Fijn stof dringt bouwplannen binnen

Als Nederland de normen voor fijn stof serieus neemt, valt er niet veel meer te bouwen. Terwijl we zelfs niet eens de grootste bron zijn....

Recente resultaten van de meetpunten van DCMR, de milieudienst in Rotterdam, logen er niet om. De concentraties fijn stof bij Ridderkerk, Hoogvliet, Maassluis, Overschie en Schiedam schoten in de avondspits van vrijdag 28 januari ver in het rood, tot 120 microgram per kubieke meter.

'De actuele waarde is 59 microgram', wijst de meter in bijvoorbeeld Schiedam op woensdagmorgen 1 februari om 10.00 uur. Op de website www.dcmr.nl is de verontreiniging van uur tot uur te volgen.

Arm Overschie. Veel fijn stof van verkeer en scheepvaart zweeft er in de lucht. De gemeente Rotterdam verwacht daarom in Overschie problemen met fijn stof bij tweehonderd woningen in een viertal nieuwbouwplannen. En ook andere delen in de drukke Rijnmond zitten in een spagaat tussen de bouwopgave en waarborg van de gezondheid van de bevolking.

De fijn-stofnormen vormen een van de vele papieren milieuregels die ambitieuze bestuurders in de praktijk gemakkelijk aan hun laars kunnen lappen. Maar wethouders, gedeputeerden en ministers vinden steeds vaker de Raad van State tegenover zich. Die kraakte al diverse plannen voor spitsstroken. Mede vanwege fijn stof schrapte de raad vorige week het plan voor een nieuw voetbalstadion voor ADO Den Haag, in een oksel van het Prins Clausplein.

Sinds 1 januari zijn de grenswaarden voor fijn stof aangescherpt tot 40 microgram per kubieke meter. Die waarde mag het hele jaar niet worden overschreden. Met uitzondering van een piekwaarde van 50 microgram die maximaal 35 keer per jaar mag worden gehaald. Inwoners te Overschie hebben de overschrijding daarvan door de snelwegen A 20 en A 4 in 2005 al ettelijke keren meegemaakt.

Er zijn Europese voorstellen om deze grenswaarden in 2010 verder aan te scherpen. De normen komen dan rond de 25 microgram per kuub uit. Met een gemiddelde waarde van 30 microgram over heel Nederland is er een probleem.

Fijn stof is de verzamelnaam van allerlei deeltjes verontreiniging die door de lucht zweven. Voor een deel betreft het opwaaiende partikels van natuurlijke oorsprong zoals zand van het strand, zout uit zee of stof van de bodem. Belangrijker is het stof dat vrijkomt bij verbrandingsprocessen, vooral bij dieselmotoren in het (vracht)verkeer en in de binnenscheepvaart.

Levensduur

Aan natuurlijk stof is niet veel te doen. Het is ook minder gevaarlijk. Maar de gezondheidsschade van deeltjes uit het verkeer wordt steeds duidelijker. De Nederlander vertoeft daar immers ongeveer de gehele dag.

Schattingen van onder meer het RIVM geven aan dat jaarlijks 2700 Nederlanders met een zwakke gezondheid vervroegd overlijden door inademen van fijn stof.

Er bestaat een vermoeden dat er meer gezondheidsschade op termijn optreedt, denkt het Oostenrijkse instituut IIASA dat modelonderzoek doet naar fijn stof in het jaar 2020. Zelfs wanneer Nederland de striktste maatregelen neemt, moet de Nederlander dan rekenen op een gemiddelde verminderde levensduur van meer dan negen maanden.

De schrik voor het stof zit er goed in. Reden waarom de Europese Commissie strenge grenswaarden verordonneerde, die in het Nederlandse Besluit Luchtkwaliteit zijn opgenomen. De bestuurder die stelt dat Nederland 'op slot zit' en er 'niets meer kan in dit land', heeft boter op zijn hoofd, want de politiek heeft de rigide grenswaarden zelf vastgesteld.

Geschrokken van Brusselse boetes heeft het kabinet vorige week besloten dat het ernst is met het probleem van deze luchtvervuiling en plannen van staatssecretaris Van Geel gefiatteerd. Die mag eerdaags officieel zeggen wat hij eerder al beloofde: zijn ministerie gaat het roetfilter op elke nieuwe auto en vrachtwagen subsidiëren.

Het ministerie hoopt dat dit voldoende is wanneer in 2010 de verscherping van de Europese fijnstofnormen afkomt. Maar feitelijk is het probleem onoplosbaar, denkt daarom fijn-stofexpert prof. dr. Sjaak Slanina. De hoogleraar luchtkwaliteit, zowel in Wageningen als in Peking, meent dat Nederland nooit of te nimmer aan de grenswaarden zal voldoen. 'Nieuwe gezondheidsstudies zullen het belang van scherpere normen en handhaving van de grenswaarden slechts onderstrepen.'

'De achtergrondwaarde die eigenlijk in heel Nederland hetzelfde is, daalt wel, maar onvoldoende om de trend van het stijgend aantal slachtoffers te keren, zowel bij ouderen als kinderen, en zowel als vroegtijdige sterfte en meer ziekenhuisopnames.'

Alleen harde maatregelen bieden soelaas, meent Slanina. 'Denk aan niet-vervuilend verkeer, zoals elektrische auto's en ingrijpende maatregelen op schepen en in de industrie. Wellicht moet het verkeer in de Randstad op slot.'

Wanneer die maatregelen uitblijven of onvoldoende effect sorteren, rest slechts één conclusie. 'We zullen moeten accepteren dat we met zestien miljoen Nederlanders in al onze auto's op dertigduizend vierkante kilometer allemaal een paar jaar korter leven.

'Er komen gebieden in de wereld waar de menselijke activiteiten zo enorm zijn dat normen voor luchtkwaliteit niet meer kunnen worden gehaald. De Guangdongstreek in China is er een, Nederland eveneens.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden