Fest af den demokrati

Wat is toch het succes van de tv-serie Borgen, over politiek in Denemarken? V sprak acteurs Sidse Babett Knudsen en Pilou Asbaek.

Eigenlijk was het wel mooi geweest na twee seizoenen Borgen. Acteurs tevreden, schrijvers tevreden, producenten tevreden. Stoppen op het hoogtepunt. Zou je zeggen. 'Het was wat het was', zegt Sidse Babett Knudsen, bij de Borgen-adept beter bekend als Birgitte Nyborg, de eerste vrouwelijke premier van Denemarken. 'Zeker voor mijn personage zat er een duidelijke boog in het verhaal en volgens mij was het einde van het tweede seizoen heel erg goed. We waren ook blij dat we naar huis konden.'


Maar toen deed de Deense publieke omroep DR - opdrachtgever van de eerste twee seizoen van Borgen en ook verantwoordelijk voor het op de televisie brengen van dat andere wonderkind The Killing - een aanbod dat niet geweigerd kon worden. De schrijvers mochten een derde seizoen maken en kregen carte blanche.


De acteurs, schrijvers en producenten gingen met elkaar om tafel zitten. 'We waren het er over eens dat áls we het gingen doen, het radicaal anders, ambitieus en gek moest zijn. Die bijeenkomst eindigde ermee dat scenarioschrijver Adam Price naar huis ging en zei: ik kijk wel of ik een geniaal plan kan verzinnen. Alleen dan maken we een derde seizoen.'


Knudsen (44) had nog wel één voorwaarde: 'Beloof me dat ik iets totaal nieuws ontdek in mijn rol.' Dat beloofde Price. Het derde seizoen kwam er, is inderdaad heel anders en dat is gelijk het laatste wat we erover weggeven.


Het is, zo mogen we ondertussen wel concluderen, een beetje uit de hand gelopen met de Deense serie. Borgen kreeg niet twintig, maar dertig afleveringen en het politieke drama rondom Birgitte Nyborg verovert de wereld. In eerste instantie hadden de makers verwacht dat alleen Zweden en Noorwegen de serie uit een soort broederlijke beleefdheid zouden overnemen, maar inmiddels is de strijd die protagonist Birgitte Nyborg als belangrijkste politica en als moeder en vrouw voert, zelfs te zien in Spanje, Canada, Brazilië en Zuid-Korea.


In Engeland keken gemiddeld een miljoen mensen naar het tweede seizoen en in Nederland trok de eerste serie afleveringen - ondanks het uitzendtijdstip van 23.00 uur op de donderdagavond - ook honderdduizenden kijkers. En dat voor een verhaal over verkiezingen in Denemarken, met enig dedain door The New York Times omschreven als 'het saaiste conflict ter wereld'.


De serie oogst overal lof en won een aantal belangrijke prijzen, waaronder de prestigieuze Britse BAFTA-award voor beste internationale serie. De zender NBC is bezig met een Amerikaanse versie en in Denemarken, Frankrijk en Nederland is de serie sinds februari ook tot roman 'verboekt'.


Wat is toch het succes van Borgen? Hoe kan het dat we wereldwijd maar blijven kijken naar een politieke serie over Denemarken, een land met maar zes miljoen inwoners en - als we de serie mogen geloven - een handjevol politici, twee televisiezenders en een tijdschrift?


Als Pilou Asbaek eind maart 2009 gevraagd wordt auditie te doen voor de rol van spindoctor Kasper Juul, is hij net klaar met de opnames van R, een Deense film die zich afspeelt in een zwaarbewaakte gevangenis. Hij is kaal, draagt oorbellen en heeft neptatoeages over zijn lichaam. 'Ik was meer een gangster dan een spindoctor; ik zag eruit als iemand die er meteen op los zou slaan.' Drie dagen later heeft hij de rol. Ter voorbereiding krijgt hij van de Deense omroep DR een stapel boeken over politiek en praat Asbaek (31) uitgebreid met spindoctors en politici.


Het belangrijkste advies krijgt hij van een adviseur die al acht jaar voor dezelfde vrouwelijke politica werkt. 'It's personal, but not private', zo wordt Asbaek op het hart gedrukt. 'Als jij een idee aan een politicus wil verkopen, moet je het persoonlijk maken, maar niet privé. Die man die ik sprak, was in die acht jaar tijd nog nooit bij zijn politica thuis geweest.'


Asbaek en Sidse Babett Knudsen besluiten dat hun personages Kasper Juul en Birgitte Nyborg zich ook aan die gouden regel moeten houden. Het intiemste moment dat de twee gedurende de serie kennen, is te zien wanneer premier Nyborg in scheiding ligt. 'Ik leg mijn hand op haar schouder en ik zeg: weet je, het komt wel goed. Zij draait zich om en zegt: oké dank je.'


De makers van Borgen hebben goed naar de realiteit gekeken en die ook weer losgelaten: de serie heeft zijn eigen politieke werkelijkheid. Er wordt niet gerefereerd aan politieke gebeurtenissen die na 1982 hebben plaatsgevonden en de namen van alle politieke partijen en media zijn veranderd. Meestal pakken de schrijvers twee of drie politieke vraagstukken en gooien die door elkaar.


Daarnaast laten ze zich regelmatig adviseren door een politiek redacteur van de Deense publieke omroep DR1, die door de cast liefkozend 'evil uncle' wordt genoemd. Af en toe lijkt het er zelfs op dat de Deense werkelijkheid de fictie van Borgen naspeelt. In een van de afleveringen ontstaat er consternatie wanneer de minister van Defensie twee dure pistolen geschonken krijgt. 'Een maand later kwam naar buiten dat de minister van Financiën een Rolex ter waarde van 10.000 pond had ontvangen', herinnert Pilou Asbaek zich. 'Maar we kunnen niets claimen en we willen ook niet politiek betrokken raken'.


Toch is het op zijn minst opmerkelijk dat Denemarken een jaar na het eerste seizoen van Borgen daadwerkelijk zijn eerste vrouwelijke premier koos, Helle Thorning-Schmidt. De echte en de fictieve premier van Denemarken hebben elkaar nog nooit ontmoet. Daar kunnen allerlei complottheorieën omheen bedacht worden, maar dat komt vooral doordat Sidse Babett Knudsen zich verre van de politiek wil houden.


Wel heeft ze ter voorbereiding van haar rol als Birgitte Nyborg goed gekeken naar andere vrouwelijke leiders. 'Ik heb veel documentaires gezien over vrouwen aan de macht. Die zijn er wel, maar er is een soort cliché van het type masculiene, defensieve leider: nu ik dit gebied veroverd heb, mag niemand het van me afpakken.'


Knudsen en de schrijvers wilden ver van dat beeld vandaan blijven. 'Ik was in Frankrijk voor een persconferentie. Daar werd op een gegeven moment in heel algemene termen gezegd: een vrouw aan de macht wordt onderweg ergens een man. Bij Borgen hebben we er bewust op gelet dat dat met Birgitte niet gebeurde. We dachten dat het veel interessanter zou zijn om aan haar vrouwelijke kant te blijven.'


Uniek voor Borgen is dat de acteurs veel zeggenschap over hun rollen hebben. De drie (mannelijke) schrijvers hadden in eerste instantie iets anders voor met het personage van Birgitte Nyborg. Die wilden behalve een succesvolle politica, een vrouw neerzetten die gebukt gaat onder haar schuldgevoel over haar tekortkomingen als moeder en partner. Knudsen stak daar een stokje voor. 'Ik heb haar meer verantwoordelijkheidsgevoel gegeven. Ik wist zeker dat vrouwelijke kijkers een leider niet geloofwaardig vonden als ze niet staat achter wat ze doet en thuis gaat zitten snikken.'


Ook moest premier Nyborg iets 'wijzer' worden gemaakt. 'In het begin was er steeds een man die Birgitte dingen in de schoot wierp en zei: je moet het zo en zo doen. Maar je kan geen premier hebben die zo moet worden geholpen. Ze moest meer initiatief tonen.' Hoewel Birgitte Nyborg weleens het boegbeeld voor de moderne vrouw wordt genoemd, is Knudsen daar helemaal niet mee bezig. 'Ik zie Birgitte als een gewoon mens met een goede carrière. Ze is exceptioneel, maar wel een individu. Ik probeer haar een persoonlijkheid te geven, zodat ze een echt persoon is en niet een cliché. Ze is gewoon wie ze is: niet een beweging of de vertegenwoordiger van een beweging.'


Het dramatische aspect in Borgen zit in de discrepantie tussen politiek en privé: hoe succesvoller Birgitte Nyborg in haar politieke leven wordt, hoe meer zij daar privé onder heeft te lijden, met als gevolg dat haar man Philippe aan het eind van het eerste seizoen een scheiding aanvraagt. Daar moet Nyborg nog wat mee, vindt Knudsen. 'In eerste instantie zegt hij: oké schatje, ga je gang maar, wees de premier. En binnen acht maanden wil hij een scheiding, omdat ze er nooit is! Ik vond dat daarover nog iets gezegd moest worden.'


Maar behalve de hoofdlijn van Birgitte Nyborg, haar politieke carrière en privéleven, heeft Borgen nog een paar sterke subplots: de jonge journaliste Katrine Fonsmark (Brigitte Hjort Sorensen) die worstelt met haar geloofwaardigheid als journalist en haar knipperlichtrelatie met Kasper Juul, die zich op zijn beurt weer een weg moet banen in de slangenkuil van politiek Kopenhagen.


Dat doet Pilou Asbaek blijkbaar erg geloofwaardig. 'Ik was bij een diner waar ook veel politici waren. Ik had geen idee waarom ik was uitgenodigd, misschien dachten ze dat ze een goed advies van me konden krijgen, hahaha!' Gedurende de avond wordt er meer en meer gedronken en beginnen sommige politici wat loslippiger te worden. 'Aan het eind van elk gesprek zeiden ze tegen me: jouw spindoctor, het is niet die van mij, maar precies die van de andere partij: a lying, cheating son of a bitch. Ze herkenden in mij allemaal de spindoctor van hun rivaliserende partij.'


Ondanks die kwalificaties vindt Asbaek Kasper Juul 'een fantastisch, heel erg lief personage'. 'Hij is zo iemand die kan liegen, maar dat je dat wel meteen aan hem ziet.' Als Asbaek tijdens de opnames even niet wist wat hij met zijn rol aan moet, haalde hij inspiratie bij de hoofdpersoon van een andere populaire serie, Mad Men. 'Dan dacht ik: wat zou Don Draper doen?' Wat Draper en Juul gemeen hebben? 'Ze hadden allebei een problematische jeugd, ze gebruiken allebei niet hun echte naam, het zijn allebei gesloten mensen en allebei doen ze het met veel vrouwen.'


De twee Deense successeries The Killing en Borgen hebben, op een paar dezelfde acteurs en een sterke vrouwelijke hoofdrol na, weinig met elkaar gemeen. In tegenstelling tot The Killing regent het in Borgen niet altijd, dragen mensen kleurige kleding, vallen er weinig doden en wordt er zelfs af en toe gelachen. Maar ook in de moraal schuilt optimisme, waar bij een politiek drama misschien eerder bijtend cynisme voor de hand zou liggen. 'Borgen is een viering van de democratie' zegt Asbaek daarover. 'Het gaat over mensen, macht en overleven. Een goed persoon zijn in een vijandige omgeving. In een cynische wereld, waar je niet cynisch wil zijn.'


Maar die macht is heerlijk toch? 'Voor mij persoonlijk is macht niet zo interessant', zegt Sidse Babett Knudsen. 'Ik concentreer me dus op het idealisme, of: de missie die Birgitte Nyborg heeft. Natuurlijk is er die andere kant, maar idealisme en macht gaan hand in hand op een soort rare manier.' Het zijn de woorden van een actrice, maar ze zouden net zo goed afkomstig kunnen zijn van de bekendste vrouwelijke premier ter wereld. Waar Birgitte Nyborg ophoudt en Sidse Babett Knudsen begint, is voor de actrice zelf na drie jaar misschien ook niet helemaal duidelijk meer. Hoe dan ook nemen de twee na dit seizoen definitief afscheid van elkaar. Een vierde zit er echt niet in. 'Ik vind het wel goed zo. Birgitte heeft haar eigen leven, ik kan haar nu laten gaan.'


Het derde en laatste seizoen van Borgen is vanaf vandaag exclusief verkrijgbaar op shop.volkskrant.nl.

KEUKENPRINS

De belangrijkste schrijver van Borgen, Adam Price, is in Denemarken niet alleen bekend vanwege de succesvolle serie. Price is namelijk ook een bekend restaurateur, televisiekok en culinair recensent. Adam en zijn broer James publiceerden twee kookboeken en hebben het restaurant Brdr. Price (de Gebroeders Price) in Kopenhagen, waar Bill Clinton en Sean Penn al eens samen lunchten en niet veel later ook Hillary Clinton op aanraden van haar man een hapje at.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden