Feestjes bij dood zeldzaam

AMSTERDAM - Ding dong, de heks is dood! Margaret Thatcher trad op 4 mei 1979 na gewonnen parlementsverkiezingen aan als premier van de gevestigde democratie Groot-Brittannië. Haar dood blijkt de aanleiding voor straatfeestjes die je doorgaans alleen ziet bij het verscheiden van leiders die nooit verkiezingen hoefden te winnen, mannen als Nicolae Ceausescu, Obutu Sese Seko of Augusto Pinochet.

Publieke euforie bij sterfgevallen is een fenomeen uit dictaturen. Dat de feestvierders in Londen maar een minderheid van het Britse volk vertegenwoordigen, maakt het verschijnsel niet minder bijzonder. Bij de dood van Thatchers ideologische broeder Reagan werd nergens gefeest, evenmin als bij die van een ideologische tegenpool als Mitterand.

In een democratie zitten leiders zelden meer dan een decennium, worden ze door parlementen gecontroleerd en door oppositie- of coalitiepartijen tot compromissen gedwongen. Hun gezag is beperkt en aangelengd, wat de kans verkleint dat hun persoon extreme emoties gaat oproepen.

Thatcher speelde iets klaar wat doorgaans alleen dictators lukt. Je kunt betogen dat het te maken heeft met haar geslacht. Vrouwen op topposities roepen vaker hevige emoties op dan mannen. Boze heksen worden steevast meer veracht dan boze tovenaars; Ding dong! The witch is dead (uit De tovenaar van Oz) belandde met stip in de Britse toptien. Toch mag je betwijfelen of het nummer in de reprise gaat als Angela Merkel of Hillary Clinton ons verlaat. Dit zijn politica's die niet alleen in democratieën functioneren, maar ook zoiets als een democratische stijl hanteren.

Thatchers stijl was anders. Een premierschap lang wekte zij de indruk gebouwd te zijn voor een politiek stelsel waarin je het niet op een akkoordje hoeft te gooien met andersdenkenden. Een beknopte definitie van democratie is je zin niet krijgen. Weinig democratische politici etaleerden hun afkeer van door toedoen van anderen aangelengd beleid opzichtiger dan deze Britse premier. Reagan had een even helder wereldbeeld, maar hij miste haar irratie, onbegrip en ongeduld bij andermans inbreng. Het compromis hekelde zij on the record, ministers instrueerde ze zoals een autoritair leider dat doet met acolieten.

Dat Thatcher uiteindelijk door haar eigen sirs en lords ten val werd gebracht, had te maken met het feit dat sommigen een oorvijg te veel hadden gekregen. Een eigen gelijk van zo'n intensiteit is doorgaans voorbehouden aan politiek leiders die niet gevangen zitten in democratieën. Thatcher zat wel gevangen: bij tegenspraak leek zij steevast een roofdier dat verplicht plantaardig voedsel moest eten, een carnivoor die weer sojablokjes krijgt voorgeschoteld.

Pagina's 18 en 19: Geen muziek voor 'baroness bastard'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden