Feiten nemen geen besluiten

In het debat over de rituele slacht zou de wetenschap volgens sommigen de weg kunnen wijzen. Maar politici moeten zelf hun broek ophouden en beslissen over wat goed is.

Het blijft spannend hoe het gaat aflopen met het verbod op onverdoofd ritueel slachten. Is er nog wel een meerderheid in de Kamer voor het initiatief van dierenvriend Marianne Thieme? Het rommelt bij GroenLinks; de PvdA doet standvastig, maar we wachten af; VVD en PVV zijn verdeeld. De christelijke partijen waren al tegen. Interessant was dat het congres van D66 vorige week een motie van de jongerenafdeling aannam, waarin het voorstel van Thieme werd afgewezen. De motie is niet bindend, maar toch.

Het D66-idee om Thieme niet langer te steunen, kwam van de jongerenorganisatie. Liberale rationalisten in de dop, en toch tegen zo’n verbod op ritueel slachten; dan moet je gaan opletten. Hun argument is tweeledig. Dierenwelzijn is geen grondrecht, vrijheid van godsdienst wel. En het is niet afdoende wetenschappelijk aangetoond dat dieren meer lijden bij rituele dan bij de gebruikelijke slacht. Zodra dat bewijs er wel is, belooft de D66-jeugd alsnog aansluiting bij Thieme.

Ik ving gemopper op over te veel aandacht voor een marginaal onderwerp als ritueel slachten. Maar het is in veel opzichten een principiële zaak – en een van die kwesties is de rol van de wetenschap. Alle partijen die Thieme steunen, noemen de wetenschap als hoofdargument. Nieuwe gegevens, een rapport van Wageningen, er is bewijs dat dieren als gevolg van rituele slacht ‘extra lijden’. En dus moet daar wat aan gebeuren.

Wetenschap
Geen speld tussen te krijgen. Of toch? Steeds vaker speelt de wetenschap de baas aan het Binnenhof. Geen heikele zaak, of de rapporten worden met steekwagentjes binnengereden. Dat wijst op grote onzekerheid bij de politiek. Wat moeten we vinden? God is dood, de klassenloze maatschappij als richtsnoer heeft ook afgedaan. Resteert de wetenschap als politiek kompas.

In het onderhavige geval is de wetenschap de profeet van Het Onschuldige Dier. Mensen zijn door Darwin steeds meer dier geworden. Als gevolg daarvan worden dieren nu in snel tempo meer mens. Dat is weliswaar een drogreden, maar het is wel de agenda van Thieme. De zorg om de slechte omstandigheden in de bio-industrie is oprecht. Maar er zijn ook uitwassen – deze week stond in de krant dat er een eerbetoon moet komen voor de overleden hond Odin, die de kogel had opgevangen die voor zijn baasje was bedoeld. 50 procent van de hondenbezitters schijnt tegenwoordig samen met zijn Odin in één bed te slapen.

Nu moet de wetenschap uitwijzen wat een goed politiek besluit is over de rituele slacht. Het morele dilemma wordt vermeden, een principieel debat over grondrechten wordt een armoedige strijd om de feiten. Tegenstanders van Thieme zeggen dat het rapport van Wageningen een waardeloze literatuurstudie is. Wetenschappelijke rabbijnen, onder wie Jonathan Sacks, worden ingevlogen voor de hoorzitting van 16 juni. Zij beloven het Wageningse rapport met een veel hogere stapel tegenrapporten onklaar te maken.

Fact free politics
Daaraan zie je al: feiten spreken zelden voor zich. Vandaar ook dat het modieuze verwijt van fact free politics dat je tegenwoordig in de Kamer hoort, weinig om het lijf heeft. Thieme-liefhebbers juichen: staatssecretaris Bleker (Landbouw) heeft zelf gezegd dat niet ‘gefalsificeerd’ kan worden dat ritueel geslachte dieren extra lijden. Dat klinkt heel wetenschappelijk, hij noemde Popper er nog bij ook. Maar het is gewoon een politieke uitspraak, die meer retorisch gewicht krijgt doordat de staatssecretaris hem heeft gedaan. Wat is ‘extra leed’? Hoe weeg je dat tegen een traditie van drieduizend jaar waarin rituele slacht een essentiële rol speelt?

De suggestie achter die verwetenschappelijking van de politiek is morele vooruitgang. We weten meer, dus we maken betere afwegingen. Maar precies dezelfde dilemma’s en afwegingen waren er heus al toen er nog geen wetenschappelijke rapporten bestonden. Dat debat over ‘extra leed’ als gevolg van ritueel slachten werd anderhalve eeuw geleden ook al gevoerd (zie het boek Het lot van de familie Meijer van Charles Lewinsky). De wezenlijke vraag is niet hoe ‘extra leed’ kan worden vastgesteld, maar in hoeverre dieren mensen zijn. Op die hoorzitting moeten ze geen neurobiologen uitnodigen, maar moraaltheologen.

Dat bevrijdende wetenschappelijke bewijs voor D66 zal er niet komen. Politici moeten zelf hun broek ophouden. Feiten nemen geen besluiten, ook wetenschappelijke feiten niet. Politiek gaat over wat goed is, wetenschap over wat waar is. Trek die wetenschap eraf en je houdt het naakte dilemma over. Om het met Arnold Heertje wat cru uit te drukken: ‘Het gaat om de pijn van dieren tegenover de pijn van joden en moslims.’ Zo simpel is het, jongens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden