Feeënbrieven in spiegelschrift

Lewis Carroll schreef tienduizenden brieven, vooral ook aan kleine meisjes. Nicolaas Matsier verzamelde de gekste en grappigste in Met 4 3/4 kus. De onbeantwoorde vraag: was Carroll pedofiel?

De wiskundige Charles Lutwidge Dodgson, beter bekend als Lewis Carroll, de auteur van het onslijtbare Alice's Adventures in Wonderland, was een groot briefschrijver - om het voorzichtig uit te drukken.


Vanaf 1 januari 1861 - hij was toen 28 jaar - tot aan zijn dood op 14 januari 1898 schreef Carroll er welgeteld 98.721. Een gemiddelde van 7,13 brieven per dag. Daarvan zijn er 'slechts' circa 4.000 bewaard gebleven. De meest uitgebreide uitgave bevat ongeveer eenderde daarvan, en uit die hoeveelheid stelde Nicolaas Matsier Met 4 ¿ kus samen, een keuze uit de talrijke epistels die Lewis Carroll aan 'child friends' heeft geschreven.


Aan kinderen dus, op een enkele uitzondering na meisjes, die we soms ook kennen van de geposeerde foto's die de schrijver van ze maakte, en die later gepubliceerd zijn met Carrolls biografie of de letterkundige geschiedenis als legitimatie.


Ook samensteller Nicolaas Matsier (die in 1989 een veel geprezen vertaling van Alice publiceerde) heeft er een aantal van opgenomen: portretten van de ontvangers van de brieven. Die foto's vooral hebben de vraag doen rijzen of Carrolls ook voor Matsier onvertaalbare 'child friends' een betekenis herbergt die wij tegenwoordig in verband zouden brengen met pedofilie. Matsier gaat de vraag niet uit de weg, maar beperkt zich in zijn nawoord uiteindelijk toch tot enige nuttige suggesties voor zelfstudie ter zake van Victoriaanse opvattingen over opvoeding en de relatie van kinderen tot volwassenen.


Van zijn correspondentie hield Carroll een nauwkeurig register bij. Het is verloren gegaan maar besloeg waarschijnlijk 24 delen. Hoe minutieus het was opgezet, mag blijken uit het door Matsier opgenomen essay 'Acht of negen wijze woorden over briefschrijven', waarvan paragraaf 4 'Over het Administreren van Correspondentie' handelt, de richtlijnen waarvan we mogen aannemen dat Carroll ze zelf in praktijk heeft gebracht.


Soms zuchtte de schrijver onder zijn epistolaire last. 'Eenderde van mijn leven gaat op aan het ontvangen van brieven, en het resterende tweederde aan het beantwoorden ervan.' Aan vriendin Isabel Standen schreef hij dat hij gewoonlijk 70 tot 80 brieven achterop was. Toch concludeert Matsier terecht dat het schrijven van brieven voor Carroll 'een eerste levensbehoefte' moet zijn geweest. Het beste bewijs daarvan zijn de brieven zelf, zeker in een verzameling als deze die 'the best of' bevat, en waarin de Carroll van Alice en het fameuze nonsensgedicht The Hunting of the Snark voorrang heeft gekregen.


Zeer bijzondere exemplaren zijn behalve vertaald ook afgebeeld, onder andere een brief in een bibberig handschrift, een met spiralerende tekst, een rebusbrief, in spiegelschrift, en een van de minuscule 'feeënbrieven', die alleen met een vergrootglas te lezen zijn. Inhoudelijk dragen ze allemaal het Carroll-keurmerk: zeg het anders. 'Ik stuur je 4 ¿ kussen.' Het verzoek het voorgaande te 'onlezen'. Een wederzijdse kennis vergelijken met een wiskundige 'Veelhoek'. Een vriendinnetje duidelijk maken dat ze de enige gast is bij een etentje door over de afronding van een repeterende breuk te beginnen. Carroll schreef zijn brieven staande, maar ook, denk ik, met een permanente glimlach.


Waarom de brieven na meer dan een eeuw nog steeds glimlachen en ook volwassen lezers blijven fascineren, heeft Carroll zelf, onbedoeld, het best samengevat in een brief aan de 13-jarige Helen Feilden: 'omdat ik nooit in mijn leven een echte brief heb kunnen schrijven. . .'


Lewis Carroll: Met 4 ¿ kus - Brieven aan kinderen, maar niet alleen.

Uit het Engels vertaald door Nicolaas Matsier.


De Bezige Bij; 256 pagina's; € 19,90.


ISBN 978 90 234 6814 1.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden