Festen wringt en ontregelt, maar niet op de juiste manier

Een paar vrouwenbenen bungelen nog net zichtbaar achter het grote voordoek in de lucht. Hier wordt de zelfmoord van Linda Klingelfeldt verbeeld, een van de vier kinderen van vader Helge Klingelfeldt....

De toon is gezet. Feest en drama zullen in deze theaterbewerking van Thomas Vinterbergs film Festen hand in hand gaan. Feest en drama, cabaret en toneel, grapjassen en serieuze acteurs - ze zullen elkaar uitdagen, op de hielen zitten, voor de voeten lopen, aanvullen en verrijken.

Dat was de bedoeling. Het is anders gelopen.

NUHR (Peter Heerschop, Joep van Deudekom en Viggo Waas) bestaat vijftien jaar, tijd voor een feestje. De acteurs van De Ploeg met wie regelmatig wordt samengewerkt, wilden wel meedoen aan een theaterbewerking van Festen. Zoon Han en vader Piet Römer spelen daarin vader en zoon Klingelfeldt, die op de zeventigste verjaardag van de vader elkaar voor het eerst en het laatst ongenadig de waarheid zeggen. Terwijl de glazen klinken, onthult de zoon aan de feestdis doodgemoedereerd dat hij en zijn zuster jarenlang door hun vader seksueel zijn misbruikt. Zus Linda heeft de strijd tegen de spoken uit het verleden inmiddels opgegeven en zichzelf verhangen.

In regie van Willem van de Sande Bakhuyzen heeft deze ploeg theatermakers geprobeerd het drama van Festen in te bedden in een raamvertelling over de rol van drie jubilerende cabaretiers. Op zich een sterk uitgangspunt en de openingsscène waarin NUHR kissebist over wie wie speelt en waarom, is erg grappig en gevat.

Maar daarna moet dat familiedrama, hoe je het ook wendt of keert, van de eerste tot de laatste letter worden uitgespeeld. Met onevenwichtige hand wordt de toeschouwer door dit 'feest' heen gevoerd, waarbij de NUHR-jongens voortdurend Pietje Bel uithangen en de Ploeg-acteurs min of meer serieus de originele tekst spelen. Het wringt, het knelt, het ontregelt, maar niet op de juiste manier.

Acteurs spelen bewust opzichtig dubbelrollen (schortje aan: dienstmeisje; schortje af: zus of schoonzus) en regelmatig wordt moedwillig uit het verhaal gestapt voor terzijdes tegen het publiek. Er worden grapjes gemaakt over de naam De Cock, de rol van politie-inspecteur Baantjer die Piet Römer al jarenlang op televisie speelt, waardoor het wel érg moeilijk wordt in die man als getourmenteerde vader te geloven.

Nergens wordt in deze voorstelling de herinnering aan de film weggevaagd. Sterker nog: sommige scènes roepen die film juist alleen maar op, als niet te evenaren. Vinterberg had zijn Dogma-stijl als geheim wapen - die onthutsende stilering, dat bijna anarchistische acteergeweld waardoor het leek alsof het drama ter plekke ontstond. Bij De Ploeg moeten we het doen met een paar grappen over Marokkanen in Nederland.

Het lijkt wel alsof de spelers en regisseur bang zijn geweest voor te veel drama, en derhalve dat drama te pas en te onpas willen ontregelen. Maar de logische vraag die daar uit voortvloeit luidt: waarom wil je dan überhaupt iets met Festen doen? Humor als wapen tegen de zwaarte, dat kan de achterliggende bedoeling zijn geweest, maar deze humor wil verstrooien en is niet bijtend.

Daarbij komt dat de acteurs die het drama moeten verbeelden (de Römers, Titus Tiel Groenestege, Ria Marks en Saskia Temming) nogal uiteenlopende stijlen hanteren. Zo leest Saskia Temming met snikkende stem een brief voor van haar overleden zus, terwijl Piet Römer van de vader alleen maar de buitenkant toont. Je ziet niet dan die man wordt vernederd, verscheurd en voor de rest van zijn leven is geknakt. Het slot van de film Festen was juist zo verontrustend, omdat de toeschouwer met enig mededogen voor die zieke man werd opgezadeld. Hier roept een van het podium sloffende Römer nauwelijks gevoelop.

Afzonderlijk en met elkaar hebben De Ploeg en NUHR energieke en zeer geslaagde kruisbestuivingen tussen toneel en cabaret gemaakt, met Hangplek en Brechts Driestuiversopera als rake voorbeelden. Maar de ongetwijfeld oprechte wens om van Festen een intense samensmelting van familieleed en zwarte humor te maken, heeft het helaas afgelegd tegen het ongenaakbare origineel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.