'Fazio aanvallen staat gelijk aan zelfmoord'

Bruno Parigi ziet de bankenklucht rond Antonveneta met lede ogen aan. De problemen zijn volgens hem structureel voor Italië. Maar wanhopen doet hij niet....

Van onze verslaggever OIav Velthuis

'De zaak rond Antonveneta is geen incident, maar wijst op een structureel probleem in het Italiaanse bankwezen', zegt Bruno Parigi, hoogleraar economie aan de Universiteit van Padua. Parigi, die een lange lijst publicaties over de sector op zijn naam heeft staan, volgt de zaak nauwgezet. Volgens hem staan Italiaanse banken aan de vooravond van grote veranderingen. En daar is hij blij om.

'De pathologie van het Italiaanse systeem is dat de belangrijke afspraken in de achterkamers - de 'salotti buoni' - worden gemaakt.'

Dat komt onder meer doordat Italië een onderontwikkelde kapitaalmarkt heeft. 'Kapitaal is moeilijk te verkrijgen voor Italiaanse bedrijven.' De oplossing? 'Zitting nemen in het bestuur van een bank', zegt de 48-jarige Parigi. 'Ondernemers doen dat echt niet voor de dertig-of veertigduizend euro die ze daar jaarlijks mee opstrijken. Ze willen invloed uitoefenen op het leenbeleid. Er gaan bijvoorbeeld geruchten dat de ondernemers die met Gianpiero Fiorani (de president van ABN Amro's rivaal Banca Popolare Italiana, red.) samenspannen, voorkeursbehandeling krijgen van BPI.'

Gevaarlijk spel? 'Helemaal niet. Die ondernemers nemen nauwelijks risico, want hun aandelenpakketten Antonveneta hebben zij grotendeels met geld van Fioriani gekocht. Bovendien zijn dit jonge mensen, die geen reputatie te verliezen hebben. Hun bedrijven bestonden een paar jaar geleden niet eens. Stefano Ricucci bijvoorbeeld was tandtechnicus, die door investeringen in onroerend goed per toeval veel geld verdiende.'

De echte boosdoener is volgens Parigi Banca d'Italia, de centrale bank. Die heeft te veel macht. 'Zij houdt toezicht op de banken, maar is ook de mededingingsautoriteit. Banca d'Italia fungeert als een branchevereniging die de belangen van de commerciële banken verdedig. ”Ik verdedig u en garandeer dat u winst maakt, als u mij in ruil daarvoor de macht in handen geeft”, luidt het devies van de gouverneur. Dat is een stabiel evenwicht. Italiaanse banken zouden nooit durven doen wat ABN Amro en de Spaanse Banco Bilbao hebben gedaan: Fazio uitdagen. Want hij is de dirigent. De centrale bank kan je jarenlang verlammen als ze besluit om een team inspecteurs op je af te sturen.'

Ook in de politiek heeft de gouverneur veel vrienden, zowel bij links als bij rechts. 'Lange tijd durfde niemand het gevecht aan te gaan met de gouverneur. Want Banca d'Italia heeft van alle overheidsinstellingen de beste, meest gerespecteerde staf. De centrale bank heeft een grote geloofwaardigheid opgebouwd, en die is grotendeels terecht. Heel wat ministers en politici zijn hun carrière daar begonnen. Dus als je Banca d'Italia aanvalt, staat dat bijna gelijk aan zelfmoord.'

Niettemin kraakt het machtsmonopolie in zijn voegen. 'In 1979 werd het paspoort van de toenmalige gouverneur - Paolo Baffi - tijdelijk ingenomen en ging een onderdirecteur de gevangenis in vanwege een vrijmetselaarszaak. Maar wat er nu gebeurt is absoluut uniek. Dat telefoongesprekken van de gouverneur zijn afgeluisterd, is nog nooit voorgekomen.'

Parigi wanhoopt dus niet. 'Het positieve van de Antonveneta zaak is dat het systeem eindelijk antistoffen lijkt te ontwikkelen. Kijk maar naar de reactie van Consob (de Italiaanse beurstoezichthouder, red.) en het Openbaar Ministerie. Wat er nu gebeurt in Italië zou je kunnen zien als een machtsstrijd om het bankentoezicht. De Italiaanse centrale bank laat het afweten, dus nu nemen andere partijen het toezicht over.' Probleem is wel dat de recente inmenging van het Openbaar Ministerie erg inefficiënt is. 'Daardoor wordt alles lamgelegd, en kan de zaak Antonveneta lang gaan duren.'

Maar Parigi weet het zeker. 'Uiteindelijk zal ook Fazio moeten accepteren dat nationale grenzen wegvallen in de bankwereld.' Paradoxaal genoeg was het een Italiaanse bank, Unicredito, die het voorbeeld gaf door in juni een Duitse bank voor 20 miljard euro te kopen. 'Dan kan je toch niet volhouden dat buitenlandse banken Italië niet in mogen?'

'Door de invoering van de euro is er een Europese bankenmarkt ontstaan. Maar er bestaat geen autoriteit die toezicht houdt op die markt. De Europese Centrale Bank weet dat zij die taak in de nabije toekomst niet op zich mag nemen. En het toezicht van de Europese Commissie is volstrekt onvoldoende. Die kunnen vragen stellen en brieven schrijven, maar scherpe tanden hebben zij niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden