Filipijnse verpleegsters thuis nodig

Luidt het aantrekken van verpleegsters uit Zuid-Afrika en de Filipijnen een nieuwe golf van gastarbeid in? Dat is ongewenst, vindt J....

DE Nederlandse gezondheidszorg mag zich verheugen in de hulp van verpleegkundigen afkomstig uit landen als Zuid-Afrika, de Filipijnen en Suriname. Nederland heeft een tekort en deze landen hebben kennelijk een overschot aan verpleegkundigen. Woordvoerders van betrokken gezondheidsinstellingen en personele bemiddelaars relativeren de ontwikkeling door erop te wijzen dat slechts voor twee jaar een werkvergunning zal worden afgegeven, dat de verpleegkundigen in hun eigen land werkloos waren, dat zij hier ervaring kunnen opdoen en straks gegarandeerd bij thuiskomst een baan hebben.

Deze voorstelling van zaken verdient enige nuancering.

1. Globalisering van de arbeidsmarkt is geen nieuw verschijnsel. De eerste golf gastarbeiders uit de mediterrane landen in de zestiger en zeventiger jaren werden geworven omdat ons bedrijfsleven destijds behoefte had aan deze veelal ongeschoolde arbeidskracht. Zo betrok Groot-Brittannië vele - vooral hoogopgeleide - deskundigen uit haar voormalige koloniën.

Het gaat hierbij echter steeds om een noordelijke vraag naar veelal goedkopere zuidelijke arbeidskracht. Arbeidsintensieve productieprocessen zoals in de vroegere textiel-, confectie- en lederwarensector kun je verplaatsen naar 'lage-lonenlanden' zoals veelvuldig tussen eind zestiger en begin tachtiger jaren plaatsvond. Maar Nederlandse zieken kun je moeilijk naar Zuid-Afrika of naar de Filipijnen sturen voor hun verzorging door lokale verpleegkundigen.

Het zijn de draagkrachtige economieën in het Noorden die hun eigen behoefte aan bepaalde categorieën arbeidskracht kunnen invullen. Het neo-liberale primaat van een vrije markt op mondiaal niveau betreft vooralsnog een vrije markt voor het Noorden.

2. Het werven van verpleegkundigen in landen van het Zuiden is ethisch en politiek onwenselijk. In landen als Zuid-Afrika en de Filipijnen schiet de omvang en de kwaliteit van de gezondheidszorg ernstig tekort. Miljoenen mensen moeten in deze landen adequate medische zorg ontberen.

De economische ontwrichting in de Filipijnen als gevolg van de Aziatische crisis bracht de overheid ertoe in 1998 de toch al ondermaatse begroting voor de nationale gezondheidszorg met 25 procent te korten. Salarissen voor personeel in de gezondheidszorg zijn zeer laag, als er überhaupt al betaald kan worden.

Vele geschoolde krachten, niet alleen in de gezondheidszorg, zoeken een inkomen in de commerciële sector. Er is sprake van vernietiging van menselijk kapitaal op grote schaal en intussen gaat de gezondheidszorg er verder op achteruit. De lokale vraag naar verpleegkundigen is groot maar de middelen én het overheidsbeleid schieten tekort om de aanwezige arbeidskracht ook daadwerkelijk in te zetten.

Zo kan er een enorme vraag naar verpleegkundigen bestaan en tegelijkertijd een overschot. Het vooruitzicht van een baan in Nederland is derhalve voor duizenden Filipina's zeer aantrekkelijk.

Ik acht het echter onjuist om het huidige tekort aan medische staf in Nederland aan te vullen door de ontwrichting van de arbeidsmarkt in deze landen te misbruiken. Verpleegkundigen zijn dáár hard nodig, ook wanneer ze nog weinig ervaring hebben. Door hen naar Nederland te halen worden zij onttrokken aan bevolkingsgroepen die hen hard nodig hebben. Deze vorm van omgekeerde ontwikkelingshulp kan niet de bedoeling zijn.

In de betreffende landen zal wél aan structurele oplossingen gewerkt moeten worden om vraag en aanbod op de lokale arbeidsmarkt in evenwicht te brengen. Hogere investeringen zijn daarvoor nodig, ook in de gezondheidszorg. Wellicht ligt hier ook een taak voor het Ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking.

3. Op het Ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking wordt momenteel gewerkt aan nieuw beleid voor Technische Samenwerking met ontwikkelingslanden. Het uitzenden van Nederlandse ontwikkelingsdeskundigen maakt daarvan deel uit. Er wordt naarstig gezocht naar vormen van ontwikkelingshulp waarbij de mate van effectiviteit voorop staat. Het gaat hierbij vooral om het opbouwen van capaciteit in het Zuiden.

Kennisoverdracht middels het trainen van mensen is een belangrijke vorm van deze capaciteitsopbouw. Daartoe zijn duizenden Nederlandse ontwikkelingsdeskundigen in de afgelopen decennia naar landen in het Zuiden uitgezonden geweest. Ook Nederlandse verpleegkundigen worden nog steeds uitgezonden om bij lokale organisaties in het Zuiden te gaan werken en trainingen van lokale staf te verzorgen.

Het heeft echter nooit in de bedoeling gelegen van het Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking noch van de particuliere Nederlandse ontwikkelingsorganisaties om in het Zuiden mensen te trainen en hen vervolgens in Nederland tewerk te stellen.

Vacaturevervulling door verpleegkundigen uit het Zuiden in Nederlandse ziekenhuizen is dan ook een vorm van omgekeerde ontwikkelingshulp die politiek niet door de beugel kan. Dergelijke inconsistenties binnen het Nederlandse beleid dienen vermeden te worden.

4. De vraag naar personeel uit landen in het Zuiden zal niet beperkt blijven tot de enkele tientallen verpleegkundigen waarvan momenteel sprake is. Zowel in Nederland als in andere Europese landen gaat het om grote aantallen. We zijn bezig precedenten te scheppen die gemakkelijk navolging zouden kunnen krijgen in de onderwijssector waar de vraag naar docenten zo mogelijk nog groter is. Daarbij is het niet ondenkbaar dat uiteindelijk voor langer dan twee jaar in Nederland gewerkt zal worden en er sluimerend een nieuwe golf van gastarbeid zijn intrede doet met alle gevolgen voor de landen in het Zuiden vandien. We dienen onevenwichtigheden op onze eigen arbeidsmarkt structureel aan te pakken en aanwezige capaciteit in Nederland volledig te benutten.

Banen in de gezondheidszorg en in het onderwijs dienen aantrekkelijker gemaakt te worden door meer aandacht voor werkomstandigheden en salariëring. Dit wordt niet bereikt door de weg van de minste weerstand te kiezen en geschoold kader vanuit het Zuiden binnen te halen.

Tegen deze achtergrond dienen wij ons zeer terughoudend op te stellen als het gaat om het werven van personeel in landen als Zuid-Afrika, de Filipijnen en Suriname en ons bewust te zijn van de negatieve effecten welke we op deze wijze teweeg brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden