Feest voor inbrekersgilde is voorbij

De misdaad is op zijn retour. Wereldwijd. Strenger straffen lijkt er niets mee te maken te hebben. Een betere beveiliging van huis en auto des te meer.

V an 2005 tot en met vorig jaar daalde de misdaad in Nederland met 15 procent. Het aantal vermogensmisdrijven daalde met 13 procent, vandalisme en tarten van het gezag nam met 30 procent af. Er waren wel meer levensdelicten (moord en doodslag), maar veel minder verkrachtingen en aanrandingen.

Werkt het Nederlandse beleid, dat doordesemd is van termen als strenger straffen en keihard aanpakken? Je zou het bijna denken. Maar helaas - of misschien wel: gelukkig - het is schijn. Dalende misdaad is niets Nederlands, maar iets mondiaals. In 2001 werden in heel Europa (Rusland uitgezonderd) nog 34 miljoen misdrijven geraadpleegd. In 2010 nog maar 25 miljoen, zo blijkt uit gegevens van Eurostat. Het aantal vermogensdelicten daalde van 834 duizend in 2001, tot 544 duizend in 2010. Japan, Australië, Verenigde Staten, zelfs Zuid-Afrika: overal daalden de cijfers. En in al die landen geen spoor van Ivo Opstelten.

The Economist dook vorige week in dit merkwaardige mondiale verschijnsel en onderzocht ook de ratio van een aantal theorieën die ter verklaring zijn aangevoerd. Zou het komen doordat er minder jongeren zijn? Jongeren zijn immers oververtegenwoordigd in de misdaadstatistieken. Toch blijkt de vergrijzing geen voldoende verklaring, want ook in steden als Londen en New York waar het aantal jongeren enorm is gegroeid, dalen de misdaadcijfers.

Komt het door legalisering van abortus? Daardoor liepen er in de sloeberwijken in grote steden minder ongewenste kinderen rond die gedoemd waren tot criminaliteit. Maar in Engeland was abortus altijd al legaal, en kan legalisering dus geen verklaring zijn. Een betere en minder corrupte politie zal zeker effect hebben gehad, al is kwantificeren moeilijk.

Theorieën zijn er wel, maar elk voor zich verklaren ze de daling niet. Jan van Dijk, emeritus hoogleraar victimologie aan de universiteit van Tilburg, kijkt liever eerst naar de oorzaken van de aanzwellende criminaliteit sinds begin jaren zeventig. Hij schreef er onlangs een boek over, samen met anderen: The international drop in crime.

In de jaren zestig, zegt Van Dijk, begonnen de inkomens te groeien. Glanzende auto's werden voor de deur gezet en steeds grotere kleuren-tv's verschenen op een mooie plek in de doorzonwoning. Zij werden evenzovele lokazen voor gelegenheidsdieven. Want die auto's van toen: een kind kon ze jatten. En dat deden ze dan ook vaak, om te gaan joyriden.

Fietssloten leken nog op een grote paperclip. Tv'tje pikken was geen kunst: met een paar spotgoedkope lopers op zak kon je een groot deel van de Amsterdamse voordeuren moeiteloos open krijgen. In nieuwbouwwijken was het helemaal feest voor de beginnende inbreker. In de jaren tachtig werd elke wijk, nadat de bankstellen en tv's hun plaats hadden gevonden, geteisterd door een golf van inbraken. De inbrekers hadden de zwakke plekken voor het uitkiezen. 'Er werden in de buitendeuren sloten gemonteerd voor binnendeuren', zegt Peter Wismeijer van slotenfabriek Assa Abloy. Nu niet meer. Dievenklauwen werden nergens gemonteerd. Pas als iedereen de wijkinbreker had gehad, werden de allerzwakste plekken meestal provisorisch verholpen.

Nee, dan nu. Sinds veiligheidseisen in 1999 werden toegevoegd aan het bouwbesluit, is het voor kruimeldieven een stuk lastiger geworden om in te breken. De oude portiers en receptionisten werden wereldwijd vervangen door beveiligers die aangesloten waren op hun eigen meldkamers.

Dat bouwbesluit was een Nederlandse actie, maar ook in het buitenland zijn de sloten beter geworden. En zeker in auto's. Toen de diefstalstatistieken bewezen wat er gaande was, werd in Duitsland het stuurslot geïntroduceerd. Daarna kwam de startonderbreker, gevolgd door nog meer elektronica. 'Voor een amateur is het nu niet meer te doen om zo'n auto te stelen', zegt Van Dijk. 'Als 70 procent van de auto's is beveiligd, proberen de amateurs het niet eens meer.'

Maar ook het aantal geweldsmisdrijven is wereldwijd gedaald. Dat kan toch niet liggen aan een beter slot op de achterdeur dan wel op de auto? 'Nee, maar het heeft wel effect', zegt Van Dijk. 'Die inbraken en diefstallen noemen wij instapdelicten. Daar begint het altijd mee. Als veel jongeren dat doen, blijft van hen een deel in de criminaliteit hangen. Als er minder auto's kunnen worden gestolen en minder kan worden ingebroken, blijven er ook minder over die verdergaan in de criminaliteit.'

Dat klinkt als een garantiebewijs op terugkerende problemen. Als er geen dieven meer zijn, zal de burger slordiger worden met zijn sleutel en de ondernemer huurt minder beveiligers in. 'Dat klopt', zegt Van Dijk. 'Beveiligingsfirma's merken het al. De groei die ze hadden, is weg. Het gaat slecht op die markt. In de Verenigde Staten is de vermogenscriminaliteit voor het eerst sinds 25 jaar weer toegenomen. Je kunt dat wel een varkenscyclus noemen.'

En de opkomende markten, is daar ook opkomende criminaliteit? Van Dijk: 'Ik denk dat dat zo is. Maar statistieken hebben we er niet van, van China al helemaal niet. Zelfs van de onderzoeken die ik er zelf deed voor de Chinezen, heb ik nooit de gegevens gekregen. Ik denk dat dat wel een aanwijzing is dat het er hard groeit.'

Jan van Dijk emeritus hoogleraar victimologie

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden