Feestdag met poëzie en bloemen

Veel Nederlanders vinden Valentijnsdag commerciële onzin, overgewaaid uit Amerika. Maar het feest heeft oude Europese wortels.

'Ik ben al moe van de liefde/ mijn zeer lieflijke Valentijn', dichtte hertog Karel van Orléans in de 15de eeuw. Daarmee schreef hij zijn vrouw de oudste bewaarde Valentijnsgroet. De Franse Karel zat van 1415 tot 1440 vast in de Londense Tower en beklaagde zich in een triest liefdesgedicht dat hij haar zo lang niet kon zien.

In Karels tijd werd de dag van SintValentijn populair als feest van de liefde. Rond 1400 begonnen edellieden elkaar op 14 februari gedichten en brieven te schrijven en cadeaus te geven. Waarom ze daarvoor die dag kozen, is moeilijk te achterhalen. Er bestaan weliswaar romantische legenden over Sint-Valentijn - dat hij bloemen uitdeelde aan verliefde stelletjes bijvoorbeeld - maar die zijn van later datum.

De oudste verhalen, uit de Romeinse tijd, noemen minstens twee heilige Valentijns. Eén was priester in Rome en een ander bisschop van Terni, in Umbrië. Beiden zouden rond 270 zijn onthoofd als christelijke martelaar. Vanwege de overeenkomsten gaan veel wetenschappers ervan uit dat de priester en de bisschop één persoon waren. In ieder geval kregen ze dezelfde heiligendag toegewezen: 14 februari. Geruime tijd na hun dood zijn verhalen opgetekend waarin de priester een blind meisje weer liet zien en de bisschop een kromgegroeid jongetje genas. In die heiligenlevens uit de 6de of 7de eeuw was van liefdesverhalen nog geen sprake.

Wel vierden de Romeinen direct na Valentijnsdag, op 15 februari, een vruchtbaarheidsfeest, de Lupercalia. Dan renden halfnaakte jongemannen rond die met riemen van geitenhuid vrouwen geselden om hun vruchtbaarheid te bevorderen. Volgens een populaire theorie kwam het Valentijnsfeest voort uit een poging van de kerk om het heidense ritueel te vervangen door een christelijke versie. Bewijs voor deze redenering ontbreekt.

De link tussen Valentijn en de liefde ontstond waarschijnlijk pas rond de tijd van Karel van Orléans. Misschien werd de dag simpelweg gekozen omdat hij, volgens een toen gangbare jaarindeling, aan het begin van de lente viel: Valentijnsdag als begin van het voortplantingsseizoen. In elk geval sloeg de nieuwe traditie van liefdespost aan in Engeland; in de 19de eeuw werd Valentijnsdag ook populair in Amerika, mede doordat de bezorging van ansichtkaarten toen flink goedkoper werd.

In Nederland bleef het een marginaal verschijnsel. In een poging ook hier zo'n traditie te creëren, riep de Vereniging De Nederlandse Bloemisterij 14 februari na de oorlog uit tot dag voor 'nationale huldeblijken'. Jaarlijks kreeg een groep hulpvaardigen bloemen of taart - in 1976 was dat de Wegenwacht. Er begonnen romantische verzinsels te circuleren over Sint-Valentijn, waaronder het verhaal dat hij bloemen uitdeelde aan verliefde koppels.

De opzet van de bloemisten slaagde slechts gedeeltelijk. Rond 1980 begon de animo voor Valentijnsdag weliswaar te groeien, maar de weerstand tegen het feest bleef groot. In 2011 stelde bureau Synovate vast dat 81 procent Valentijnsdag maar commercieel vond. Tweederde dacht zelfs dat het feest helemaal verzonnen was door de detailhandel.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden