Fier en kwetsbaar

Het Noord-Hollands Landschap heeft de grootste grondtransactie gesloten uit zijn geschiedenis. Voor een paar tientjes per jaar heeft de stichting van het rijk de Noordduinen in erfpacht gekregen: 260 hectare duin dat een lelijk stuk Noord-Holland beschermt tegen de zee....

Vanuit zee zien de Noordduinen er stoer uit. Ook vanaf het land. Aan de westkant van het badplaatsje Callantsoog zijn ze steil en zo hoog, dat medelijden op zijn plaats is met de houten toren van de 17de-eeuwse Hervormde Kerk. De duinen tekenen de horizon, niet de toren.

Hij valt weg tegen een achtergrond van geelgroen helmgras, dat het monopolie heeft op de winderige, bijna loodrechte wanden van zand. Helm gedijt daar. De duindoorn heeft zich laten verdringen en een verwilderde struik hulst langs de smalle N502 heeft de ambitie opgegeven om ooit boom te worden. Rijshout en riet aan de zeekant van de duinen zijn zichtbaar moe van de eeuwige strijd tegen wind en stuifzand.

Sporen van rupsbanden verraden dat dát niet de bedoeling is. Er is nieuw zand gestort. Want de wind kan hard toeslaan. Noordelijker, ter hoogte van Julianadorp, heeft een winterstorm in een van de duinen een brede sleuf getrokken vanaf de top. Het is of een reusachtige stofzuiger is langs geweest.

De Noordduinen zijn belangrijk. En kwetsbaar. Niet alleen vanwege hun duinrellen, hun vossen en de zeldzame tapuiten, zangvogels die in het voorjaar broeden in de holen van de hoofdbewoners van het gebied, de konijnen.

De konijnen zijn niet talrijk genoeg om het op te nemen tegen alle 'vreemde' begroeiing die profiteert van de zure regen. Maar knagend en etend scheppen ze nog open plekken die de zandhagedis nodig heeft, bijvoorbeeld om in te broeden.

De Noordduinen zijn - afgezien van de aanleg van de schietterreinen Botgat en Falga - nooit door de mens aangetast. De reden: de duinstrook is smal tot heel smal. De scheiding tussen zee en land is op zijn best driehonderd meter breed, soms iets minder.

Meer is er niet om het achterland te beschermen tegen de zee, ook al is dat land echt Hollands: architecten en stedenbouwkundigen hebben zich in ruime meerderheid gehouden aan de regel dat je je niets moet aantrekken van oude waterlopen. Of van sporen van vroegere schorren, kwelders en poelen.

Rond Callantsoog zelf valt het nog mee. Hier en daar volgt het water door het weidegebied een loop die het al eeuwen heeft. Maar de schaarse duinpaden die van Callantsoog naar het noorden voeren - naar de Donkere Duinen van Den Helder - bieden zicht op woonwijken en recreatiecomplexen die nagenoeg allemaal aan dezelfde eis voldoen: kavels zijn opgespoten in strakke rechthoeken. Dat rekent gemakkelijk af, waarschijnlijk.

De architecten hebben hun werk van elk karakter ontdaan. De meeste woningen zouden overal in Nederland kunnen staan en de wat blommige types ook in België. In de polder Koegras maakt de grijze grond van de bollentelers duidelijk dat ook daar de rechtlijnigheid altijd is aanbeden. 's Winters, als de wind de lichtgrijze grond verstuift over het even grijze bollenland, is het contrast met de duinen groot.

Maar er is verandering op komst. Het Noord-Hollands Landschap heeft vier weken geleden niet alleen het beheer gekregen over de 260 hectare duingebied, voor een paar symbolische tientjes erfpacht per jaar mag de stichting kapitalen uitgeven om de strook van veertien kilometer duingebied tussen Den Helder in zijn natuurlijke staat te houden.

Dat is niet alles. Misschien nog deze maand - 'Het kan ook februari worden', zegt woordvoerder Johan Stuart - maakt Het Noord-Hollands Landschap een echte sprong. Over de N502, naar die rechthoekige, saaie, grijze bollenvelden.

Even ten zuidwesten van Den Helder, waar de Noordduinen de Donkere Duinen raken, heeft de gemeente ruim 45 hectare bollengrond opgekocht. Op voorwaarde dat ze het gebied samen met Den Helder en met steun uit allerlei hoeken en gaten beheert, wordt Het Noord-Holland Landschap de eigenaar van 'die woestenij', zoals Stuart het uitdrukt. De intentieverklaring is eind vorige week getekend.

Ze kennen elkaar goed, de gemeente Den Helder en Het Noord-Hollands Landschap. De stichting beheert grote delen van de natuurgebieden bij Den Helder. Een woestenij zal het niet blijven. Landschapsarchitecten zijn bezig er 'nieuwe natuur' te ontwerpen: een gebied waar gestruind kan worden, waar de wandelaar niet op de paden kan blijven, want die zijn er niet.

De gemeente Zijpe, de zuiderbuur van Den Helder, werkt ook aan dergelijke plannen, want de duinzoom moet aantrekkelijker worden. Vanuit een uitkijkpost halverwege de Noordduinen is goed te zien dat de mogelijkheden voor het oprapen liggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.