Filipijnen wachten in spanning op bescherming door 'mega'-dijken tegen verwoestende modderstromen Graafmachines in asvlakte voeren race tegen de klok

Op een hoge, hobbelige dijk in een witte asvlakte kruipt het verkeer naar Subic Bay. Het gebied lijkt door een kernbom getroffen....

TOINE BERBERS

Van onze correspondent

Toine Berbers

SAN FERNANDO, Filipijnen

Dertig vervaarlijk uitziende graafmachines zijn druk aan het werk. Ze voeren een race tegen de klok. Maar ze kunnen niet winnen, want ze zijn te laat begonnen. De regentijd is in aantocht. Dan kunnen de asvlaktes plotsklaps veranderen in onberekenbare modderstromen, die dorpen en stadjes in de Filipijnse provincie Pampanga dreigen te verzwelgen.

Lahar noemen de inwoners van San Fernando de vulkanische as, die al vijf jaar op hun vruchtbare rijstvelden ligt en die vorig jaar in de natte tijd ineens tot leven kwam. Monteur Juan Santa Cruz verloor zijn huis. Orkanen zwiepten de asmodder dwars door een pas aangelegde dijk heen. De lahar verzwolg duizenden huizen.

De stadjes Porac en Bacolor raakten geheel bedolven. Er vielen tientallen doden; tienduizenden werden dakloos. Van Santa Cruz' huisje is alleen het dak nog te zien. Het ligt dicht bij een prachtige Spaans-barokke kerk, die ook voor de helft in de aarde lijkt weggezakt.

Voor Santa Cruz en zijn buren is er maar één schuldige voor alle rampspoed: de regering. Het is nu precies vijf jaar geleden dat de slapende vulkaan Pinatubo tot leven kwam. Na een paar maanden gerommel spuwde de berg, die dertig kilometer noordelijker ligt, enorme hoeveelheden puin en as uit. Ruim duizend mensen kwamen om en de hemel zag wekenlang zwart.

Plaatselijke leiders hebben al jaren geleden gewaarschuwd voor de eigenaardige eigenschappen van de lahar. Na het drama van vorig jaar beloofde de regering de aanleg van een 'mega'-dijk, die de bevolking van Pampanga zou vrijwaren voor nieuwe rampen. Santa Cruz, die nu in een opvangdorp een piepklein stenen huisje bewoont, wijst naar de graafwerkzaamheden.

De eerste, indrukwekkende dijken hebben een omvang waarbij die van de Zeeuwse Deltawerken in het niet vallen. Maar het stelsel is verre van klaar. 'De regering wil per se dat de Filipijnenin het jaar 2000 een economische Tijger zijn, maar zo iets simpels als dijken aanleggen kan ze niet. Straks krijgen we weer een golf lahar over ons heen', zegt Santa Cruz.

Overal in het land is de leus 'Philippines 2000' geschilderd, die de voorzichtig begonnen economische groei kracht moet bijzetten. President Fidel Ramos hoopt zijn ambtgenoten van de APEC, de club van snel groeiende landen rond de Stille Oceaan, dit najaar voor hun topconferentie te ontvangen in Subic Bay, de oude Amerikaanse marinebasis die wordt omgebouwd tot een nieuw Hongkong.

Maar over de weg is dit economische wonder vanuit Manilla alleen via de hobbeldijk bereikbaar. Santa Cruz verkneukelt zich bij de gedachte dat president Clinton daar dit najaar overheen zal sukkelen. Maar bij de Pinatubo-commissie glimlachen ze om die veronderstelling. 'In geval van nood kunnen de staatshoofden door de lucht of over zee worden vervoerd', voorspelt Ellen Roque. Haar commissie bestrijdt de gevolgen van de vulkaanramp. Sinds 1991 heeft ze ruim veertigduizend gezinnen aan huisvesting geholpen; dertienduizend wachten nog steeds op hulp.

Maar van de dijkenaanleg krijgt Roque grijze haren: 'Eerst waren er nauwelijks plannen. Nu zijn het er veel te veel. Na de ramp van vorig jaar is iedereen lahar-expert'. President Ramos had eind vorig jaar persoonlijk een snelle dijkaanleg beloofd, maar de benodigde fondsen (in totaal 8,7 miljard pesos - 650 miljoen gulden) begonnen pas in februari los te komen. 'Daarom halen we het begin van de regentijd niet', zegt Roque.

Een ruzie tussen verschillende overheidsorganen compliceert de zaken. Florente Soriquez, de verantwoordelijke directeur van het ministerie van Openbare Werken, zegt dat de dienst Vulkanologie de eerste dijken zo beroerd heeft aangelegd dat ze de laharstromen van vorig jaar niet konden tegenhouden. 'Ze liggen ook veel te ver van de rivieren af. Dan kan de modder niet goed wegvloeien.'

Zijn tegenspeler, Raymundo Punongbayan, beschuldigt Soriquez van gebrek aan daadkracht. Hij wijt de ramp van vorig jaar aan gerommel met de bouwtekeningen. Openbare Werken had de speciale wapening geschrapt en is daarom verantwoordelijk voor de doorbraak. Hij verwijt het leger bovendien dat het de bevolking niet tijdig heeft gewaarschuwd en geëvacueerd.

De woede onder de bevolking groeit. Het actiecomité 'Red San Fernando' eist dat het gekissebis ophoudt. 'Alle energie gaat zitten in discussies. Wij willen actie', zegt Antonio Domingo. Zijn familie zit in het opvangkamp Mauaque, waar temidden van kleine grijze huisjes een lichtgeel ziekenhuisje staat. Ook op het groene dak van golfplaat staat 'Philippines 200' geschilderd. In zijn buurtje leeft meer dan de helft van de gezinnen van een uitkering. 'Wij waren rijstboeren. Ons land heeft gebrek aan rijst, maar de regering doet weinig om ons aan de slag te helpen.'

Salvador Enriquez, begrotingssecretaris van de Pinatubo-commissie, geeft toe dat er te weinig gedaan wordt om de slachtoffers van de vulkaanuitbarsting een beter bestaan te geven. 'Ik wil af van de elk initiatief dodende uitkeringsmentaliteit.' Hij pleit voor uitbreiding van de kredietfaciliteiten voor de bewoners van de opvangkampen. 'Geef ze geld om een bedrijfje te beginnen.'

Maar eerst, vindt hij, 'moeten we eindelijk die dijken afmaken'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden