Filipijnen trekken zich 'met onmiddellijke ingang' terug uit het Internationaal Strafhof in Den Haag

De Filipijnen trekken zich 'met onmiddellijke ingang' terug uit het Internationaal Strafhof in Den Haag. De Filipijnse president Rodrigo Duterte heeft dat bekendgemaakt, en dit keer meent hij het. De president staat bekend om zijn boude taal en harde woorden, en in de praktijk moeten die vaak met een korrel zout genomen worden, maar het besluit om uit het 'ICC' (International Criminal Court) te stappen staat zwart op wit. Het zeldzame schriftelijke besluit is woensdag gepubliceerd.

Foto epa

Duterte is woedend op het internationaal hof, omdat dat een onderzoek is begonnen naar zijn rol in de bloedige 'oorlog tegen drugs' in de Filipijnen. Die 'oorlog' heeft geleid tot meer dan 13000 doden, slachtoffers van de schietgrage politie en van anonieme doodseskaders. Duterte wordt door zijn critici verantwoordelijk gehouden voor deze moordpartij, die al 19 maanden duurt. Die critici, onder leiding van senator Antonio Trillanes, hebben een 77 pagina's tellende aanklacht ingediend bij het strafhof, en dat hof onderzoekt nu of er voldoende bewijs is voor een aanklacht tegen de Filipijnse president.

Juridische spitsvondigheid

Dat maakt Duterte kennelijk nerveus. Aanvankelijk reageerde hij nog laconiek, en zei hij: 'Laat ze mij maar onderzoeken, ik ben al vier keer onderzocht en vier keer werd ik vrijgepleit.' Hij doelde op onderzoek van de Senaat en van de Commissie voor de Mensenrechten. Die laconieke houding liet hij vorige week varen. Toen haalde hij fel uit naar het strafhof. Hij foeterde dat het ICC 'in geen miljoen jaar' het recht zou hebben hem te berechten, noemde het strafhof 'nutteloos' en 'hypocriet'. Woensdag besloot hij dat de Filipijnen niet meer meedoen met het hof. De Filipijnse handtekening onder het 'Statuut van Rome', waarin landen het strafhof erkennen, wordt ingetrokken en wel 'met onmiddellijke ingang'.

Eigenlijk kan Duterte dat niet zomaar doen. De Filipijnen hebben het statuut in 2011 ondertekend, en in dat statuut staat dat landen pas een jaar na die schriftelijke bekendmaking daadwerkelijk uit het verdrag kunnen stappen. Dat jaar is volgens Duterte echter niet aan de orde. Daarvoor gebruikt hij een juridische spitsvondigheid: de ondertekening is volgens hem niet gemeld in de 'Official Gazette', het Staatsblad van de Filipijnen, en omdat het daar niet in heeft gestaan is het volgens de Filipijnse wet niet geldig. En dus hoeft hij niet tot volgend jaar te wachten om uit het strafhof te stappen.

De beslissing is de zoveelste maar wel meest serieuze botsing tussen Duterte, het strafhof en de Verenigde Naties. Hij dreigde al eens VN-rapporteurs te zullen oorvijgen als die de drugsoorlog durfden onderzoeken. Hij ging dusdanig tekeer tegen de 'gepolitiseerde VN' dat de VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten, Zeid Ra'ad al-Hussein, opperde dat de Filipijnse president zich psychiatrisch zou moeten laten onderzoeken.

Voorspelling

Duterte's uitbarsting werd een jaar geleden al voorspeld door senator Trillanes, een van de opstellers van het rapport dat naar het strafhof is gestuurd. In eigen land was elk verzet tegen de oppermachtige president bij voorbaat gedoemd te misslukken, maar de senator verwachtte meer effect van een actie in Den Haag. In een gesprek met de Volkskrant in mei vorig jaar zei Trillanes: 'Het zal Duterte nerveus maken. Hij kan hier niet tegen. Het stoort hem ontzettend en misschien begaat hij in zijn boosheid een fout. Dat is niet ondenkbaar. We kennen zijn psychologie.'

Het rapport bevat onder andere de getuigenis van een van Duterte's huurmoordenaars: Arturo Lascañas. Deze vertelde in de Volkskrant hoe hij lid werd van de door Duterte opgerichte 'Anti Crime Unit' in de stad Davao, waar Duterte destijds burgemeester was. Lascañas was lid van een doodseskader in die eenheid. Dertig jaar lang pleegde hij moorden. Aanvankelijk had hij het gevoel dat hij de gemeenschap een dienst bewees door drugsdealers te doden, maar later werden ook andere mensen vermoord. Het 'opruimen' van misdadigers werd een 'business of killing', zei hij toen: 'We begonnen steeds meer voor geld te moorden, en steeds vaker waren de slachtoffers geen criminelen, maar politieke tegenstanders van burgemeester Rody (Rodrigo Duterte, MM).'

Een maand geleden liet het Internationaal Strafhof weten dat het de klacht serieus neemt en een voorlopig onderzoek begint. Het is de eerste keer dat het hof een Zuidoost-Aziatisch land in het vizier neemt, en het is ook de eerste keer dat een Zuidoost-Aziatisch land zich terugtrekt uit het Statuut van Rome. Eerder stapte het Afrikaanse land Burundi eruit. China heeft het Statuut van Rome nooit ondertekend. De Verenigde Staten en Rusland ondertekenden het wel, maar ratificeerden het verdrag nooit.

Aanvullingen & verbeteringen:
In een eerdere versie van dit artikel stond dat Gambia en Zuid-Afrika zich terugtrokken uit het Statuut van Rome. Dit is niet het geval. Beide landen waren voornemens dit te doen, maar gingen hier uiteindelijk niet mee door. De VS en Rusland hebben het statuut wel ondertekend, maar nooit geratificeerd.


Iedere Filipijn vreest Dutertes doodseskaders

De Filipijnen zijn in de greep van bruut geweld en machogedrag
Hier in Manilla mag de politie alles. Je hebt er zo een kogel in je kop. Wie durft Duterte te weerstaan? (+)