Fens is er niet meer, de kerk loopt leeg

Geïnspireerd door de Kees Fens-lezing nam Arjan Peters er een boek bij dat de vermaarde criticus niet zou zijn ontgaan.

Beeld Lisa Klaverstijn en Marie Wanders

Van de Kees Fens-lezing, die dit jaar werd gehouden door Willem Jan Otten in een volgepakte Rode Hoed in Amsterdam, krijg je altijd goede zin. Dat komt door het aandachtige publiek, lezers die de Volkskrant-criticus en -columnist Fens (1929-2008) gedenken door bijeen te komen en na te praten. Daar ving ik de constatering op dat in Sir Edmund veel boeken onbesproken blijven die echt iets voor hem zouden zijn geweest.

Je kunt dat een fluisterzachte hommage noemen van de huidige redactie aan de illustere medewerker: omdat Fens onvervangbaar was, laten we de lezers wekelijks het gemis voelen, door ook 'zijn' boeken niet meer te bespreken.

Maar dat antwoord doet geen recht aan de klacht die in de vaststelling van de fans zit vervat. Zou het waar zijn? Direct na de lezing heb ik op de Volkskrant-burelen gespeurd naar een titel die we vroeger blindelings naar Fens zouden hebben gestuurd.

Raak: Het reizende detail in de kunst van 1400 tot 1500, onder redactie van Mariëtte Haveman en Annemiek Overbeek (Kunst & Schrijven, euro 29,95), schitterend geïllustreerd en met tal van kunsthistorische bijdragen over die wonderlijke eeuw waarin de Vlaamse primitieven door welhaast huiselijk realistische details de kijker een voorstelling in trokken - wat ze na zoveel eeuwen nog altijd lukt.

De doeken zijn vaak dragers van een religieuze voorstelling en overtuiging, maar tegelijk even zovele aansporingen om goed te kijken, en nog eens, en na lezing van een essay een derde keer. In haar bijdrage 'De ruimte van de Middeleeuwse bladzij' vertelt Claudine Chavannes-Mazel over de miniaturen in getijdenboeken, de rijkversierde openingen van boeken of hoofdstukken, schilderijtjes en ornamenten vaak, die diepte suggereren en 'de illusie van de werkelijkheid dichterbij brachten'.

Een prachtzin, bijbels bijna, alsof in het licht van de waarheid van het geloof al het echte om ons heen alleen in schijn werkelijk kan heten.

Ja, ik voelde me een hele Fens toen ik naar het blad uit een gebedenboek keek met een voorstelling van de heilige Jacobus die een stormachtige zee kalmeert, het silhouet van Antwerpen op de achtergrond. Het plaatje gaat achter, naast en boven de tekst dóór, zodat het lijkt alsof de tekst boven op de voorstelling is geplakt.

Fens is er niet meer. De kerk loopt leeg. Maar de details, en de aloude technieken om die te laten zien, bestaan nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden