Feest in Israël: Een zoet en goed nieuwjaar gewenst!

Vreugdevuren of grootse optochten: elke dag wordt ergens op deze wereld wel uitgepakt om de goden gunstig te stemmen of iets bijzonders te vieren. Deze week vieren Joden over de hele wereld Rosh Hashanah om het nieuwe jaar in te luiden, vertelt Esther Voet, directeur van het CIDI. 'Waar jullie de boze geesten verdrijven met harde klappers, gooien wij steentjes in het water.'

Een Joodse man danst met de 'shofar', ramshoorn, tijdens Rosh Hashanah. Beeld EPA
Een Joodse man danst met de 'shofar', ramshoorn, tijdens Rosh Hashanah.Beeld EPA

Heeft u zich goed voorbereid op Rosh Hashanah of is dat niet nodig?
'Dat is zeker wel nodig. De voorbereidingen beginnen al een maand van tevoren. Het Joodse Nieuwjaar is een tijd van zelfreflectie - vooral de tien dagen tussen Rosh Hashanah en Jom Kippoer, de Grote Verzoendag. Die dagen worden gebruikt voor zelfbezinning en introspectief. Dan bel je bijvoorbeeld mensen op om het goed te maken. Soms levert dat rare situaties op. Zo belde ik vorig jaar iemand omdat ik dacht dat ik daar niet al te aardig tegen was geweest en diegene had echt zoiets van 'waar heb je het over?!'.'

Ons Nieuwjaar draait vooral oliebollen, harde klappers en (veel) champagne. Rosh Hashanah klinkt een stuk ingetogener.
'Het is een totaal ander feest. De Joodse traditie kent veel herdenkings-feesten, zoals het Loofhuttenfeest, waarbij we herdenken dat de Joden veertig jaar lang door de woestijn rondzwierven. En we hebben ook een feest als Poeriem, een soort Joods carnaval, waarbij we verplicht dronken worden zodat we het verschil niet meer zien tussen Baruch Mordechai ('the good guy') en Aroer Haman ('the bad guy'). Maar Rosh Hashanah en Jom Kippoer draaien veel meer om meditatie en zelfinzicht. Het zijn echt religieuze dagen.'

Geen vuurwerk dus?
'Nee, maar zoals jullie de boze geesten met harde klappers verdrijven, zoeken wij een rivier op met stromend water - het liefst met vissen - om daar steentjes of brood in te werpen.'

Waar vindt u zo'n rivier in Nederland?
'Ik sta gewoon aan de Amsterdamse gracht. Dat water stroomt ook. Tijdens het werpen van broodkruimels zeg ik een gebed op om alle zonden van me af te schudden. Die broodkruimels of steentjes, zo geloven we, vinden de weg naar 'de diepe diepten van de rivier, die weer naar de zee leidt'. Je snapt de symboliek. Dit jaar heb ik tijdens Rosh Hashanah trouwens een aantal mensen op bezoek van moslimafkomst.'

En die doen mee aan de viering?

'Nee, maar ze zijn wel erg nieuwsgierig. Het is voor hen onontgonnen terrein. In zekere zin is Rosh Hashanah te vergelijken met Ramadan. Dat draait ook om zelfreiniging en reflectie. Tijdens Jom Kippoer vasten we 26 uur en doen we - net als de moslims - aan geheelonthouding.'

Orthodoxe Joden vieren Rosh Hashanah in Uman, een stad op 200 kilometer van het Oekraïense hoofdstad Kiev. Beeld EPA
Orthodoxe Joden vieren Rosh Hashanah in Uman, een stad op 200 kilometer van het Oekraïense hoofdstad Kiev.Beeld EPA
Duizenden orthodoxe Joodse mannen en kinderen verzamelen zich in Jeruzalem voor het Tashlich-gebed, waarin ze afstand doen van hun zonden. Beeld EPA
Duizenden orthodoxe Joodse mannen en kinderen verzamelen zich in Jeruzalem voor het Tashlich-gebed, waarin ze afstand doen van hun zonden.Beeld EPA

Wensen jullie elkaar tijdens Rosj Hashanah eigenlijk ook een 'gelukkig nieuwjaar'?
'We wensen elkaar 'een zoet en goed nieuwjaar'. Daar eten we dan appeltjes met honing bij.'

Een stuk gezonder dan oliebollen.
'Haha, zeg dat wel.'

Er wordt tijdens Rosh Hashanah ook op een hoorn geblazen. Wat is het idee daarachter?
'Dat is een speciale ramshoorn, een zogenaamde 'shofar'. Het klinkt heel klagelijk, een beetje als een menselijke schreeuw, en vormt de opmars tot Rosh Hashanah. Het luidt ook het einde van Jom Kippoer in. Met die klagende toon wordt gezegd: pas op, luister goed naar jezelf. Het is een eeuwenlang gebruik.'

Net als Rosh Hashanah?
'Ja, dat wordt al gevierd sinds mensenheugenis. Overigens valt het elk jaar weer op een andere dag. Dat heeft te maken met de maankalender, waaraan we ons vasthouden. Rosh Hashanah wordt 163 dagen na Pesach (ook wel bekend als lente - of matzefeest, red.) gevierd. De laatste keer dat het zo vroeg in het jaar gevierd werd, was in 1899.'

Bent u wel eens in Israël geweest tijdens Rosh Hashanah?
'Zeker. Dat is echt prachtig, vooral tijdens Jom Kippoer. Tijdens die dag staat alles stil. Er rijden geen auto's, niemand gaat die dag barbecueën. Mensen zitten in de sjoel (synagoge) of thuis, bij elkaar.

'Yair Lapid, de leider van de seculiere middenpartij Er is een toekomst, heeft daar vorig jaar maart een fantastische lezing over gehouden aan een religieuze universiteit. Hij zei: er worden steeds meer religieuze wetten doorgevoerd die de vrijheid van seculiere Israëliërs beperken. Maar er is één grote dag waarop iedereen zich aan de wet houdt en dat is tijdens Jom Kippoer, terwijl dat niet eens een wet is.'

Een mooie anekdote om mee af te sluiten. Dan wens ik u nog een heel goed en zoet nieuwjaar!
'Dank!'

null Beeld EPA
Beeld EPA
Een man speelt viool terwijl de andere man op de foto een rituele wassing ondergaat. Beeld EPA
Een man speelt viool terwijl de andere man op de foto een rituele wassing ondergaat.Beeld EPA
null Beeld EPA
Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden