Festiviteiten Dom 750 jaar lopen op hun einde: een voorlopige balans

'We kunnen het!', jubelt burgemeester Annie Brouwer over het Domfeest. Komende week begint de afbraak van het tijdelijke middenschip. Nog even en het plein is weer leeg....

Als burgemeester Annie Brouwer eronder staat, geniet ze er het meest van.

Het in steigerbouw uitgebeelde schip van de Domkerk is een groot succes, zegt ze. Zonder enige twijfel. 'Juist omdat het niet te realistisch is, prikkelt het de fantasie enorm.'

Ook de Utrechtse architect Jaco de Visser is stellig in zijn oordeel. 'De Dom zelf heeft een fantastische rank-en slankheid. Met deze partij staal lijkt het alsof er een stelletje offshore werkers is losgelaten. Dit is geen eerbetoon aan de Domkerk, dit is een schroothoop.'

Het pièce de resistance van de viering van 750 jaar Domkerk moest de 42 meter hoge stellage zijn. Een heldhaftige poging om de contouren te laten zien van de Domkerk zoals die was vóór de storm van 1674. En waar met talloze theater-, film-en muziekevenementen een feestje kon worden gebouwd om trots op te zijn. Stoute dromen over Utrecht als Europese Culturele Hoofdstad (2013) of Utrecht als het vertrekpunt van de Tour de France (2008) zouden een stukje dichterbij komen.

Nu het steigerbouwwerk weer wordt afgebroken en de meeste festiviteiten zijn geweest, wordt her en der voorzichtig de balans opgemaakt. Wat heeft het feestje gekost, maar vooral: wat heeft het Utrecht opgeleverd? En, niet in de laatste plaats: is de historische gebeurtenis die werd gevierd, het 750-jarig bestaan van het 'belangrijkste gotische kerkgebouw van Nederland' (Annie Brouwer), recht gedaan?

'We kunnen het!', verwoordt Annie Brouwer het algemene gevoel bij de gemeente Utrecht, de organisator van het Domfeest. 'Het was ontzettend feestelijk voor de stad.' Dat was van tevoren nog erg onzeker, zegt ze, omdat er nauwelijks geld was voor de activiteiten - de gemeenteraad had 50 duizend euro beschikbaar gesteld. Lange tijd was er niet veel meer dan het idee voor de 'herbouw' van het middenschip van de Domkerk, aldus Brouwer.

Ze heeft persoonlijk het voortouw genomen ('Ik heb meteen een comité opgericht toen ik van het jubilieumjaar hoorde'). Is verrast door het animo dat ze ontmoette in de stad. 'Iedereen wilde wat doen. De creativiteit steeg tot grote hoogten. We hadden zomaar ineens een Brouwersbiertje en een Domijsje.'

En dan was er het bedrijfsleven, dat het grootste deel van het geld fourneerde. 'Berenschot heeft het jubileum zelfs gekoppeld aan zijn eigen 65-jarige verjaardag.'

De eerste (beschikbare) cijfers: Tempeest van theatergroep The Lunatics - zeven voorstellingen - trok 'verrassend veel' bezoekers: dertig-tot vijfendertigduizend in totaal. Maar ook het kleine Pandhof waar de opera Orfeo werd opgevoerd, zat alle vijf keer helemaal vol met 250 mensen. Grote publiekstrekkers waren ook de Culturele Zondag (tien-tot vijftienduizend bezoekers) en de openluchtbioscoop Beeldenstorm waar onder meer de film Phileine zegt sorry werd gedraaid. De kosten van het hele feest zijn nog niet precies bekend. Een schatting: zes tot negen ton, grotendeels opgebracht door het bedrijfsleven.

Voor en na de voorstellingen van The Lunatics werden er veel kopjes koffie bij hem gedronken, zegt een tevreden Mark Pieterson van brasserie Domplein. Net als bij de filmvoorstellingen. 'Dan zat hier het hele plein vol.'

Had voor de één het aanbod best wat meer op een breed publiek gericht mogen zijn (Martijn van der Welle van organisatiebureau Bink), Stadsschouwburgdirecteur Henk Scholten prijst juist de diversiteit. 'Er waren lezingen van hoogleraren, maar er was ook een drukke Culturele Zondag.'

En wat vond men van het grote spektakelstuk, de steigerbouwconstructie? Jammer dat de Domkerk net nu hij jubileert in de steigers staat, hoorde Pieterson zijn klanten meermalen zeggen. Ook Koos Stekelenburg van de Stichting Vrienden van de Dom (medeorganisator) hoorde die geluiden. 'Op de computertekeningen zag het er mooier uit dan het in werkelijkheid was. Met alle boomtakken tussen de pijpen door en het rondslingerend afval op het podium maakte het een beetje een rommelige indruk.'

Van een afstandje (in de Lange Nieuwstraat bijvoorbeeld) was de bedoeling van het bouwwerk duidelijk, zegt architect Erik Meulenbelt, maar niet van dichtbij. 'De steigerconstructie heeft er onbeholpen bijgestaan. De hoogte van de bomen viel tegen, er waren geknikte plastic buizen gebruikt in plaats van dat er echte spitsbogen waren gemaakt.'

Die constructie is een gemiste kans voor de gemeente, zegt architect Jaco de Visser, om iets permanents te doen op het Domplein. Fantasieën genoeg om het gapende gat tussen toren en kerk op te vullen, zo bleek ook tijdens de tentoonstelling in Aorta afgelopen zomer (Droomplannen over het Domplein), waar de - soms wilde - voorstellen van plannenmakers door de eeuwen heen werden getoond.

Ook De Visser had ooit een voorstel: een ondergronds bezoekerscentrum, waar de archeologische schatten konden worden bewonderd. Die plannen werden nooit uitgevoerd. 'Er was altijd het superslappe argument dat het er waait. Maar als deze schroothoop weg is, is er niets meer. Een leeg Domplein en kapotte bomen.'

Beter was het daarom geweest, zegt De Visser, als het geld voor de stellage, 400.000 euro, was gestopt in extra evenementen. 'Nu is de conclusie: het was een leuk zomerfestival met een duur decor. Maar Utrecht is hier bepaald niet mee op de kaart gezet.'

Om nou het hele feest meteen af te schrijven als een mislukking - welnee. Een 'heel leuk feestje' was het volgens schouwburgdirecteur Scholten. 'Zowel als viering van een historische gebeurtenis als manier van pr bedrijven voor de stad. De stellage was misschien geen architectonisch hoogstandje, maar hij heeft wel veel publiciteit opgeleverd.'

Een grandioze aftrap voor, bijvoorbeeld, Utrecht als Culturele Hoofdstad van Europa was het ook weer niet, zegt hij. Hoe graag het gemeentebestuur dat ook zou willen. 'Dan zouden de evenementen flink wat stappen verder moeten gaan.'

Bij de speciale informatiestand van bezoekerscentrum RonDom, die in juli en augustus zevenduizend belangstellenden te woord stond ('wij hadden ook in de winkel een duidelijke omzetstijging'), viel op dat veel van de Nederlanders (75 procent) uit Utrecht zelf en de provincie kwamen.

Hoe groot de ambitie van de gemeente wellicht ook is om Utrecht (inter)nationaal naar voren te schuiven als organisator van spectaculaire evenementen, dít was vooral een feestje voor de stad zelf. Utrechters zijn zich bewust geworden van het feit dat de Domkerk een cultuur-historisch monument van de eerste orde is, zegt Koos Stekelenburg van Stichting de Vrienden van de Dom.

Het 'feestje van Annie', zoals architect Meulenbelt het Domfeest noemt, heeft Utrecht vooral meer zelfvertrouwen gebracht, zegt hij. 'En dat was wel nodig.'

De discussie over de toekomst van het Domplein zou in dit jubileumjaar weer gevoerd moeten worden, meent vakgenoot Theo van Wijk, zelf al jaren gefascineerd door de plek. Ook hij had ooit een plan, met een Franse collega, waarbij het Domplein als huiskamer werd ingericht. Het Domplein zou een parketvloer krijgen en grote banken. Het plan, 'een cadeau aan de gemeente', werd in 1994 goed ontvangen, maar verdween vervolgens in de kast. Van Wijk: 'Het was te ingrijpend voor de stad. In Parijs zou zoiets kunnen, maar hier niet.'

Vanuit deze gedachte heeft hij de afgelopen tien jaar gewerkt aan een nieuw voorstel voor het Domplein. Hij wil er nog niets over kwijt. Alleen dat het bij de Utrechtse mentaliteit past: in kleine stappen zal het plan worden uitgevoerd. Dat wil zeggen als hij 'de partners' (gemeente, bedrijfsleven) zover krijgt.

Zodra de toekomst van het Domplein ter tafel komt, maakt het enthousiasme van de burgemeester over het Domfeest ogenblikkelijk plaats voor voorzichtigheid. 'Van mij hoeft er niet per se een plan te komen', zegt ze diplomatiek. Ze is alweer druk met de evenementen die op de agenda staan na de afsluiting van het Domjaar op 11 november. 'De inspanningen zijn nu meer gericht op de Eurogames en het WK Jeugdvoetbal volgend jaar. En dan is er Utrecht als Culturele Hoofdstad, en de Tour de France. De lobby is in volle gang.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden