Feministe behield drang tot actie

Anneke van Baalen was een pessimist, maar geloofde ooit in het feminisme. 'De vrouwenbeweging had zo'n succes dat zelfs ik dacht: wie weet.' De laatste jaren werd het tot haar verdriet een club waar niemand bij wilde horen....

ANNEKE van Baalen (60), een van de voorvrouwen van het feminisme, is maandag in haar woonplaats Amsterdam plotseling overleden. Zij werd voor het eerst actief bij de actiegroep Man Vrouw Maatschappij. 'Ik was wetenschappelijk medewerker en ik voedde kinderen op. Ik werd daar helemaal verkrampt en verstard van, ik kon mijn kaken niet meer van elkaar krijgen. Ik dacht, ik moet iets doen.'

Ze vulde een oproep in van de toen nog beschaafde actiegroep voor de emancipatie van de vrouw. De oproep bleef weken op de schoorsteen staan. 'Ik dacht: als ik het instuur, hang ik.'

Ze hing. In rap tempo radicaliseerde Van Baalen. Ze verleidde de vrouwen bij Man Vrouw Maatschappij 'om alleen met vrouwen uit te zoeken of wij onderdrukt werden'. Die gesprekken leidden tot de eerste praatgroep, het radicaal feminisme en haar scheiding. Ze heeft wel altijd de naam van haar man gehouden. 'Die had ik tenminste nog zelf uitgekozen.'

Samen met haar partner Marijke Ekelschot verzamelde Van Baalen een groep actieve vrouwen om zich heen. Zij verzetten zich tegen het zeuren over het eigen leed, maar stonden op de bres voor vrouwen met een lage sociaal-economische positie. Op oudejaarsavond 1973 richtte Van Baalen, samen met drie anderen, de 'feministiese uitgeverij de Bonte Was' op. Het doel was het Amsterdamse radicaal feminisme te exporteren naar de provincie.

Toen de beweging op haar hoogtepunt was, en actievoerders van het eerste uur als Hedy d'Ancona macht kregen, begon volgens Van Baalen de ondergang. Met de begeerde plaats op de politieke agenda begon de inkapseling . 'Van alle kanten werden subsidies ons aangeboden. Of we alsjeblieft 20 duizend gulden wilden aanpakken.'

Later heeft ze zich wel eens afgevraagd wat de tweede feministische golf eigenlijk heeft opgeleverd. 'Achteraf gezien heeft de vrouwenbeweging gewoon de werkgevers in de kaart gespeeld. Wij hebben grote groepen vrouwen geschikt gemaakt voor kleine baantjes.'

Van Baalen heeft altijd geprobeerd haar activisme te verbinden met haar werk als wetenschappelijk medewerker (politicologie) aan de Universiteit van Amsterdam. Drie jaar geleden promoveerde ze op een dissertatie over Hidden Masculinity, waarin zij onderzoekt hoe het komt dat vrouwen nog altijd niet evenredig zijn vertegenwoordigd op hoge posities in de maatschappij.

Van Baalen werd door mensen die haar niet goed kenden vaak afgeschilderd als een dogmatische activist die altijd en eeuwig doordramde. Wie haar leerde kennen, was verbaasd over haar humor, moed en het vermogen haar eigen leven te relativeren. Vorige week verklaarde zij in de Volkskrant dat er weinig waardering is voor oude vrouwen en al helemaal niet voor oude feministen.

Maar de drang om iets te veranderen bleef. Met Ekelschot broedde zij alweer op een nieuwe actie. 'Reken maar dat er onder vrouwen veel onbehagen is, vooral op het werk. We denken steeds vaker: we moeten het maar weer eens opschrijven. Die onvrede bundelen in een soort boekje. De werktitel hebben we al: ''wat doen al die mannen hier?' ''

Xandra van Gelder

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden