Feeststemming nog ver weg in Brazilië

In het meest voetbalgekke land ter wereld overheerst de onvrede. 'FIFA go home', staat overal op de muren.

RIO DE JANEIRO - 'Ik weet zeker dat het WK een groot feest wordt', zei president Dilma Rousseff zondag. 'De bevolking zal zich vrolijk en gastvrij gedragen.' Het lijkt wel of Rousseff in een droomwereld leeft. Het nieuws in Brazilië wordt al weken beheerst door stakingen van leraren, politie en ov-personeel. Tijdens de openingsceremonie donderdag vinden in het hele land anti-WK demonstraties plaats.


Stakend metropersoneel veroorzaakt sinds eind vorige week grote chaos in Sao Paulo, de stad waar Brazilië donderdag de openingswedstrijd speelt tegen Kroatië. Hoewel de regering de staking illegaal heeft verklaard en hard optreedt, zijn de werknemers vastbesloten door te zetten. 'De regering heeft ons de oorlog verklaard', zei vakbondsleider Alex Fernandes. 'Of ze onderhandelen met ons, of er rijdt geen metro tijdens het WK.' In dat laatste geval is het zeer de vraag of de voetbalfans donderdag op tijd bij het stadion kunnen komen.


Rousseff mag zeker weten dat het WK een feest wordt, van een feeststemming is geen sprake in het meest voetbalgekke land ter wereld. De Brazilianen zijn verscheurd. Er is die diepe en langgekoesterde wens om in eigen land wereldkampioen te worden. Maar dit verlangen moet het opnemen tegen de woede over de kosten, de leugens van de regering en de frustrerende regels van de FIFA.


Dat is zichtbaar in het straatbeeld. Normaal beginnen de Brazilianen al een maand voor het WK met het versieren van hun huizen, straten en auto's. Nu is de decoratie nog altijd zeer bescheiden. Uit het raam van een flatgebouw in Rio de Janeiro hangt een eenzame Braziliaanse vlag, slechts een enkele taxichauffeur heeft groen-gele lintjes aan zijn auto bevestigd. Ook de animo voor shirtjes, vlaggetjes en toeters in de nationale kleuren is een stuk minder dan andere jaren.


'De liefde voor voetbal zit diep in de ziel van Brazilië', zegt socioloog Mauricio Murad, hoogleraar aan de Universiteit van Rio de Janeiro en gespecialiseerd in de Braziliaanse voetbalcultuur. 'Het is meer dan een sport, het is onderdeel van de cultuur, populairder en meer wijdverspreid dan carnaval.' Volgens de socioloog zijn de Brazilianen simpelweg niet in de stemming dit jaar. 'De regering heeft het volksfeest verpest met leugens en valse beloften. Degenen die wel enthousiast zijn, schamen zich daar zelfs een beetje voor, het is diep triest.'


Toen oud-president Lula het WK in 2007 in de wacht sleepte, was een grote meerderheid van de Brazilianen daar razend enthousiast over. Ze wisten nog niet dat het voetbalfeestje 8,5 miljard euro aan belastinggeld zou opslokken. Dat is duurder dan de WK's in Duitsland (2006) en Zuid-Afrika (2010) bij elkaar. In een land waar een groot deel van de bevolking geen toegang heeft tot goede scholing en gezondheidszorg is dit soort uitgaven moeilijk te verantwoorden.


De regering beloofde in 2007 gouden bergen, de praktijk bleek minder rooskleurig. De kosten voor levensonderhoud zijn de afgelopen zes jaar exponentieel gestegen, de beloofde verbeteringen van het openbaar vervoer en sociale voorzieningen bleven grotendeels uit. Vorig jaar leidde de onvrede hierover tot massale protesten en gewelddadige botsingen tussen demonstranten en politie.


Veel Brazilianen vrezen bovendien dat het WK een negatief langetermijneffect zal hebben. De voorbereidingen en verbouwingen zijn chaotisch verlopen, vaak ernstig vertraagd. De Braziliaanse regering blonk uit in grootspraak maar heeft zich verre van efficiënt en betrouwbaar getoond. Dat is slecht voor het imago van het land, dat toch al bekend staat om de gebrekkige infrastructuur en de moordende bureaucratie en dat moeite heeft met het aantrekken van buitenlandse investeerders.


Inmiddels vindt 61 procent van de bevolking dat het WK slecht is voor hun land. 'FIFA go home', staat overal op de muren gespoten. De volkswoede richt zich steeds meer op de internationale voetbalbond, die immers de grote winnaar is van het WK. Nooit eerder verdiende de FIFA zoveel geld als dit jaar in Brazilië, de organisatie betaalt geen cent belasting en legt de Brazilianen haar dictatoriale wetten op.


De vraag is of de onvrede het de komende maand wint van de voetballiefde. Socioloog Murad denkt dat de bevolking langzaam maar zeker enthousiaster zal worden. 'Als de bal eenmaal rolt, zullen de Brazilianen de sociale misstanden even laten voor wat ze zijn', verwacht hij. Veel zal dan ook afhangen van de prestaties van het Braziliaanse elftal.


'Zolang ze winnen, zal de bevolking juichen', aldus Murad. 'Als ze voortijdig worden uitgeschakeld, zal de frustratie groot zijn. Een verlies kan de sociale onrust enorm aanwakkeren.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden