Fietspaden langs kunstwegen

Langs de Vecht slingert een beeldenroute van Nederland naar Duitsland. Kunst kijken op de fiets.

Op de grens met Duitsland, precies daar waar er een hapje lijkt genomen uit Nederland, zit een grote vrouw in traditioneel Hollandse klederdracht rechtop in haar stoel. Vol verlangen kijkt ze naar haar man, een Duitser, die aan de andere kant van rivier de Vecht op haar wacht. Als natuurlijke grens met onze oosterburen meandert de Vecht door het vlakke groene landschap.


De man en de vrouw zijn het kunstwerk Wortlos (1999) van Ilya Kabakov en zijn nichtje Emilia. De twee grote figuren zijn gemaakt van dik ijzerdraad en staan op een moeilijk bereikbaar stukje oever van de Vecht. Na een klein off-roadavontuur door de modder en over een rivierdijkje kom je terecht bij de vrouw. Als je goed kijkt, zie je aan de overkant ook de man zitten, half verscholen tussen de struiken.


Wortlos is een van de zestig kunstwerken die zich langs de 132 kilometer lange fietsroute 'Kunstwegen' bevinden. Van Zwolle tot Nordhorn volgt Kunstwegen het verloop van de Vecht. Door deze route is het Vechtdal het decor voor het grootste grensoverschrijdende openluchtmuseum van Europa. Het in 2000 geopende traject is een samenvoeging van het Nederlandse stationsproject Kunstlijn en de 'Skulpturenweg' Nordhorn in Duitsland.


Al je iets afwijkt van de route kom je bij het bos van Gramsbergen - ook wel het Gramsberger bosje genoemd. Een dichtbegroeid bos met een opvallend grote open plek. In de hoge kale bomen zorgen tientallen krassende kraaien voor een onheilspellend achtergrondgeluid. De grote steen op een van de heuveltjes is een vermeende Keltische offerplek. Een andere heuveltje niet veel verder is een middeleeuws paardenkerkhof. Hoog in de bomen hangt het kunstwerk Skylight (1999) van de Chinese kunstenaar Cai Guo-Qiang. De vijf eenzame vliegers hoog in de bomen, passen perfect bij de macabere sfeer in het bos. De vliegers van Guo-Quiang lijken te zijn losgelaten door spelende kinderen. Maar in de kale takken verdwijnt alle speelsheid.


Het Overijsselse Gramsbergen ligt op een steenworp van de Duitse grens. Het dorp met amper drieduizend inwoners doet een beetje aan als een spookdorp. Door de dorpstraat fietsen een wat oudere dame en heer op hun vouwfietsen, maar verder toont het centrum weinig leven. Gramsbergen heeft een station. In neonletters hangen de namen Leonardo, Gerrit en Toon hoog op de gevel. Het is het gelijkname kunstwerk van Braco Dimitrijevic, waarmee hij inspeelt in op de toevalligheid van roem. Het verhaal gaat dat Leonardo da Vinci zijn mecenas vond in de Italiaanse koning, puur door het toeval dat de koninklijke hond zich had verstopt in Da Vinci's tuin.


Dat toeval intrigeerde Dimitrijevic. Voor zijn kunstwerk wilde hij naast Leonardo de naam van een willekeurige inwoner van Gramsbergen zetten. Na een wandeltocht in 1989 werd de ontmoeting met Gerrit-Toon vereeuwigd op het station.


Langs de Vecht fiets je vanuit Gramsbergen in een uurtje naar de Duitse grens. Het landschap is vlak en tussen de akkers zijn de Nederlandse boerderijen in slechte staat. Je fietst langs oude huizen met ingezakte daken en scheefgevallen gevels. Opvallend is de stilte, zonder grote weg in de buurt.


Verderop aan de Vecht ligt Bad Bentheim. De Duitse stad staat bekend om zijn heilzame zwavelrijke water. In de tuin van het plaatselijke kuuroord staat het kunstwerk Smoking Schelter (2011) van Eva Grubinger. Het uitgestrekte wellness-centrum grenst aan het Bentheimer Urwald, een oerbos met oude eiken. Aan de grond groeien kluwende bramenstruiken. De matzwarte schuilhut staat aan de rand van de grote vijver en ligt precies op de scheidslijn tussen de keurig aangelegde tuin en het levendige bos.


Op ongeveer tien kilometer fietsen, staat een van de grootste kunstwerken van de route. Een spoorbrug van vijf meter hoog en vijftien meter lang valt uit de toon in het weidse landschap van Ohne, het eindpunt. Zonder uitleg zou je denken dat de crisis ook hier heeft toegeslagen en de aanleg van het spoor niet verder is gekomen dan de brug. Maar laßnitz (2012) van Hans Schabus legt via de overspanning de symbolische verbinding tussen de Duitse deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen.


Kunstwegen kan af en toe wat saai zijn in het vlakke Nederland, maar net over de Duitse grens wordt de route kleurrijker en kom je langs sympathieke dorpen. Ongetraind is de route gemakkelijk te fietsen en de Vecht is een handige gids. En de kunst? Dat blijft natuurlijk een kwestie van smaak.


BEELDENROUTE VERLENGD

Kunstwegen kent geen vast begin- of eindpunt en laat het aan de fietser welke kunstwerken hij wil bekijken. Met detailkaarten is de tocht op te delen in kleinere etappes. De vlakke en begaanbare wegen maken de tocht mogelijk voor alle leeftijden, getraind en ongetraind. Alle kunstwerken zijn voorzien van een korte uitleg.

Deze maand is Kunstwegen met 35 kilometer en tien kunstwerken verlengd. Onder de noemer Raumsichten breidt de route zich in het Duitse deel uit in zuidelijke richting langs de Vecht. Na een ingewikkelde selectieprocedure werden er uit veertig kunstenaars uiteindelijk tien uitgekozen. Samen met planologen is gekeken naar de link tussen het kunstwerk en de planologie in de regio. Van ecologische landbouw en dorpsvernieuwing tot aan de inrichting van de openbare ruimte.

www.kunstwegen.org


www.raumsichten.org


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden