FIDE-voorzitter Iljoemzjinov organiseert schaaktweekamp in Bagdad 'Saddam die in uniform eerste zet doet. Prachtig'

Kirsan Iljoemzjinov droomt al van het moment dat de Iraakse leider Saddam Hussein de schaaktweekamp tussen Karpov en Kamsky in Bagdad opent....

BERT LANTING

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

De 33-jarige opvolger van Campomanes lijkt alleen maar te genieten van het tumult dat hij in de schaakwereld heeft veroorzaakt met de aankondiging dat de strijd om de wereldtitel van de FIDE dit jaar in het door de wereldgemeenschap verstoten Irak zal worden gehouden. Iljoemzjinov, behalve FIDE-voorzitter ook president van de republiek Kalmukkië, is wel gewend tegen de stroom in te roeien, zo kan worden opgemaakt uit het stripverhaal over zijn leven dat hij zijn assistentes laat uitdelen.

Op de kleuterschool, op de universiteit, in het leger, overal heeft Kirsan de Eerste gerebelleerd tegen het gezag - zelfs tegen de KGB - en toch heeft hij het geschopt tot multi-miljonair en president van Kalmukkië, luidt de geillustreerde boodschap.

Wie wil - en ook wie niet wil - krijgt van zijn assistentes een poster waarop de president van de autonome republiek aan de Wolga staat afgebeeld met de paus, de patriarch van de Russisch-orthodoxe kerk of de DalaiëLama. Iljoemzjinov wil graag laten weten dat hij naast president, zakenman en voorzitter van de FIDE nog iets hogers is: geestelijk leider. Tenslotte is hij de president van de enige Boeddhistische republiek in Europa.

Ook wie niet helemaal overtuigd is van zijn capaciteiten als geestelijk leider, moet erkennen dat hij op zakelijk gebied meer dan competent is. Na zijn afstuderen aan het Moskouse Instituut voor Internationale Betrekkingen stortte hij zich in de handel met Japan en binnen een paar jaar zwom hij in de miljoenen.

Kwade tongen beweren dat hij niet op geheel eerlijke wijze aan zijn kapitaal is gekomen, maar dat spreekt Iljoemzjinov tegen. Hij wijst erop dat tientallen gerechtelijke onderzoeken tegen hem zijn ingesteld, maar dat hij nooit is veroordeeld.

De jonge president is steenrijk en laat dat graag zien. Hij geniet ervan om in zijn superlange, witte Lincoln met ingebouwde bar en televisie door zijn steppenrepubliek te toeren. Het Amerikaanse schaakgenie Bobby Fischer gaf hij eens honderdduizend dollar cash, als troost voor het feit dat diens boek in Rusland in een pirateneditie was verschenen.

'Ik ben geen communist, geen democraat, maar een kapitalist.' Onder dat motto won Iljoemzjinov in 1993 de presidentsverkiezingen in Kalmukkië, al denken sommigen dat zijn belofte elk gezin honderd dollar te geven meer indruk gemaakt heeft dan zijn ideologisch credo.

Iljoemzjinov ging meteen energiek aan de slag. Hij doekte vrijwel alle ministeries op, verving de grondwet door een 'steppecodex' waarin zijn presidentiële bevoegdheden drastisch werden uitgebreid en liet het parlement zichzelf opheffen.

Maar na drie jaar moet het kapitalistische paradijs dat Iljoemzjinov de Kalmukken beloofde, nog komen. De 'internationale luchthaven' bij de hoofdstad Elista waar Iljoemzjinov al Boeings zag landen, kan vooralsnog slechts Jak-42 toestellen aan. En de Kalmukse kapitalisten-in-spe leven nog steeds van hun schapen. De armoede is zo groot dat het verhaal dat in Kalmukkië 350 duizend mensen en drie miljoen schapen wonen al lang niet meer klopt: het grootste deel van de veestapel hebben de Kalmukken moeten slachten.

Maar Iljoemzjinov koestert nog steeds grootse plannen. Elista moet een vijf-sterrenhotel krijgen en aan de rand van de stad moet een modern Olympisch dorp verrijzen. Allemaal met het oog op de schaakolympiade van 1998 die Iljoemzjinov in zijn stepperepubliek aan de Kaspische Zee wil houden.

De Kalmukse president heeft verder plannen om Diego Maradona aan te trekken voor de voetbalclub Oeralan - nu helaas nog in de tweede divisie - en zo Kalmukkië op te stoten in de vaart der voetbalvolkeren.

Ook met de FIDE heeft Iljoemzjinov, die ooit schaakkampioen van Kalmukkië was, slechts het beste voor. Zijn eerste doel is alle schakers rijk te maken. 'Schakers moeten net zoveel gaan verdienen als voetballers en tennissers', zegt hij. Verder heeft hij allerlei ideeën om het schaken 'telegenieker' te maken. Zo wil hij de duur van tweekampen beperken en de schakers bij een gelijke eindstand een 'tiebreak' met vluggertjes laten spelen.

Ook al het tumult rond de plannen voor de tweekamp in Bagdad, komt het schaken alleen maar ten goede, verzekert Iljoemzjinov. 'Publiciteit kan nooit kwaad.' Het gaat hem erom het schaken uit de politiek te halen. 'Het schaken is de laatste decennia veel te sterk gepolitiseerd', zegt hij. 'Denk maar aan de strijd tussen Fischer en Spasski of aan de tweekamp tussen Kortsjnoi en Karpov. Dat waren complete ideologische veldslagen. Daar moeten we vanaf. Politiek heeft niets met schaken te maken en schaken niets met politiek. Dat is één van de redenen waarom ik voor Bagdad gekozen heb. Dat wil ik laten zien.'

Maar het belangrijkste argument, zegt hij, was het prijzengeld. Irak bood veruit het meeste: twee miljoen dollar. Daarvan zullen de spelers 800 duizend dollar afstaan aan Unicef voor de aankoop van medicijnen voor Iraakse kinderen.

Volgens de FIDE-voorzitter zijn Kamsky en Karpov het met zijn keuze voor Bagdad eens. Maar erg blij zijn de twee grootmeesters er niet mee. Karpov mopperde dat het een 'ontzettend dom besluit' was, terwijl Kamsky in een gecompliceerd juridisch gevecht verwikkeld is geraakt met de autoriteiten van de Verenigde Staten, waar de jonge Russische schaker al enkele jaren woont.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft Kamsky gewaarschuwd dat spelen in Bagdad in strijd zou zijn met de VN-sancties tegen Irak. Als hij toch naar Irak gaat, loopt hij de kans op een fikse boete en zelfs gevangenisstraf. En hij zet dan zijn verblijfsvergunning op het spel.

Volgens Iljoemzjinov hebben de Amerikaanse autoriteiten het recht niet om met strafmaatregelen tegen Kamsky te dreigen. 'Sport en cultuur vallen niet onder de sancties', zegt hij. De FIDE-voorzitter heeft een brief naar secretaris-generaal Boutros-Ghali van de Verenigde Naties gestuurd met het verzoek het groene licht te geven voor de match in Bagdad.

Hij begrijpt ook niet waarom iedereen zo allergisch reageert, zodra de naam Saddam Hussein valt. 'Toen ik voor het eerst naar Irak ging, wilde mijn moeder dat ik thuis bleef. Ze had zoveel verschrikkelijke dingen over hem gehoord. Zo meteen sluit hij je op in een kelder en kom je nooit meer terug, waarschuwde ze me', vertelt Iljoemzjinov. 'Maar toen ik bij hem was, bleek hij helemaal niet de boeman te zijn die ze van hem maken.'

Iljoemzjinov: 'Het is net als met Bobby Fischer, van wie iedereen zegt dat hij gek geworden is. Toen ik voor de eerste keer bij hem op bezoek was, zat ik ook de hele tijd te denken: is dit nu een schizofreen? Met Saddam Hussein is het precies hetzelfde. Hij is gewoon een sterke leider op wie niets aan te merken valt. Nu wordt hij door het Westen afgeschilderd als een misdadiger. Maar misschien krijgt hij ooit nog eens de Nobelprijs, net als Arafat, van wie de wereld eerst ook niets moest hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden