Profiel

Filipijnse journalist Maria Ressa ziet strijd tegen Duterte beloond met vrijheidsprijs

null Beeld EPA
Beeld EPA

Met haar nieuwssite Rappler doet de Filipijns-Amerikaanse journalist Maria Ressa verslag van de Oorlog tegen Drugs van president Duterte en dat komt haar op permanente bedreiging en vervolging te staan. Woensdag ontvangt ze een van de Nederlandse Four Freedom Awards.

Ze had allang naar de Verenigde Staten kunnen vertrekken om daar met een riant salaris bij een prestigieuze universiteit of een nieuwssite aan de slag te gaan. Dan zou ze geen last meer hebben van de rechtszaken die haar het leven zuur maken.

Maar de Filipijns-Amerikaanse journalist Maria Ressa blijft in de Filipijnen, waar ze – tussen de afspraken met advocaten door – leiding geeft aan de onafhankelijke nieuwssite Rappler. Het is een van de redenen dat de 57-jarige journalist woensdag een van de Four Freedom Awards krijgt, een Nederlandse prijs voor vrijheidsstrijders.

Ressa, geboren in Manilla, verhuisde op jonge leeftijd naar de Verenigde Staten. Ze studeerde Engels en drama aan de universiteit van Princeton. Nadat ze cum laude was afgestudeerd, ging ze met een beurs naar de Filipijnen voor een studie politiek theater. Eenmaal in Manilla rolde ze de journalistiek in. Voor CNN deed ze jarenlang verslag in Zuidoost-Azië en vanaf 2005 leidde ze de duizendkoppige nieuwsafdeling van de Filipijnse televisiezender ABS-CBN.

Samen met drie vrouwelijke collega-journalisten begon ze in 2011 de nieuwssite Rappler, gericht op twintigers en dertigers. Ressa nam twaalf ‘getalenteerde twintigers’ aan en kweekte ze tot nieuwsverslaggevers. Het platform is nu een van de grootste nieuwssites van de Filipijnen.

Drugsoorlog

Rapplers naam werd definitief gevestigd in 2016, toen de site kritisch verslag deed van de ‘Oorlog tegen Drugs’ van de net aangetreden president Rodrigo Duterte. Hierbij werden minstens 8.500 Filipino’s zonder proces doodgeschoten. Sommige schattingen gaan uit van drie keer zoveel slachtoffers. ‘Rappler heeft beter dan welk ander Filipijns medium verslag gedaan van de ‘drugsoorlog’ en de schadelijke gevolgen’, zegt Carlos Conde, oud-journalist en medewerker van Human Rights Watch. ‘De acties van de regering tegen Ressa zijn er een direct gevolg van.’

‘Duterte Harry’ (naar Dirty Harry) noemde Rappler een ‘verspreider van nepnieuws’ en in zijn State of the Union van 2017 beschuldigde hij het bedrijf ervan ‘on-Filipijns’ te zijn. Ook werd Ressa het doelwit van een digitale trollencampagne. Reaguurders riepen op haar ‘te verkrachten en af te maken’. Op het dieptepunt telde ze negentig serieuze bedreigingen per dag. Toen betogers zich ook fysiek bij de redactie meldden, werd bewaking ingehuurd. Ressa zelf droeg een tijdje een kogelvrij vest, geen overdreven maatregel in een land waar geregeld journalisten, advocaten en mensenrechtenverdedigers worden vermoord.

Voor de vorig jaar uitgebrachte documentaire A Thousand Cuts werd Ressa een tijd lang gevolgd door een cameraploeg. De film laat een vrouw zien die leeft voor haar werk en die door haar overvolle schema moeite heeft uitjes met familie en vrienden te plannen – ze heeft geen kinderen. Ze draagt het liefst simpele broekpakken en heeft weinig met opsmuk. Als haar in de VS woonachtige zus voorafgaande aan een prijsuitreiking met een galajurk komt aanzetten, vlucht ze bijna de hotelkamer uit.

Onnatuurlijk optimisme

Ressa laat, zeker gezien de bedreigingen aan haar adres, een haast onnatuurlijk optimisme zien. In interviews is ze een spraakwaterval die haar betoog met handgebaren en geklap kracht bijzet. Emoties laat ze niet snel zien. Eén keer in de documentaire ziet de kijker haar volschieten, wanneer ze tijdens een toespraak vertelt over de aanvallen op haar bedrijf.

Sinds 2018 hebben de autoriteiten tien rechtszaken tegen haar en Rappler aangespannen. Ressa moest tien keer borg betalen om uit de cel te blijven. Bij elkaar opgeteld is er meer dan honderd jaar cel tegen haar geëist. ‘Ik ben niet naïef. Ik bereid me voor op het ergste, dan valt het hopelijk mee’, zei ze hierover.

De journalist noemt de rechtszaken het ‘theater van het absurde’, omdat ze nauwelijks juridische grond hebben. Zo is er een smaadzaak om een artikel over een Filipijnse zakenman uit mei 2012, terwijl de wet waarop de aanklacht is gebaseerd in september van dat jaar werd aangenomen. Volgens het Filipijnse OM is de zaak toch rechtsgeldig, omdat Rappler in 2014 een typefout in het artikel heeft aangepast. Ressa werd vorig jaar in deze zaak veroordeeld tot zes maanden cel. Het hoger beroep loopt nog.

Klopjacht

De klopjacht levert haar veel internationale steun en erkenning op. In 2018 werd ze met enkele andere journalisten door Time Magazine uitgeroepen tot ‘Persoon van het Jaar’. De mensenrechtenadvocaat Amal Clooney is een van haar supporters.

Onderzoekers telden een half miljoen socialemediaberichten over de Filipijnse journalist, al dan niet door bots verspreid. Mede vanwege haar persoonlijke ervaringen publiceert Ressa over de gevaren van sociale media, die volgens haar een ‘bias tegen de waarheid’ herbergen en daarmee democratieën bedreigen. Financial Times-journalist John Reed omschreef haar als ‘een van de scherpste redacteuren van onze onliberale tijd’.

Ressa wil er nu vooral voor waarschuwen dat elke democratie kan eroderen. Ze ziet het van dichtbij in de Filipijnen, waar televisiezender ABS-CBN na een conflict met Duterte zijn licentie verloor. De laatste keer dat dit gebeurde was in 1972, toen de veertien jaar lange dictatuur van president Ferdinand Marcos begon. Ressa: ‘Wanneer autoritaire regimes de macht willen grijpen, proberen ze je vrijwillig af te laten zien van je rechten. Als je dat doet, ben je ze kwijt.’

Drie keer leven en werk van Ressa

Immigrant
Ressa is geboren in 1963, haar moeder was toen 18 jaar oud. Haar vader stierf toen ze een jaar oud was. Haar moeder verhuisde naar de VS, Ressa bleef bij haar vaders familie wonen. In de VS hertrouwde haar moeder met een Amerikaan van Italiaanse afkomst. Op haar tiende gingen Ressa en haar zus weer bij haar moeder wonen, waar ze de achternaam van haar stiefvader aannam.

Toneelstuk
Hoewel Ressa het grootste gedeelte van haar carrière als televisiejournalist werkte, is schrijven haar grootste passie. Zo schreef ze een toneelstuk toen ze nog op de universiteit zat. Later publiceerde ze twee boeken, waaronder Seeds of Terror, over de opmars van Al Qaida in Zuidoost-Azië.

Duterte
In 2015 gaf Duterte, toen nog burgemeester, een geruchtmakend interview met Ressa. Op de vraag hoever hij ging in zijn bestrijding van misdaad, zei Duterte: ‘Drie maanden geleden heb ik drie mensen vermoord.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden