Feuilleton Giphart aflevering 3: De boot gemist

Met inbreng van lezers schrijft Ronald Giphart een feuilleton voor het dagelijkse katern V van de Volkskrant, de afleveringen verschijnen daarna ook op Volkskrant.nl. Vandaag aflevering 3: Het zou een paar duizend euro hebben gekost, deze opname, maar wat een visueel spektakel.

Voor een prachtig shot zou een helikopter vanaf vliegveld Leeuwarden moeten opstijgen, om de vijf auto's die Harlingen naderden in één panorama te vangen. De waterige winterzon over de polders met de ochtendnevel. Een zoom van het eiland Vlieland in de verte en dan een track over de drooggevallen Wadden naar het vasteland, waar vier families de Noord-Hollandse route naar de Friese havenplaats hadden gekozen, om vervolgens langs de Afsluitdijk richting Bolsward te gaan en de Espace van het gezin uit Zwolle te zoeken. Het zou een paar duizend euro hebben gekost, deze opname, maar wat een visueel spektakel.

In films is de zogenaamde parallelle montage een beproefde techniek om meerdere personages te introduceren. Four Weddings And A Funeral begon met de door elkaar gesneden ochtendrituelen van verschillende leden van een vriendenclub op de dag van het huwelijk van een van hen.

Eigenlijk een koud kunstje. Bij dit verhaal over gezinnen die Oudjaar gingen vieren op Vlieland had er makkelijk kunnen worden geschakeld tussen de vijf verschillende auto's en de sfeer onder de inzittenden. In een van de cabines (die van een hilarisch grote Chevrolet Caprice) werd gezongen, in een andere (van een degelijke Volvo V70) keken de inzittenden daas naar het voorbijtrekkende landschap, in een derde (een maatschappelijk verantwoorde maar oerlelijke Toyota Prius) kibbelden de kinderen almaar over onzinnige onderwerpen, en in de mooi gerestaureerde Dodge A100 uit 1973 legde Frederique haar stiefzoon Hidde de beginselen van beeldmontage uit.

'Maar Freek', vroeg Hidde, 'zou je vanuit die helikopter ook in onze auto kunnen filmen?'

'Makkelijk', zei Frederique.

'Maar het geluid dan?'

'Dat zouden we gewoon opnemen en er later onder monteren.'

Frederiques vader was cameraman. Toen zij tijdens haar studie Theaterwetenschappen stage bij een cultuurprogramma van de publieke omroep liep, liet de cameraman van een item-ploeg op een dag haar voor de lol zijn loodzware Sony vasthouden. Het shot dat Frederique, ook voor de lol, maakte was mooier en technisch beter dan de beelden van de man die haar zijn toestel had afgestaan. Een week na haar afstuderen nam het facilitaire bedrijf van haar vader Freek in dienst als cameraman of -vrouw of -mens of -dochter, of hoe men haar wilde noemen. Inmiddels is ze al jaren zelfstandig.

Ooit werkte ze samen met de tien jaar oudere tv-regisseur Pim aan het toenmalige programma Teruggevonden, over mensen die elkaar uit het oog zijn verloren. In Manilla zochten ze naar een geëmigreerde voormalige geliefde van een vrouw uit Barneveld. De ploeg bestond naast hen uit een presentator, een geluidsman, een productievrouw en een researcher.

Na een afmattende reis kwam het gezelschap tegen middernacht aan bij een hotel. Er bleken maar vijf kamers te zijn voor zes personen en er waren geen andere bedden meer beschikbaar. Het handigst zou het zijn geweest als Freek die nacht bij de productievrouw in bed was gestapt, maar die ging al vroeg slapen, terwijl de rest van de ontheemde crew nog de vertroosting van een pub zocht. De lokroep van de alcoholische roes won het bij Freek. Om drie uur 's nachts stelde Pim haar voor dat ze bij hem de nacht zou doorbrengen, zodat ze de productievrouw niet wakker hoefde te kloppen.

Pim, een getrouwde man en vader van Hidde, zei dat hij zich galant zou gedragen. En dat deed hij, al legde hij tegen een uur of vijf slaperig - maar klaarwakker - zijn arm over Freeks middel. Frederique reageerde door haar arm op zijn zij te leggen.

De volgende ochtend maakten ze aan de ontbijttafel grapjes met de rest van de crew. Tv-business as usual. What happens in Manilla stays in Manilla. Een week later, op Schiphol, zei Pim bij het afscheid dat hij de nacht met haar zeer bijzonder had gevonden. Schertsend voegde hij eraan toe dat hij wel vaker naast haar wilde liggen.

'Ik ook naast jou', zei Frederique, in het geheel niet schertsend. 'Maar dan moet eerst die trouwring af.'

Toen Pim haar aankeek, zei ze: 'En dat bedoel ik niet alleen letterlijk.'

Vijf maanden later schoof Pim zijn trouwring definitief van zijn vinger en nog dezelfde week sliep hij naast Frederique. Inmiddels hebben ze samen twee kinderen, IJsbrand en Robine. Ze maakten met elkaar en ieder afzonderlijk nog vele buitenlandse tv-reizen.

Hidde was als 15-jarige de oudste van de twaalf kinderen die op Vlieland Oud & Nieuw gingen vieren. Hij wilde ook cameraman worden, althans dat was het voornemen van die week. De week ervoor was het nog deejay. De week daarvoor duikinstructeur, al zei hij eerst pornoacteur, maar zo snel dat niemand hem kon verstaan (wat? wàt?).

Onderweg naar Harlingen werd Hidde door Frederique ingewijd in de wereld van jumpcuts, scherptediepte, over-de-as-gaan en beauty shots. Toen de Dodge van Pim de haven van Harlingen naderde, zette Frederique de autoradio harder.

'Dat is een oude montagewet', zei ze. 'Muziek komt altijd eerder dan beeld. Met muziek kondig je alvast een bepaalde emotie aan en breng je de kijkers in een stemming, en pas dan komen de beelden om het gevoel aan te vullen.'

En zo klonk Don't You Forget About Me van de Simple Minds door de speakers van de Dodge, terwijl de auto de afgeladen parkeerplaats van de Harlingse haven naderde. De veerboot van Rederij Doeksen had op dat moment de kade al verlaten.

'Dertien sms'jes, zeven whatsappjes, acht telefoontjes en vijf voicemails', zei Pim, toen hij zijn telefoon checkte.

'Zijn we te laat?', vroeg IJsbrand in halve paniek. Het MS Tiger van rederij Doeksen schalde een zware hoorn.

Bij het veergebouw in de verte zagen ze de vier andere gezinnen, wachtend bij hun koffers. Een deel van de andere kinderen van de groep kwam uitgelaten hun richting uitrennen. Ze riepen van grote afstand dat het gezelschap dankzij hun de boot had gemist. Wat een avontuur.

Toen het gezin van Pim en Frederique de rest van De Vijf bereikte, werd er door de volwassenen voornamelijk gelachen om de toestand. Het missen van de veerboot zou later ongetwijfeld een mooi verhaal opleveren.

'We stonden in de file, sorry', riep Pim, die om de beurt de vrouwen zoende en de mannen een hand gaf. Hun uitje beleefde een slechte start, maar dat was geen reden om elkaar niet uitbundig te begroeten.

'Waar dan?', vroeg Bibi, die Frederique omhelsde.

'Bij Utrecht', zei Frederique.

Rosalie riep verbaasd dat zij ook langs Utrecht was gekomen en dat ze geen file had gezien.

'Sorry jongens', zei Pim nogmaals. 'Maar waarom hebben jullie de boot niet genomen? Dan hadden wij wel een latere boot gepakt.'

Dit ontlokte ontzetting.

'Omdat jij de tickets had!', riep Klaasje, die het sowieso al onzinnig had gevonden dat Pim de toegangsbewijzen van te voren niet had rondgestuurd.

Pim knikte schuldbewust.

'Er zit maar één ding op', riep hij. 'Volg mij.'

Kordaat zette hij een paar stevige passen in de richting van de vloothaven. De andere ouderparen keken hem verbaasd na, maar hun kinderen renden enthousiast naar hun reistassen om de achtervolging op Pim in te zetten. Schoorvoetend volgden ook de ouders.

Pim en Frederique liepen voorop en leidden hun gezelschap naar de historische bruine boten aan de kade.

Na vijf minuten stonden ze voor een oude klipper genaamd De Progressie. Een schippersvrouw wachtte het gezelschap op. De huid van haar gezicht was minder getaand dan de zeilen van haar schip, maar toch nog erg bruin voor de tijd van het jaar.

'Groep Pim Staal?', vroeg ze, terwijl ze Pim een hand gaf. Inmiddels was het bij de anderen van de groep doorgedrongen dat de dingen anders waren dan ze leken.

'Jij hebt nooit tickets voor Doeksen gekocht?', zei Kick. Pim keek hem en de anderen glimlachend aan. De eerste practical joke was geslaagd.

Wat eraan voorafging
Een groep van vijf vrouwen ('De Vijf') deelde tijdens hun studie lief en leed, nadat ze gezamenlijk waren weggelopen van de ontgroening van hun toekomstige studentenvereniging. Ze woonden jarenlang bij elkaar in een huis genaamd De Joris van Spilbergen, en bleven elkaar ook na hun studie zien. De misgeboorte van een kindje van een van hen, Sanne, versterkte hun band. Zestien jaar na het begin van hun vriendschap willen ze gezamenlijk Oud en Nieuw vieren op Vlieland, in het bijzijn van mannen en kinderen.

1.1 Auto's
Ik kreeg het idee de gezinnen en vooral de mannelijke personages te tekenen aan de hand van hun auto. Daarom zocht ik bijzondere Amerikaanse modellen, waarmee sommigen hun sprankelende persoonlijkheid etaleren. De vraag aan Twitter en Facebook leverde veel modellen op. Buick werd vaak genoemd. De Chevrolet Corvair. De Dodge A100 (een van de twee typen die ik koos). De Chevy Tahoe. Of de Impale 1967. Fraai was ook de Jeep Wagoneer, met houten zijkant. Zanger Eric Corton stelde de Chevrolet Caprice Classic voor (die ik ook koos).

1.2 Beroepen
Het kiezen van beroepen voor de hoofdfiguren is geen kattepis. W.F. Hermans schreef in Het Sadistische Universum dat het beroep voor een personage een stijlfiguur is. Een beroep kan te lullig, te gezocht of te hip zijn. Vandaar dat ik via drie kanalen (Facebook, Twitter en de site van de Volkskrant) lezers om advies vroeg. En dat heb ik geweten.

Een kleine greep: beleidsmedewerker van het ministerie van Landbouw, yogalerares, piloot, kinderrechter die Libelleredactrice is geworden, fotografe, projectmanager bij een grote aannemer, rector van een categoraal gymnasium, kunstenares, cameravrouw (die had ik zelf bedacht), brugwachtster, arts, meubelmaakster, politieman (voorgesteld door een 5-jarige jongen genaamd Jannes), boerin die pootaardappels verbouwt, lifestylecoach, tolk, politica, griffier, bedrijfsleider van de HEMA, communicatie-adviseur van een ziekenhuis, brandmanager in de FMCG, strategisch consultant, lingerieontwerpster,

De overweldigende hoeveelheid maakte mijn keuze een stuk makkelijker.

1.3 Stoere jongensnaam
Omdat ik behoefte had aan een krachtige jongensnaam vroeg ik Facebook om voorbeelden. Op het moment dat ik dit schrijf, staan er 153 reacties onder mijn vraag. Een mooie staalkaart van stoere mannennamen anno 2012. Een zeer beknopte greep: Ruwaard, Fedde, Rijk, IJsbrand, Mink, Tjibbe, Kiet, Dim, Dingeman, Gosse, Tjitte, Rembrandt, Ayolt...

1.4 Simple Minds
Het is een misvatting te denken dat schrijvers alles zelf bedenken. Ik heb een vaste groep meelezers die ik met enige terughoudendheid om adviezen vraag. Zo teer ik bijvoorbeeld graag op de muzikale kennis van collega Jerry Goossens (men leze Vrijland, uitgeverij De Arbeiderspers). Ik vroeg hem een nummer te bedenken dat Frederique kon draaien als het gezin Harlingen naderde. Goossens, per sms: 'Ik dacht aan Don't You Fotget About Me van de Simple Minds. Vanwege de titel natuurlijk, maar ook omdat het zo'n jarentachtigmeegalmer is. En het is een fijn staaltje intertekstualiteit: het nummer werd een hit dankzij de film The Breakfast Club, waarin het ook om een vriendenclub ging.'

Tijd
Ik heb er voorlopig voor gekozen het verhaal in de verleden tijd te vertellen, maar dat is niet definitief. Van de versie hiernaast heb ik een variant in de tegenwoordige tijd. De uiteindelijke keuze zal ik komende week op Facebook toelichten.

'MOOIE BOTE'
'Voor inspirerende anekdotes over Harlingen houd ik mij aanbevolen', schreef ik op Facebook. Arbeidsdeskundige Marjan Kloosterman reageerde: 'Geen anekdote, wel mooie bote. Er liggen heel veel mooie schepen van de bruine vloot in de haven pal naast NS-station Harlingen Haven. Varen op windkracht met een mooie ouwe klipper is zoveel mooier dan de reguliere overtocht met diesel. Schippers van diverse pluimage. Op de Wilhelmina een vrouwlijke schipper. Je springt zo van de trein in de boot. Zit vast een mooi verhaal in.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden