Fel bestuurder kreeg alsnog lof

'De Straatvechter', werd hij wel genoemd, of 'Gerrit de Regelaar'. Mr. Gerardus Philippus Brokx (68), oud-politicus voor het CDA, overleed donderdagnacht in een ziekenhuis in Tilburg, de stad waarvan hij tot 1996 burgemeester was....

VELEN mochten zijn ruwe, energieke charme wel; anderen wrokten wegens zijn knerpend uitgesproken sneren. Brokx was acht jaar een sterk CDA-staatssecretaris voor de bouw. Hij rekende op een grote ministeriële loopbaan toen een meerderheid van de eigen fractie hem in 1986 op dubieuze gronden wegjoeg.

Gerrit Brokx kwam uit een groot Oosterhouts gezin van een kolenboer. Hij studeerde op 31-jarige leeftijd af in de rechten, terwijl hij officier militaire administratie was.

Al gauw volgde een bliksemcarrière in de Oosterhoutse en Brabantse politiek. Als veruit jongste gedeputeerde van de provincie kreeg hij de bijnaam 'Onderkoning van Brabant'.

Zijn staatssecretariaat in 1977 (kabinet Van Agt/Wiegel) begon treurig. Brokx kende Den Haag nauwelijks en een meer ervaren straatvechter als Marcel van Dam (PvdA) maakte hem het leven zuur. Zelfs moest Brokx eens van een reis door China (als KNVB-bestuurder) terugkomen om in de Tweede Kamer afgedroogd te worden.

Gerrit begon een grondige studie en vocht zodanig terug dat hij bewondering oogstte. Vanaf die tijd beheerste hij zijn vak én het Haagse besturen. Aanslagen van Ruding, De Koning en Bert de Vries op zijn sector sloeg hij af.

In 1986 werd hij voor de derde keer staatssecretaris in het kabinet-Lubbers II. De Kamer besloot tot een enquête naar vermeende fraude met objectsubsidies in de bouw, met name door het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds. Tot grote verbazing van alle insiders eiste CDA-fractieleider Bert de Vries het ontslag van Brokx. De Vries zei dat Brokx tijdens de enquête geen gezag meer zou hebben en 'aangeschoten wild' zou worden, zoals dat eerder minister Van Aardenne overkwam bij de RSV-enquête. Lubbers verdedigde Brokx, maar had er geen kabinetscrisis voor over toen De Vries voet bij stuk hield.

Het wegjagen van Brokx werd bijna algemeen afgekeurd. Het mocht toch niet zo zijn dat het begin van een enquête op zichzelf al een vonnis kon inhouden. Aangenomen werd dat aanvaringen tussen De Vries en Brokx in de voorafgaande kabinetsformatie een rol speelden, alsmede CDA-bezwaren tegen Brokx' levensstijl. De Vries verzamelde (niet zonder moeite) een CDA-meerderheid voor het aftreden van de staats secretaris, zij het dat daar veel nieuwelingen bij waren die Brokx nauwelijks kenden.

Een ontgoochelde ex-staats secretaris solliciteerde zich anderhalf jaar suf. Al die tijd kende de CDA-fractie geen enkele uitvaller, zodat hij niet in de politiek kon terugkeren. Een plaats kwam daar pas open toen Brokx in 1988 vijf dagen burgemeester van Tilburg was.

Die benoeming kwam pas tot stand nadat de bouwenquête was afgerond. Brokx kreeg kritiek, omdat zijn bouwlust groter was geweest dan zijn ijver op het punt van de financiële precisie. Maar fraude was niet gebleken en oud-minister Gruijters werd ernstiger berispt. De meeste politici concludeerden dat het wegjagen van Brokx níet was gerechtvaardigd.

Diens burgemeesterschap van Tilburg was een nieuwe come-back van een fel bestuurder. Hij kreeg de nodige ruzies en rellen, want hij was geen man om begin van gemopper onbeantwoord te laten. Maar hij lobbyde actief en succesvol voor zijn stad in Den Haag en het Verre Oosten. Hij liet flink bouwen en moderniseerde het gemeentebestuur. Bij zijn vertrek in 1996 kreeg hij van alle kanten lof.

Brokx bleef, ondanks een slechte gezondheid, tal van bestuurs posten vervullen. Op het CDA had hij vanaf de verkiezingsnederlaag in 1994 openlijke kritiek. Hij werd nooit meer gevraagd in partijverband, en hij voelde dat als een miskenning. Maar als debater, onderhandelaar en doeltreffend organisator werd hij alom geprezen. Van Gerrit Brokx als hoog begaafd en breed inzetbaar man is nationaal onvoldoende gebruik gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden