Fijn samen narren

Ze willen de toeschouwer een spiegel voorhouden. De Hollanders maakt theatervoorstellingen samen met sympathisanten.

Met een beetje creativiteit doet de tuin van de Buurtboerderij in het Amsterdamse Westerpark niet onder voor een echte theaterzaal. De boomtakken fungeren als podiumdoek, de picknicktafels als coulissen. Gratis prullaria uit de nabijgelegen Weggeefwinkel, zoals een versleten deurmat en een oude typemachine, maken het geïmproviseerde openluchtdecor compleet. Toch kijken voorbijgangers vooral naar acteur Niels Gooijer (26) die, ondanks snoeiharde windvlagen, zijn shirt heeft uitgetrokken. 'In deze scène heb ik een ontbloot bovenlijf, dus ook tijdens de repetities. Alles voor de kunst!'


Acht jonge theatermakers (en een vormgever) die samen met bekende schrijvers van nu werken aan nieuw Nederlands theater, dat is De Hollanders. Het gezelschap dankt de naam aan hun gelijknamige eerste voorstelling over jonge Nederlandse soldaten in Afghanistan, een stuk geschreven door auteur Arnon Grunberg - of Arnie, zoals de groep hem inmiddels liefkozend noemt.


Narren willen ze zijn. Die durven te zeggen waar het op staat, zonder een oordeel te geven. Die onder het mom van dwaasheid de waarheid boven tafel halen. 'Een nar spiegelt wat er mis is, zonder zichzelf te serieus te nemen', zegt Gooijer. 'Hij laat de koning lachen om zijn eigen gebreken. Wij denken dat Nederland ook zo'n nar nodig heeft.' Het is kunst met een functie, vult mede-Hollander Thijs Prein (25) aan. 'We zijn een soort intelligente poppenkast.'


Om het concept van samenwerken met bekende auteurs voort te zetten, is de groep nu in overleg met schrijvers Arthur Japin en Ramsey Nasr. 'Japin heeft het talent om door de geschiedenis heen onderbelichte mensen of gebeurtenissen te vinden en hen een verhaal te geven. Dat willen wij ook met onze stukken', zegt Prein. 'En Nasr is juist weer heel poëtisch', voegt Eva van Manen (22) toe. 'Een ontzettend goede dichter.'


De groepsledens troffen elkaar vorig jaar op de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie. De acht theatermakers deelden een gezamenlijke verontwaardiging over de kabinetsbezuinigingen op de culturele sector. Ze besloten het onderwerp te gebruiken voor hun afstudeervoorstelling. Een van hen had de Volkskrant bij zich, met de Voetnoot van Grunberg op de voorpagina.


'Opeens wisten we dat we Grunberg bij ons project moesten betrekken', zegt Prein. 'Die Voetnoot doet je als lezer nooit niks, of je het er nu mee eens bent of niet. Elke zin van die man is altijd raak.'


De groep schreef een brief aan de krant met de vraag of Grunberg een stuk voor hen wilde schrijven. Na de eerste, enigszins zorgwekkende reactie van zijn agent - 'bedankt voor uw verzoek, mag ik vragen wat het honorarium bedraagt?' - werd De Hollanders uitgenodigd om hun plannen aan de schrijver voor te leggen. Al snel bleek dat hij de bezuinigingen geen bijster interessant onderwerp vond voor een theatervoorstelling.


'Grunberg kwam toen zelf met het idee van Afghanistan', zegt Prein. 'Hij vond ons als toneelspelers op een bepaalde manier vergelijkbaar met die militairen. Jullie leven allemaal in een soort microklimaat, zei hij. Een eigen wereldje dat losstaat van de werkelijkheid.'


Dus verzon Grunberg een mozaïekachtig verhaal over Nederlandse soldaten die zowel in Afghanistan als na terugkomst hun leven verwoesten: De Hollanders. Het stuk oogstte niets dan lof in de landelijke pers.


Maar ondanks deze vliegende start hebben de acteurs nog geen cent aan hun voorstelling verdiend. En het geld dat nodig is om het gezelschap ook volgend seizoen draaiende te houden, is er nog niet. 'Het is moeilijk als jong theatergezelschap via sponsors of cultuurfondsen je begroting rond te krijgen', zucht Van Manen. 'Helemaal nu bijna alle productiehuizen zijn wegbezuinigd.'


Wat een productiehuis vroeger deed, hebben De Hollanders daarom onderling verdeeld. 'Iedereen heeft z'n eigen taken', zegt Simone van Bennekom (24). 'En we doen veel dingen ook gewoon met z'n allen, flyeren bijvoorbeeld.'


Daarnaast ontbreekt het De Hollanders niet aan hulp, of 'bondgenoten' zoals zij het noemen. Van een kennis die hen een busje leent tot de Buurtboerderij die hen gratis laat vergaderen en repeteren. Ook iedereen die naar hun voorstellingen komt kijken, beschouwt de groep als een bondgenoot. Daarom gaan de acteurs voorafgaand aan elke voorstelling koffie drinken met het publiek. Soms houden ze na afloop ook een nagesprek.


Somber zijn de leden dan ook niet, eerder strijdlustig. 'Dat men ons voor gek verklaart dat we in deze tijd een gezelschap oprichten, geeft ons juist een enorme boost om door te vechten', zegt Gooijer. 'Theatermaken is ons leven en als de overheid ons niet wil helpen, dan doen we het zelf.'


Ook Van Bennekom is optimistisch. 'We spreken een breder publiek aan dan andere theatermakers. Niet alleen toneelliefhebbers, maar ook literatuurliefhebbers. Mensen die happig zijn op de nieuwe Grunberg die in de winkel ligt, zijn vast ook happig op een nieuw toneelstuk van hem.'


Prein eindigt zijn betoog iets minder genuanceerd. 'We hebben misschien geen geld, maar wel een fuck-ing goed idee! Literatuur is de populairste kunstvorm van Nederland, maar het is wel een individuele ervaring: een boek lezen doe je in je eentje. Het mooie aan ons idee is dat je al die lezers in de theaterzaal bij elkaar brengt. Dat je een gezamenlijke ervaring creëert.'


De Hollanders spelen De Hollanders van 26 t/m 28 april in de Toneelschuur in Haarlem


Het is geen toeval dat De Hollanders de keuze hebben laten vallen op de auteurs Arthur Japin, Ramsey Nasr en Arnon Grunberg. Behalve het schrijverschap delen deze mannen namelijk ook een liefde voor het theater. Japin studeerde in 1982 af aan de Toneelschool in Amsterdam en speelde diverse rollen bij onder meer Toneelgroep Centrum en de Theaterunie. Nasr studeerde in 1995 af met een zelfgeschreven monoloog aan de toneelschool in Antwerpen. En ook de jonge Grunberg wilde acteur worden, maar de toneelscholen van Amsterdam en Maastricht vonden hem 'technisch ongeschikt'.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden