Weblog

Festival sur le Niger: swingen in het zicht van terreurgroepen

In Ségou, tegenwoordig een enigszins slaperig stadje aan de oever van de Niger, wordt nog steeds geschiedenis geschreven. Hoewel de stad er sinds mijn vorige bezoek in 1994 nog vrijwel hetzelfde uitziet, treden er nieuwe helden in de voetsporen van de eens machtige Bambara-heersers, zo mooi beschreven in de boeken van Maryse Condé.

Het muziekpodium van het festival drijvend in de rivier de Niger bij Ségou in Mali.Beeld Berend van der Lans

Van 1 tot en met 4 februari was de stad het decor van het Festival sur le Niger, een grootse manifestatie van cultuur met een keur aan muzikanten en bands uit vele landen, theater, dans, tentoonstellingen en een conferentie over de architectuur van Ségou, het thema van de 14de editie. Rond de 30.000 bezoekers kwamen ervoor naar de Malinese stad, uit de directe omgeving, maar ook uit omringende landen en de rest van Afrika.

En dat is bijzonder op deze plek, die vrij letterlijk op de grens ligt tussen betrekkelijke veiligheid en gevaar - aan de overzijde van de rivier begint het gebied waar de staat geen controle meer heeft en je gewapende groepen tegen het lijf kan lopen gelieerd aan Al Qaida, IS en ander minder vriendelijk volk, dat niets moet hebben van een vrije samenleving.

Contact met de Nederlandse ambassade in Bamako leerde me vooraf dat voor Ségou 'alle niet-essentiële reizen ontraden worden'. Verder wordt geadviseerd plaatsen te mijden waar veel mensen bijeenkomen, in het bijzonder buitenlanders. Wat is essentieel? En plaatsen mijden waar veel mensen samenkomen, makkelijker gezegd dan gedaan!

Na wat overpeinzingen besluit ik het beroep dat op me is gedaan voor een bijdrage aan de architectuurconferentie te zien als essentieel, mede omdat ik er vanuit ga dat de organisatie zeker moet zijn van zijn zaak. Men zal het risico toch niet nemen publiek en al die bands bloot te stellen aan gevaar?


Berend van der Lans is medeoprichter van African Architecture Matters,'non profit consultants voor de Afrikaanse gebouwde omgeving', in Amsterdam. Klik hier voor meer informatie.

De opening van het Festival sur le Niger met een optreden van een culturele groep - onder het waakzaam oog van een militair (rechts).Beeld Berend van der Lans

Toch niet helemaal gerust, maar met positieve zin, reis ik via Casablanca en Bamako af naar Ségou. De ontvangst is warm en hartelijk. Er is weerzien met vrienden uit de Afrikaanse architectuur- en cultuurwereld en ik leer nieuwe mensen kennen tijdens de openingsavond.

De volgende ochtend begint de conferentie met presentaties over de architectuur van Ségou en het belang dat dit speelt in een hedendaagse stad. Er staat een serie prachtige gebouwen in de stad, over het algemeen gebouwd in de jaren 1900-1940 door de Fransen. Anders dan veel gebouwen in voormalige kolonies weerspiegelen ze echter niet de toen geldende architectuurstijlen van de koloniale machten.

Het festival is opgezet door de cultureel ondernemer Mamou Daffé, die ervan overtuigd is dat het stimuleren van cultuur essentieel is voor sociale cohesie en economische ontwikkeling. Al sinds 2005 investeert hij in een cultureel centrum, in tentoonstellingsruimten, in een hotel en brengt andere ondernemers, de overheid, lokale en internationale fondsen (waaronder de Stichting DOEN), bij elkaar.

De Minister van Cultuur van Mali onderstreept tijdens haar speech bij de opening dat de regering volledig achter het festival staat en het ziet als culturele vuist tegen het terrorisme dat het land teistert. Tijdens het festival bewaakten 400 soldaten de festivalbezoekers.

Het publiek laat zich niet van de wijs brengen door de dreiging. De bezoekers laten zich meevoeren door zowel vernieuwende geluiden van de aanstekelijke Kareyce Fotso uit Kameroen, de Afro-fusion van het Women Groove Project uit Senegal en de in Marokko super populaire magreb-rock van Hoba Hoba Spirit, als door veteranen als Oliver Mtukundzi uit Zimbabwe, Habib Koïté en Salif Keita uit Mali, bij wie ieder woord wordt meegezongen.

Geen van de meer dan dertig bands die optreden op het drijvende podium op de rivier de Niger laat zich afscrhikken. Ik kan me geen vreedzamere sfeer voorstellen dan die tijdens dit bruisende festival in Ségou.

Zijn we met zijn allen door het oog van de naald gekropen? Was het risico verantwoord? We zullen het niet weten. Het is goed afgelopen en het waren voor mij en ik vermoed vrijwel alle andere 30.000 bezoekers onvergetelijke dagen. Wij hebben schouder aan schouder gestaan voor de vrede, maar Mamou Daffé en zijn stadsgenoten blijven achter aan het front. Zij zijn de echte helden. Als het even kan, sta ik volgend jaar weer zij aan zij.

De 'neo-Soedanese stijl'

De Franse architecten waren onder de indruk van de oorspronkelijke architectuur van Mali en namen dan ook stijlkenmerken over in de ontwerpen. In de 'neo-Soedanese stijl' zie je vormen die verwantschap houden met de leembouw-bouwstijl die men tegen komt in Djenné en Timboektoe, enkele wat meer stroomafwaarts gelegen oude steden.

In een presentatie van Michel Fleury op de architectuurconferentie tijdens het Festival sur le Niger werd hier dieper op ingegaan, waarbij de studie van Janneke Bierman (tegenwoordig aan het hoofd van Bierman Henket architecten) en Joep Mol uit 1993 als naslagwerk had gediend. Werk dat uiteindelijk leidde tot de restauratie van de Groupe Centrale, een belangrijke school in de stad, een van de redenen voor mij om in 1994 de stad te bezoeken.

De conferentie vervolgde met een aantal presentaties die verschillende strategieën voor behoud van erfgoed voor het voetlicht brachten. Mijn bijdrage, gericht op een initiatiefrijke private sector die investeert in monumentale gebouwen met als doel deze in te zetten voor de duurzame ontwikkeling van de stad, zoals Stadsherstel Amsterdam NV dat al vanaf midden jaren 50 doet en Hifadhi Zanzibar sinds enkele jaren in Stone Town voor de kust van Oost Afrika, viel in goede aarde.

Neo-Soedanees bouwstijl in Ségou.Beeld Berend van der Lans
Festivalgangers in Ségou.Beeld Berend van der Lans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden