ReportageVrouwenrechten in de Filipijnen

Filipijnse vrouwen eisen het recht op echtscheiding

Leden van de actiegroep ‘Divorce For The Philippines, Now’ bij het parlement, waar donderdag het wetsvoorstel over echtscheiding werd ingediend.Beeld Ezra Acayan

In de – door en door katholieke – Filipijnen is scheiden verboden. Vooral vrouwen lijden daaronder, vele worden door hun man mishandeld. Er ligt nu een wetsvoorstel. ‘Ik wil mijn vrijheid terug.’

Tussen de bloemperkjes en onder de wapperende nationale vlag rollen dertien vrouwen een zwart spandoek uit. ‘pro-huwelijk, pro-leven, pro-scheiden’, luidt de simpele tekst. Het is bedoeld om de volksvertegenwoordigers in het Filipijnse parlementsgebouw achter hen gerust te stellen: scheiden ís te verenigen met een christelijke levensvisie.

Binnen in het Huis van Afgevaardigden werd donderdag een wetsvoorstel ingediend om scheiden mogelijk te maken. Zo’n wet bestaat nu nog niet in het door en door katholieke land. Dat maakt de Filipijnen buiten het Vaticaan het enige land ter wereld waar scheiden illegaal is. Het is de bedoeling dat de parlementariërs in mei over het wetsvoorstel stemmen. Als de wet wordt aangenomen, moet die nog door de Senaat.

De leden van de actiegroep Divorce For The Philippines, Now weten dat het onderwerp uitermate gevoelig ligt. De groep heeft 11 duizend volgers op Facebook, maar slechts weinig vrouwen durven naar de openbare bijeenkomsten te komen. ‘Scheiden is een stigma. Voor veel katholieken vertegenwoordigen we het absolute kwaad’, zegt voorzitter Cecil Jueco, die in 2005 ‘na 21 jaar van mishandeling’ bij haar man wegging. Met haar nieuwe - inmiddels overleden – vriend zette ze in 2014 de actiegroep op.

De vrouwen, gehuld in groene en paarse T-shirts, gaan naar de gekoelde kantine op het parlementsterrein. Binnen wordt het dagsucces gevierd met cola, seven-up en chips. Iedereen aan tafel heeft zo zijn eigen redenen om te willen scheiden, maar de gemene deler staat op de T-shirts gedrukt: ‘Bevrijd ons’.

Neem Maria Teresa Kwan, die op haar 17de werd uitgehuwelijkt aan een vijftien jaar oudere vriend van de familie. Het werd een deceptie. ‘Hij deed nooit iets om bij te dragen aan ons inkomen. Hij zat maar voor de televisie te roken, terwijl ik aan het werk was’, aldus Kwan. ‘Hij sloeg me ook, maar ik wist hoe ik mezelf moest verdedigen. Wat ik erger vond, is dat hij de kinderen ook sloeg.’

Ze vertrok in 1994. Hij bleef in het huis wonen met de kinderen, zij huurde een kamer elders in Manilla. Al die tijd bleef Kwan de kostwinner: ze gaf massagetherapie, naaide kleren en werkte als schoonmaakster. Met hem praat ze niet meer. ‘Mijn bloeddruk gaat meteen omhoog als ik hem zie. Hij staart maar wat naar me en dan word ik alweer boos. Heel stressvol.’

Taboe

Een nieuwe relatie is lastig. Ongetrouwd samenwonen is taboe in de Filipijnen en bovendien kan je echtgenoot je aanklagen voor overspel, waar zes jaar gevangenisstraf op staat. Maar nog belangrijker, zegt Kwan, is dat je mentaal nog vastzit aan het huwelijk. ‘Ik wil mijn naam en mijn vrijheid terug.’

Het is geen toeval dat de actiegroep uit voornamelijk vrouwen bestaat. Volgens de officiële cijfers, genoemd in het wetsvoorstel, is ruim 14 procent van de Filipijnse echtgenotes slachtoffer van mishandeling door hun man en heeft een kwart van hen te maken met ‘emotioneel geweld’. ‘De ongelijkheid en het geweld ondermijnen voor veel vrouwen de huwelijksidealen van liefde, geborgenheid en veiligheid’, aldus het voorstel.

Ook Filipino’s die door hun partner in de steek zijn gelaten, vinden tot dusver geen genade in de ogen van velen. Julieta Lanuza Bautista (40), ook lid van de actiegroep, vertelt hoe haar man in 2007 tijdelijk zou verhuizen voor werk. ‘Na drie maanden sms’te hij me dat onze relatie voorbij was.’ Ze bleef achter met hun twee kinderen van anderhalf en drie jaar oud. Nu werkt Bautista als accountant in de hoofdstad en wonen de kinderen bij haar moeder op het platteland. Ze ziet ze één keer per maand. Een nieuwe partner is lastig, want: ze is getrouwd.

Het is een van de argumenten waarmee de actiegroep via brieven en gesprekken de volksvertegenwoordigers bestoken: scheiden is een mensenrecht. Volgens Jueco heeft de beweging het tij mee. Uit opiniepeilingen blijkt herhaaldelijk dat een meerderheid van de Filipino’s voor een scheidingswet is.

Nietig verklaren

Tot de wet een feit is, hebben Filipijnse stellen maar één mogelijkheid om aan het huwelijk te ontsnappen en dat is door het nietig te laten verklaren. Daarvoor moet je aantonen dat een van de twee partners bij aanvang van het huwelijk mentaal niet in orde was. Een goede advocaat kan daar wel wat mee, maar dat is kostbaar. De procedure kost omgerekend 4500 euro, een enorm bedrag voor de meeste Filipino’s. Daarnaast moet je huwelijkspartner meewerken en bestaat het risico dat de rechter er niet in meegaat.

De 32-jarige Rose Anne Geronimo, die online Engelse les geeft aan Zuid-Koreanen, zit midden in zo’n procedure. Zij en haar man zijn al zes jaar uit elkaar. Hij heeft een nieuwe partner en werkt mee, zij betaalt. Geronimo denkt dat ze kans maakt omdat haar man gokverslaafd was, ook al toen ze trouwden.

Geronimo en haar ‘ex’ zijn binnenkort toe aan de vierde van zes hoorzittingen. In die zitting moet de beste vriend van haar man getuigen over zijn gokverleden. De vriend deed onlangs ineens moeilijk: ‘Hij wil nu alleen komen als ik hem betaal voor de uren die hij die dag niet kan werken.’

Geronimo en de andere vrouwen hebben hun hoop nu op de nieuwe wet gevestigd, maar de kans dat die door het parlement komt lijkt gering. Veel conservatieve senatoren moeten niks hebben van het getorn aan het heilige sacrament van het huwelijk. ‘Over mijn lijk’, zei de invloedrijke senator Joel Villanueva. Volgens Villanueva is scheiden ‘vreemd aan de Filipijnse cultuur’. ‘Het huwelijk is heilig. We kunnen mensen niet toestaan om van elkaar te scheiden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden