Fictieve ontmoeting tussen drie kunstenaars

Wanneer een kunstenaar vindt dat zijn werk verwant is aan dat van een andere kunstenaar, wordt hij maar zelden begrepen door de kunsthistoricus of -criticus....

Maar er zijn ook gevallen waarbij de verwantschap die de kunstenaar voelt met het werk van anderen gewoon klopt. Dan is het juist aan de criticus om zich te laten leiden door de kunstenaar, omdat dan voor hém een nieuwe wereld opengaat.

Dit is het geval bij de nieuwe tentoonstelling van Jennifer Tee in Museum Het Domein in Sittard. In Air I Presume. The Non-logical Hunt for Toverknal is de wonderbaarlijk onbegrijpelijke titel die ze haar expositie meegaf. Tee staat inmiddels bekend om haar totaal-installaties (ook wel Total Tee Transformers genoemd): een bonte mix van diverse media, waarvan de combinatie steeds weer voor verrassingen zorgt. Twee jaar geleden richtte zij in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam de tentoonstelling Down the Chimney in, waarin Tee in videowerken optrad als performance-kunstenaar.

In haar tentoonstelling in Sittard nam zij het werk van twee andere, verwante, kunstenaars op: dat van Helio Oiticica en Öyvind Fahlström, twee, inmiddels overleden, sociaal geëngageerde Braziliaanse kunstenaars die in de jaren zestig en zeventig werkten.

Vooral Oiticica heeft altijd veel indruk gemaakt op Tee, vanwege zijn breuk met de traditionele kunstvormen, evenals de nadruk op de politieke en sociale kant van kunst en de participatie van het publiek hierin.

In Air I Presume is voor Tee een fictieve ontmoeting tussen Oiticica, Fahlström en haarzelf. Ze verbleef een tijd in Brazilië en richtte zich op de sociale aspecten van de Braziliaanse samenleving. Overdag hing ze rond met straatkinderen, 's nachts verdiepte ze zich in de rituele van de Candomble, een van oorsprong Afrikaanse religie. Díe aspecten wilde zij bij haar eigen kunst betrekken.

De entree naar de tentoonstelling in Sittard bestaat daarom uit een houten gangetje, een heilig huis, waar het ruikt naar was, die Tee in hompen aan het plafond bevestigde. Alles wijst erop dat achter de nog gesloten deur, zich een wonderlijke wereld voor je zal openbaren.

Dat valt even tegen. Een saaie witte gang met alleen een foto en een vlag is het eerste dat je ziet; helaas bevind je je nog steeds in het Limburgs museum.

Maar sla de hoek om, en Brazilië vliegt je om de oren: muziek, geklap, gekleurde doeken, landkaarten aan de muur, en weer die geur van was, nu vermengd met die van kruiden. Op de doeken worden films geprojecteerd, en er staat een altaar met typisch Braziliaanse producten. Benoem wat je ziet, en je raakt in de war, maar bezie het als geheel, en de verschillende onderdelen passen naadloos in elkaar.

In die vrolijke chaos bevinden zich ook de werken van Oiticica en Fahlström, wiens kunst overigens door Brazilië beïnvloed werd omdat hij er niet was (door het uitbreken van de oorlog kon hij na een vakantie niet terug naar zijn geboorteland). Van de laatste, hing Tee twee kleurige tekeningen op. Notes for Night Music I uit 1976 toont een soort landkaart van priegelige pentekeningetjes en teksten, die lang niet zo grappig zijn als ze lijken. Het is moord en doodslag op de vierkante centimeter.

Zo is het ook bij Tee. Kijk je voorbij de opgewektheid, dan bestaan de zeefdrukken op de doeken uit handen met kogelgaten en losse vingers als decoratieve elementen. De zelfkant van de samenleving is aanwezig.

En dan blijkt ineens de hele tentoonstellig vergeven van de verwijzingen naar de kunst van Oiticica en Fahlström, zowel in beelden als in tekst. Alles vloeit zo natuurlijk in elkaar over dat het werk van Oiticica in eerste instantie niet eens als zodanig opvalt. Zijn Bolide Box blijkt 'verstopt' te zitten in het altaar; zijn Parangoles, kleurige capes, hangen aan de muur als symbolen van creatieve levenskracht en een nieuwe kunstvorm.

Maar, afgezien van nog een kleine zaal met een mooie opname van een kolibrie, is de tentoonstelling dan klaar. En dat is jammer, want zowel het werk van Oiticica en Fahlström, als het werk van Tee verdient meer: meer ruimte, maar ook meer van elkaars invloed. De fictieve ontmoeting die Tee voor ogen had, stond namelijk op het punt over te gaan in werkelijk contact.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden