnamen vinden daar ook plaats. Als je daar dan vlakbij woont, is het veel eenvoudiger om bij te springen. Dan kan ik bijvoorbeeld bij San Fu Maltha binnenlopen op kantoor om te zien of ik iets kan doen. Ik kan ook rondleidingen gaan geven op de set, zoals ik dat bij De hel van '63 deed. Even regelen dat de sponsor een fotootje krijgt met de hoofdrolspelers, dat soort dingen. Of zelf setfoto's maken, als er geen geld voor een professionele fotograaf is. Met mij kunnen ze alle kanten op.'


Wat inzet betreft, zal het voor andere financieel participanten dan ook niet makkelijk zijn om Frans Vriesendorp bij te benen. 'Ik ben inderdaad wel wat enthousiaster dan anderen.'


Kritiek


De Volkskrant was vorige week weinig lovend over Kenau. Frans Vriesendorp: 'Natuurlijk is het teleurstellend om een negatieve recensie te lezen over iets waarover je zelf enthousiast bent. Voor een betrokken participant is het altijd jammer wanneer anderen, buitenstaanders die vaak niet beseffen met hoeveel liefde zo'n film is gemaakt, hem zo afkraken. Maar het zou niet goed zijn als ik mij daardoor laat ontmoedigen om de Nederlandse film te steunen. Ik ben en blijf er trots op dat ik bij dit project betrokken ben.'


Financier en figurant


Het is een betrekkelijk zeldzaam fenomeen dat particulieren als participant in Nederlandse films investeren. Het Filmfonds subsidieerde vorig jaar dertig Nederlandse producties en daarvan werden er drie meegefinancierd door filmparticipanten. In 2012 was dit aantal volgens het Filmfonds verhoudingsgewijs ongeveer gelijk. Het aantal participanten wisselt per film, en de persoonlijke bijdrage varieert tussen de 5.000 en 10.000 euro.


Filmcv Vriesendorp


2001 Oesters van Nam Kee


2003 Kees de jongen


2004 Erik of het klein insectenboek


2005 Johan


2005 Leef


2006 Blind


2006 Alles is liefde


2007 Scheepsjongens van Bontekoe


2008 Zomerhitte


2009 De hel van '63


2010 Penny's Shadow


2011 Nova Zembla (alleen figuratie)


2011 De bende van Oss


2011 Benny Stout


2011 De Heineken ontvoering


2011 Dolfje Weerwolfje


2011 Sûskind


2012 Het bombardement


2012 Leve boerenliefde (alleen figuratie)


2012 & Me


2012 Supernova (alleen financiële donatie)


2013 Het meisje aan de overkant


2013 Lucia de B. (alleen figuratie)


2013 Kidnapping Freddy Heineken


2013 Toscaanse Bruiloft


2013 Kenau


2013 Apestreken


2013 Stuk!


2014 Schone handen


2014 Michiel de Ruyter

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.