Feuilleton Giphart aflevering 4: de overtocht

Met inbreng van lezers schrijft Ronald Giphart een feuilleton voor het dagelijkse katern V van de Volkskrant, de afleveringen verschijnen daarna ook op Volkskrant.nl. Vandaag aflevering 4: Meteen het verschil met de veerboot van rederij Doeksen: er moest hier gewoon worden gewerkt tijdens de overtocht naar Vlieland.

Voordat de klipper vertrok, werd het gezelschap op het dek toegesproken door schippersvrouw Maria en Beerd, een oudere matroos die door de kinderen vanwege zijn witte baard direct Kapitein Iglo werd gedoopt. De jongste vier kregen de opdracht om zolang ze zich op het dek van de boot bevonden een zwemvest aan te trekken. Toen hen dit was meegedeeld, leek het even of de vier genomineerd wilden worden voor een Louis d'Or in de categorie 'overdreven geacteerde zwemvestweerzin' - maar Maria was onverzettelijk.

De vaders van de groep kregen te horen dat zij - zodra het schip de havenmond was gepasseerd - moesten klaarstaan om te helpen met het hijsen van de bezaan, de fok en de kluiver. Meteen het verschil met de veerboot van rederij Doeksen: er moest hier gewoon worden gewerkt tijdens de overtocht naar Vlieland. Na het doornemen van de regels aan boord gooide Beerd de trossen los, terwijl Maria achter het grote hoge roer plaatsnam en de boot liet afmeren.

Toen De Progressie zich onder gejuich van de kinderen losmaakte van de kade werd het een van de vrouwen, Klaasje Binninga, te machtig. Zij stond in de kuip bij de fokkemast, op afstand van de rest van de groep. Haar man Korneel hield zich met twee andere vaders op bij de lier van het grootzeil, klaar om in actie te komen.

Klaasje en Korneel waren het enige stel dat hun kind elders had ondergebracht. Hun dochter Frances was net vier maanden oud en daarmee in hun ogen te jong voor een winterse vakantie aan zee. Op aandringen van Korneel had Klaasje erin toegestemd het meisje onder te brengen bij Korneels ouders, die de jaarwisseling in alle rust vierden. Het zou de eerste keer worden dat Klaasje haar dochter voor langere tijd zou missen.

Bibi merkte dat Klaasje overmand werd door kort-stondig bubbuvuddu, het verdriet van een moeder die het gemis van haar pasgeboren baby voelt, terwijl ze weet dat het kind in goede handen is.

'Ik voel me schuldig', zei Klaasje zacht. Bibi, moeder van vier kinderen, legde haar arm om haar beste vriendin.

'Er zullen de komende dagen nog zoveel momenten komen dat je verschrikkelijk blij bent met jullie vrijheid', zei ze. 'Godsamme, ik ben zo jaloers op jullie.'

Buiten de haven van Harlingen zette de schippers-vrouw de motor van haar klipper uit. Het dreunende gebrom verwaaide over het water van de Waddenzee, totdat de stilte over het schip viel. Alleen het geluid van krakend hout, spannend touw en klotsende golven. En opgewonden kinderen.

Pim en Kick takelden het grote hoofdzeil langs de mast. Het karakteristieke bruin van het met cachou getaande zeil werd langzaam zichtbaar. Bram en Korneel hielpen de bebaarde matroos met het hijsen van de kleinere zeilen. Binnen een paar minuten werd het schip ferm voortgeblazen, een machtig gevoel.

Gemiddeld brengen mensen, zonder dat zij zich daarvan bewust zijn, zeventig procent van hun tijd door in het gezelschap van lieden van hun eigen sekse. De vier mannen trokken bovendeks naar elkaar in de middenkuip van het schip, onder het winterse wolkendek, met hun haren in de wind, hun blikken turend over het water.

De vijf vrouwen zochten ondertussen gezamenlijk de warmte van de kombuis, waar Maria pannen glühwein en chocolademelk op het vuur had gezet.

Niets weerhield de vriendinnen ervan om al om half twaalf 's ochtends aan de dampende drank te gaan. Het was vakantie, later die middag zouden ze op Vlieland alle tijd hebben om nieuwe krachten op te doen. De glühwein zou hun kelen strelen en hun harten verwarmen. Sanne schonk vijf koffiemokken uit, ze stak haar beker omhoog en vroeg waarop ze zouden proosten.

'Op ons', zei Frederique resoluut.

'Op het weldadige leven', riep Bibi.

Sanne opperde de naderende vakantie.

'Op nieuwe liefde', schalde Rosalie, net geschei-den. Er werden hoofden geschud: daar wilden de anderen niet op toosten.

'Op het huwelijk', zei Klaasje.

Sanne liet haar mok weer zakken.

Yegh. In al die jaren en bij alle gelegenheden dat zij hun glazen in de lucht hadden gehouden hadden De Vijf nog nooit geproost op het huwelijk. Natuurlijk, misschien op hun afzonderlijke huwelijken, destijds bij hun trouwerijen, maar dat was anders. Proosten op het huwelijk als instituut was in hun ogen benepen en burgerlijk.

'Daar word ik echt even niet goed van', zei Frederique.

'Waarom in godsnaam, Klaasje?', vroeg Bibi.

'Ik las gisteren een regel die W.H. Auden heeft geschreven', zei Klaasje. 'Dat elk huwelijk, gelukkig danwel ongelukkig, oneindig veel interessanter is dan om het even welke romance, hoe hartstochtelijk ook. Vond ik een mooie gedachte.'

Er werd geknikt en geweifeld.

'Nou vooruit, op het interessante huwelijk', zei Sanne, en ze stak haar glühwein opnieuw omhoog. De andere vrouwen tikten hun mokken er tegenaan.

'Zitten we verdomme op het huwelijk te proosten?', zei Rosalie, die desalniettemin haar beker naar het midden van de tafel bracht.

Het duurde drieënhalf uur voordat de bodem van de pan glühwein was bereikt. Ondertussen waren er door Maria gesmeerde broodjes rondgegaan en bevangen door de kou was een deel van de kinderen in de kajuit gaan zitten. Drie van de dertien kinderen waren in slaap gevallen. De vrouwen hadden gepraat waarover ze altijd praatten: kleren, collega's, schoenen, Scandinavische tv-detectives, politiek, andere vriendinnen, de boeken van Karl Ove Knausgård, familieleden, tentoonstellingen, luizen, nog meer kleren, ouders, seks, géén seks, vreemdgaan van anderen, mannen.

Af en toe hadden sommige vriendinnen zich even bovendeks gewaagd, maar de kou en de rozigheid van de glühwein hadden hen prompt weer naar binnen gejaagd.

Plotseling kwam Hidde, het oudste kind van de groep en stiefzoon van Frederique, met zijn camera in zijn hand de trap afgesneld.

'Iedereen! Iedereen!', riep hij. 'Er zijn zeehonden. We varen langs een plaat met zeehonden. Je kunt ze zien liggen!'

Hij had dit zo hard geroepen dat de slapende kinderen ervan wakker werden. Hidde rende meteen weer terug naar het dek. Twee minuten later stond het voltallige gezelschap uit te kijken over een zandplaat genaamd De Richel, aan de noordzijde van een inham tussen Vlieland en Terschelling, bij het Fransche Gaatje. De zeehonden waren zo dichtbij dat de spiegeling van de boot op het water bijna zichtbaar was in het glanzende zwart van hun enorme ogen. Ach gut, zeehonden.

Amerikaanse scenarioschrijvers stellen steevast de vraag: what is the worst thing that could happen? Deze reis naar Vlieland was geen Amerikaanse film, dus het ergste hoefde niet te gebeuren, al zou een beetje drama sjeu geven aan de overtocht.

En dat kwam er. Varend langs De Richel hoorden de reizigers plotseling een vreemd geschuur van onder de romp. Er trok een trilling door de klipper en de boot verminderde in snel tempo vaart. Geschrokken keken de vakantiegangers heen en weer van het water, via de zandplaat en de zeehonden, naar Maria, die onbewogen aan het roer stond. Na een minuut gebood zij de vaders de zeilen te strijken.

'Waarom?', vroeg Kick.

'Omdat we drooglopen en niets meer hebben aan de wind', zei Maria.

'Drooglopen?', klonk het uit meerdere hoeken.

In gestaag tempo kwam het schip ondertussen tot stilstand. Beerd begon de bruine zeilen binnen te halen. Toen dit was gedaan vroeg Kick aan Maria hoe het kon dat de klipper was vastgelopen in het Wad.

Maria glimlachte en wees op Pim.

'Dat heb ik laten gebeuren op verzoek van meneer Staal', zei ze.

Het gezelschap draaide zich naar Pim, die hen met een brede glimlach aankeek. 'Maria heeft een zak met kaplaarzen aan boord', zei hij. 'We gaan zo die zeehonden van dichtbij bekijken, terwijl Beerd voor ons kookt. Geen paniek, over vijf uur is het water weer terug. Zeg nou zelf, jongens, wat is romantischer dan met je boot vast te lopen op een wad?'

'Niets!', riep Maria, die haar kluiver aan het oprollen was.

Wat eraan voorafging
Een groep van vijf vrouwen ('De Vijf') deelde tijdens hun studie lief en leed, nadat ze gezamenlijk waren weggelopen van de ontgroening van hun toekomstige studentenvereniging. Ze woonden jarenlang bij elkaar in een huis en bleven elkaar na hun studie zien. De misgeboorte van een kindje van een van hen, Sanne, versterkte hun band. Zestien jaar na het begin van hun vriendschap is het voornemen gezamenlijk Oud en Nieuw te vieren op Vlieland, met mannen en kinderen. Bij aankomst in Harlingen misten ze echter de boot. Dit bleek een practical joke van een van mannen, die een oude klipper had gecharterd.

Oeps...

Naar aanleiding van de bijdrage van vorige week kreeg ik een mail van Theo Stepper: 'Omdat ik de Dodge A100 niet kende, heb ik via Google een plaatje en wat gegevens opgezocht. Jij schrijft 'en in de mooi gerestaureerde Dodge A100 uit 1973', maar het model blijkt te zijn gemaakt tussen 1964 en 1970. Mogelijk kan je hier wat mee.'

1.1 Klipper
Een klipper is een platbodem met een of meerdere zeilmasten. Klippers werden van eind 19de eeuw tot begin 20ste eeuw gebouwd.

1.2 Bruine vloot
De Progressie zou, als ze zou bestaan, onderdeel zijn van de vloot van vijfhonderd traditionele Nederlandse zeilschepen. De bruine vloot is zo genoemd omdat de boten vroeger bruine zeilen en bruine teer op de luiken hadden. De zeilen en netten werden ooit geconserveerd in bruine teer. Dit gebeurde in een grote teerton, die midden op een dorpsplein werd opgesteld. Soms had zo'n ton een doorsnee van wel drie meter. Ieder dorp had zijn eigen recept voor de bruine teer en daarom waren de vloten van de verschillende vissersplaatsjes herkenbaar aan de eigen tint van het dorp.

bruinevloot.net

1.3 Cachou
De bruine kleur onstond door de bewerking met het bruin-gele looistofhoudende kleurstof cachou, afkomstig uit de bast van tropische bomen als acacia, betelpalm en mimosa. Het hoofdbestanddeel van deze stof is taan, vandaar dat de bewerking van de zeilen cachouën of tanen heet. Voor kleurfetisjisten: de bruin-gele kleur van cachou wordt ook wel taneet genoemd. Cachou wordt gebruikt als smaak- en kleurstof in alcoholische dranken en drop.

1.4 Bubbuvuddu
Neologisme, geïnspireerd door het woord 'ludduvuddu', volgens Van Dale een informeel eufemisme voor liefdesverdriet. Als Van Dale per se wil mag 'bubbuvuddu' ook worden opgenomen in de woordenlijst.

1.5 De Richel
Via Twitter kwam de tip te bellen met Joost Martijn, schipper van de Harlingse tjalk De Overwinning. Joost gaf mij een spoedcursus zeiltermen. Hij kwam ook met het voorstel De Richel te nemen als plek waar De Progressie zou vastlopen. De Richel is een zandbank ten oosten van Vlieland, waar het goed droogvallen is.

Schipper of schipster
Mijn fictieve klipper, De Progressie, wordt bestuurd door een schippersvrouw genaamd Maria. Tijdens het schrijven vroeg ik via Twitter en Facebook wat de aanspreektitel zou zijn van een vrouwelijke schipper. Gewoon schipper? Schipperin, zoals Jasper Plaisier voorstelde. Schipster? Dat laatste klonk volgens Therèse Bouwman erg slecht: 'Je bent toch ook gewoon kapitein en niet kapitane?'

Dit is overigens hoe Van Dale erover denkt, een lemma dat niet door iedereen werd onderschreven: 'schip per (dem; meervoud: schippers; ¿: schipperse).' Schipperse?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden