Film kijken doe je ook met je oren

Sounds Real besteedt aandacht aan geluid in documentaires. Sounddesigner Michel Schöpping legt alvast uit hoe belangrijk dat is.

Still uit Those Who Feel the Fire Burning

Film kijken doe je ook met je oren. Een open deur misschien, maar toch zijn filmkijkers zich er doorgaans weinig van bewust. Dat geldt al helemaal voor documentaires, waar geluidseffecten meestal niet op de voorgrond dringen. Die krakende deur, de stemmen op de achtergrond, die voetstappen - kwestie van een microfoon ophangen en klaar, toch?

Nee dus. Hoe belangrijk het werk is van een zogeheten sounddesigner in documentaires, wordt duidelijk in het IDFA-programma 'Sounds Real', waarvoor het festival vijf geluidsontwerpers heeft uitgenodigd. Een van hen is Nederlander Michel Schöpping, sounddesigner van zowel speelfilms (Zus & zo, The Broken Circle Breakdown) als documentaires (Het nieuwe Rijksmuseum, Battles).

'Met geluid ben je filmisch aan het vormgeven', legt hij uit. 'Mensen denken vaak dat het een weergave van de werkelijkheid is, maar dat is niet zo. Neem een beeld van iemand die praat. Is diegene te horen, of niet? Waar wordt de kijker geacht te zijn in de ruimte? Maakt hij deel uit van de actie of bevindt hij zich ergens anders? Met geluid kun je totaal verschillende ervaringen bewerkstelligen.'

Twee films

Schöpping illustreert het met twee films die hij selecteerde voor het IDFA. In de essayistische documentaire Battles (Isabelle Tollenaere, 2015), door hemzelf van een geluidsontwerp voorzien, krijgt een aantal landschappen door de soundtrack verschillende betekenissen. In Morgan Knibbes bekroonde film Those Who Feel the Fire Burning (2014) werkt het geluid weer anders: het plaatst de kijker in het perspectief van de vluchtende hoofdpersoon.

Mooi dat geluidsontwerp tijdens IDFA in de schijnwerpers staat, vindt Schöpping. Dat gebeurt immers maar zelden. Toch hoor je hem niet klagen over een gebrek aan aandacht. Natuurlijk is het voor filmmakers van belang dat ze de rol van geluid begrijpen, maar het publiek hoeft echt niet op bewustwordingscursus. 'Ik heb liever dat mensen na een film ontroerd naar buiten komen dan dat ze het sounddesign prijzen. Dan zou er iets niet kloppen.'

Onopgemerkt

Goed geluid doet zijn werk nu eenmaal ongemerkt. Dat heeft te maken met de werking van ons brein, legt Schöpping uit. 'Omdat we onze oren niet kunnen sluiten, dringen de hersenen veel geluiden naar de achtergrond. Dat moet wel: want als je alles zou horen, word je gek.' We leven bovendien in een beeldcultuur. 'We horen veel, maar we luisteren weinig.'

En dat is dus helemaal niet erg. De filterfunctie van ons brein zorgt er tegelijk voor dat we over geluid nauwelijks lastige vragen stellen. Zoals: waarom kijken we in een film naar het een terwijl we iets anders horen? 'Ook al klopt er akoestisch niets van, toch accepteert iedereen het', zegt Schöpping. 'Er valt immens veel mee te manipuleren.'

Zo boetseert hij met geluid de ervaring van de kijker: je hoort het en je voelt het, maar je hoeft het niet te merken.

Het programma Sounds Real bevat tien films, geselecteerd door vijf internationaal gerenommeerde sounddesigners die in voor- en nagesprekken hun keuzes en hun vakgebied toelichten. Vertoond worden onder meer The Fog of War van Errol Morris en Megacities van Michael Glawogger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden