Fijn zo min mogelijk beleven in de Nacht van de Nacht

De mooiste nacht tegen lichtvervuiling overdrijft niet.

Langs oude paden staan niet toevallig rijen berken: het zijn de lantaarnpalen van vroeger, ooit geplant om het maanlicht te weerkaatsen met hun witte bast.

Middernacht op de Veluwe. Even is het aardedonker, maar binnen een paar minuten licht het grasland op tot bijna wit. Komen boomstammen los van de achtergrond. Glinstert verderop een ven.

Beeld de Volkskrant

Keuze van de hoofdredactie

De ‘Nacht van de nacht’ heeft een geweldige naam, bovendien was ik wel nieuwsgierig hoe zoiets is. Margriet Oostveen probeerde het uit en schreef een vermakelijk verslag, over het terugkrijgen van je zintuigen en de ‘evenementisering van ons laatste beetje donker in Nederland’. (Philippe Remarque)

Het is de Nacht van de Nacht, door provinciale milieufederaties bedacht om de aandacht te vestigen op lichtvervuiling, oftewel het gebrek aan donker door een teveel aan kunstlicht. En inderdaad: pas in het Veluwe-donker ontspannen ogen die eerder vierkant leken door telefoon, tablet, laptop. Nu denk je een wild zwijn te ruiken. Spitsen oren zich in de hoop op het beloofde blaffen van een ree of het scharrelen van dassen. Een paar minuten wennen en hopla, je hebt de halve industriële revolutie plus internet even ongedaan gemaakt: alle oude zintuigen weer compleet, echt alles doet het, in het donker.

Maar Nederland is een van de lichtste landen ter wereld. Veel van dat licht brandt zinloos, op lege sportvelden en verlaten kantoorgebouwen. Dat is verspilling van energie. En iedereen raakt door al dat schijnsel wat van slag.

Als een snelweg opeens wordt verlicht, beschreef de Gezondheidsraad al in 2000 in het rapport Hinder van nachtelijk kunstlicht voor mens en natuur, dan neemt daarnaast het aantal grutto's significant af. Maar ook voor mensen is lichthinder slecht, volgens de raad, omdat het je de mogelijkheid kan ontnemen om tot rust te komen. De Unesco verklaarde 'het nachtelijk firmament' al tot werelderfgoed, want wie kan de Melkweg straks nog zien?

De Nacht van de Nacht valt altijd in de nacht dat de wintertijd begint: een uur extra donker. In het eerste jaar, 2006, gingen er vooral wat extra lampen uit, intussen zijn er honderden activiteiten, die landelijk tienduizenden bezoekers trekken. Verlichting rond gevels, de Utrechtse Dom, hogescholen, Ikea-vestigingen en bankkantoren gaat uit. Het verblindend licht van reclamezuilen bij snelwegen ook. Restaurants serveren bij uitsluitend kaarslicht. De evenementisering van het laatste beetje donker in Nederland heeft wel enigszins toegeslagen. Op veel plaatsen zijn er lantaarntochten, wat me allerminst de bedoeling lijkt. Ook wat veel 'spannende verhalen' en Halloween-elementen onderweg. Dat heten dan 'beleefwandelingen'. Nee, nee, we willen niet beleven, we willen donker. Daarom maar de eenvoudigste aankondiging gekozen: 'Nachtwandeling in Ede'. Aanmelden bij het natuurcentrum.

Vol in de roos, dat zie je meteen. Dit blijkt geen hoogwaardig belevingsvehikel met doelgroepenthee en duur lunchen à la Natuurmonumenten, maar een knusse oude blokhut die lang geleden is ingericht door een taxidermie-fan, vol opgezette babyhertjes, wilde zwijnen, guitige dassen, edelherten, uilen. Wandelingen, chocolademelk en fietsverhuur zijn al dertig jaar in handen van een tevreden groep vrijwilligers, zonder een cent subsidie. De enige vrouwelijke natuurgids onder hen, Rita van Liere, zal de nachtwandeling leiden.

Verlicht Nederland vanuit de ruimte.Beeld Nacht van de nacht

Zo'n twintig personen komen wandelen. Een enkele verdwaalde GroenLinkser, te herkennen aan te bergachtig schoeisel, dure parka of verhalen over Zweden. De rest is automonteur, zit op een graafmachine, werkt in de zorg of draait ploegendiensten in een distributiecentrum, zoals Joyce Kwint uit Ede. Als Joyce 's ochtends vroeg over de N224 naar huis rijdt, ziet ze vaak zwijntjes en reeën. 'Dat maakt mijn dag wel goed, want zo leuk is dat werk niet.'

De familie Zwep heeft een uur vanuit Swifterbant in de Flevopolder gereden, omdat Nellie (zorg) en Geert (aardappelhandel) ook niets van beleving moeten hebben. 'Wij zijn hier voor de rust', zegt Nellie. 'Vorig jaar wandelden we ergens anders, maar daar moest dan weer tonéél bij. Vonden we niet leuk.'

Natuurgids Rita is zelf van beroep BOA, of buitengewoon opsporingsambtenaar, 'belast met verkeersexcessen'. Zij begrijpt ons. 'Mijn hoofdmoot is het donker', kondigt ze aan. 'En verder zou het leuk zijn als we wat wild zien.'

Rita (staand): Mijn hoofdmoot is het donker.

Buiten begint het net te stormen. Rita zet er flink de pas in en beschrijft de natuur eenvoudig en doeltreffend. Hoe horen we bosuilen, vraagt iemand. Rita: 'Kan klinken alsof er iemand wordt vermoord.' Of over het geluid dat dassen kunnen voortbrengen: 'Als het lijkt alsof er iemand zit klaar te komen in de struiken, dan zitten er meestal egels.' Fluisterend stook ik haar op om deze wandelingen vaker te organiseren, voor overprikkelde stadsmensen, ik beleef hier een gat in de markt. Maar Rita geeft geen krimp, dat vindt ze totaal overdreven.

We willen allemaal nog graag everzwijnen ruiken, maar het waait te hard. Na anderhalf uur lopen gaan we terug. 'Jammer van het blaffend hert, maar ach, wat maakt het uit', zeg ik bij de soep, weer helemaal één met de natuur.

'Blaffende ree', grijnst Joyce Kwint en ze rolt bestraffend met haar ogen. 'Herten burlen.'

Verbetering: in een eerdere versie van dit bericht stond 'Als het lijkt alsof er iemand zit klaar te komen in de struiken, dan zitten er meestal dassen'. Bedoeld is: egels.

'Donker' op de Veluwe. Het licht in de verte is van de A12.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden