Fatima Elatik

Homo's die worden weggepest, een Jood die niet met een keppeltje over straat kan - Elatik ziet het gebeuren. 'Dan kan ik niet zeggen: laat anderen het maar oplossen. Ik ga erop af. Op zijn Fatima's.'

Waarom haat je jezelf zo? vroegen mijn vrienden mij het afgelopen jaar. Waarom pik je dit?'


Wat antwoordde u dan?

'Ik ben nog niet klaar, ik zit er om de mensen een stem te geven. Bewoners spreken me aan over hun problemen. Ik por ze op om hun eigen problemen op te lossen. Overal waar shit is, ga ik heen, en zeg ik wat ik ervan vind. Op zijn Fatima's.'


Fatima Elatik (38), boegbeeld van de Amsterdamse PvdA en voorzitter van het stadsdeel Oost, heeft het afgelopen jaar de verschrikkelijkste verwensingen en bedreigingen naar haar hoofd geslingerd gekregen.


'Als je maandagochtend je mailbox opent en je leest: ik hoop dat je een heel langzame dood sterft... die mails gooien je hele leven om. Dan ga je over je schouder kijken.'


Als Elatik een taxi neemt vanwege haar veiligheid - op aandringen van mensen die daarover gaan - is ze een hoer en een dief. Als haar stadsdeel een, volgens criticasters dure, boot huurt voor Sail of activiteiten subsidieert voor allochtone vrouwen, is ze een hoer en een zakkenvuller. Als het muziekmakerscentrum MuzyQ ontaardt in een financieel debacle, een erfenis van een vorig bestuur van een ander stadsdeel, is ze een hoer en moet ze dood.


'Soms leek het of half gek Nederland een groepsmail kreeg: op dit adres kun je je rotzooi kwijt.'


Zoals: stomme, Marokkaanse trut. Lekker het geld van de staat gebruiken. Vieze hoer. Theedoek af, dat is geen geloof.

'Er stond weer iets in de Spits of De Telegraaf over mij en gingen al die gekken weer twitteren. Er was een gast die twitterde zelfs: wie verlost ons van Fatima Elatik, desnoods voor geld? Ik heb dat geretweet en iedereen dook op hem. 'Wat voor gek ben jij? Dit is een doodsbedreiging.' Heeft die man me gemaild dat het hem erg spijt.'


De tweet met 'vieze hoer' retweette u en liet u volgen door: lieve mensen, voor de rest gaat het heel goed in Oost. Gisteren een mooie avond gehad met bewoners en ondernemers op IJburg.

'Dit was zo'n dag dat ik goed in m'n vel zat, dan kan ik het van me laten afglijden en ben ik heel scherp.'


De vraag was: hoeveel kan een mens hebben?

'Het allerzwaarst is als er leugens over je worden verspreid en je integriteit ter discussie wordt gesteld. Dat raakt me. Je kunt zeggen dat je mijn ideeën dom vindt, maar zeggen dat ik een geldwolf ben die 30 miljoen heeft gestolen, vind ik heel erg.


'Ik ben geen dief. Ik ben een dochter van een hardwerkende gastarbeider. Als hij mij één ding heeft bijgebracht, dan is het dat je moet werken voor je geld.


'Het gevaar van anonieme bedreigingen is dat je niet weet van wie ze zijn. Ik weet nog het moment dat ik zat te eten in een restaurant, iemand zat naar me te staren en ik dacht: misschien ben jij het wel die me vanochtend dat mailtje stuurde.'


Hebben de bedreigingen u belemmerd in uw functioneren?

'Mijn aard is tegen de stroom ingaan, mensen wakker schudden, dat was ik even kwijt. Ik wil me niet bezighouden met mijn eigen veiligheid. Ik wil niet opgesloten zitten in het stadsdeelkantoor. Ik wil naar buiten, ik wil zien, ik wil voelen, ik wil naar mensen toe, mensen inspireren, een schop onder de kont geven, uitdagen. Ik moet de mensen aanraken, zij moeten mij aanraken. Ik wil hen vragen om advies. Vertel me, wat moeten we doen om jullie straat leefbaarder te maken? Wat gaat u doen en wat moeten wij doen?'


Waarom wordt er zo fel op u gereageerd?

'Kijk naar me: moslim, vrouw, Marokkaan, links, hoofddoek - alles waar de rechts-radicale kerk misselijk van wordt. Het heeft niks met mij te maken, het heeft te maken met waar ik voor sta en wat ik symboliseer. Ik voldoe niet aan het standaardriedeltje over de criminele Marokkaan, de overvaller van juweliers, de moslimbaardmans die eieren gooit naar Tofik Dibi. Dat is eng, want dat ondermijnt het gepolariseerde verhaal van rechts.


'Ik ben geen moslimvrouw die mannen geen hand geeft, weigert geholpen te worden door een mannelijke arts, thuis zit, kinderen baart en achter haar man aanloopt. En ik ben niet op mijn mond gevallen. Ik sta voor alle rechten en vrijheden van de westerse samenleving. Ik pas niet in de agenda die rechts wil verkopen.'


Dus de hatemails die u krijgt, zijn gericht aan...

'...alle Marokkanen en Turken die het hebben gemaakt. Wij zijn advocaten, artsen, voetballers, ondernemers, geboren en getogen Nederlanders, die met respect voor de eigen achtergrond, eigen cultuur, eigen religieuze traditie mee bouwen aan dit land.


'Ik weet waar de tegenstand vandaan komt. Daarom kan ik niet opgeven. In wat voor land moeten onze kinderen straks opgroeien? Een samenleving als in Italië, waar drie Senegalezen worden neergeschoten door een doorgedraaide racist? Wij denken dat het gevaar van radicale moslims komt. Rechts-radicalisme? De AIVD zegt: niks aan de hand. Is dat zo? Ik ga de gok niet wagen, ik ga met de mensen aan de slag.


'Het wordt tijd dat we wakker worden. Witte politici, sta op. Geef de Marokkaanse jeugd het gevoel dat ze erbij horen. We moeten ze voor ons winnen, niet van ons afschuiven. 'We geven Nederland terug aan de Nederlanders', zegt premier Rutte. Heeft hij het ook over ons?'


Wat wilt u uitdragen met uw hoofddoek?

'Dat moet ik ook vaak aan Marokkanen uitleggen. Ik ben een rare moslima, ik ben zo modern als de pest en dans op feesten. Ik ben geen weigerambtenaar en trouw homo's. Ik wil laten zien waar ik allemaal voor sta. Ik ben spiritueel, gelovig, en ik ben van deze wereld.


'Het is ook een eerbetoon aan mijn moeder. Zij heeft mij opgevoed met wijze levenslessen: je kunt wel godsdienstige regeltjes uitvoeren, maar als het van binnen niet goed zit, heeft dat geen nut. Het gaat om je morele kompas. Mijn hoofddoek herinnert me daar continu aan.'


Ze spreekt razendsnel. Als ze vanuit haar hart praat, komt de Amsterdamse in haar boven, is de 'z' niet meer te onderscheiden van de 's', en vallen er krachttermen. 'Niet-Amsterdammers proberen altijd mijn taal te kuisen. Dat kun je niet zeggen als voorzitter, zeggen ze dan.'


Haar stem schiet af en toe omhoog van verontwaardiging, de ogen spuwen onderwijl vuur. Ze is ongeduldig en makkelijk ontvlambaar. Ze kan stampvoeten en schelden. 'Op situaties. Nooit op mensen.'


De groep mensen die de eindjes niet meer aan elkaar kan knopen, ziet Elatik groeien in haar wijken. 'Hun koelkast is leeg voor het eind van de maand. De financiële crisis gaat over banken en de euro, niemand heeft het over tante Mien die niet kan rondkomen van haar aow. Ik kan ze duidelijk maken waar ze recht op hebben. Vaak weten ze dat niet eens. Ik kan ze wegwijs maken waar ze terecht kunnen voor hulp om zelf hun leven op orde te brengen.'


Homo's die worden weggepest, een Jood die niet met een keppeltje over straat kan lopen, hangjongeren die van rotzooitrappers verworden tot criminelen - Elatik ziet het gebeuren in haar stadsdeel. 'Dan kan ik niet zeggen: laat anderen het maar oplossen. Nooit gekund. Ik ga erop af. Op zijn Fatima's.'


Hoe gaat dat: op zijn Fatima's?

'Op bijeenkomsten met Marokkaanse vaders ga ik los. De meesten ken ik. Ik ben al acht jaar bezig met overlast en jongeren. Ik ben heel hard... nou hard... confronterend. Mijn letterlijke verzoek was laatst: ik ben op zoek naar echte kerels die naast me gaan staan om de problemen van júllie kinderen op te lossen.


'Ik heb ze verteld dat ik ze hypocriet vind: jullie weten allemaal wat er speelt. Ik hoef maar een naam te noemen en jullie weten over wie ik het heb. Jullie doen er niks aan. Hoe kan dat? Waarom moet ik in godsnaam drie ton uitgeven aan straatcoaches om jouw kind van het plein te halen? Waarom lig jij op een doordeweekse dag om 10 uur 's avonds op je Marokkaanse bank tv te kijken terwijl je weet dat je zoon van 15 niet binnen is?


'Hoe lig jij op zo'n bank? Waarom doe je niks? Je zoon is een verwaarloosd kind. We hebben geen probleemkinderen, we hebben probleemouders. De standaardreactie van ouders luidt: de gemeente is verantwoordelijk, de school, de politie, de jongerenwerker. Dan gaan mijn haren onder mijn hoofddoek recht overeind staan. Dan word ik gek. Dan loop ik op de man die dat zegt af en zeg: pardon? Die zoon is van jou.'


Is het niet raar dat hun dat moet worden verteld?

'Het is hun nooit verteld, dat is raar. Van bovenaf wordt hun opgelegd wat ze moeten en vervolgens laten we het los. Of we nemen hun rol over: je kunt het niet en we houden hun handje vast. Mensen voelen zich door mij serieus genomen. Ik ga erop af, ik leg mijn hele ziel en zaligheid erin. Aan het eind van zo'n avond ben ik helemaal op.'


Wat bereikt u op zo'n avond?

'Vaders zijn bezig met een burgerwacht. Dat kunstje heb ik eerder gedaan in de Indische buurt, in mijn vorige stadsdeel. Ouders gingen surveilleren. In no time was het Ambonplein schoongeveegd. De buurtregisseur van de politie wilde overgeplaatst worden, hij vond het er saai, er gebeurde niks meer.


'Op andere bijeenkomsten stimuleer ik jongeren dat ze hun eigen buurt veiliger maken. Ondernemers in de Javastraat bieden zich aan: geef mij een paar van die jongens, kunnen ze stage lopen.'


Waar komt uw dadendrang vandaan?

'Ik heb gezien hoe goede bedoelingen van de overheid iemands levenslust kunnen vernietigen. Ik was 8 of 9 toen ik een vriend van mijn vader naar het GAK vergezelde. Hij moest worden gekeurd. Ik ging mee om te vertalen. De arts zei: je bent fysiek in orde, maar laat je nou maar afkeuren. De kans is klein dat jij nog een baan vindt. Op de terugweg zat ik naast een man die somber voor zich uit zat te staren. Thuis begon hij te huilen.


'Ik zag hem steeds ongelukkiger worden. Hij werd snel oud en grijs. Hij kwijnde weg, hij wilde werken. Ik vond dat zo oneerlijk. Tien jaar later is hij van ellende overleden. Dat beeld van die gebroken man in de tram zal ik nooit vergeten. Daarom ben ik gaan doen wat ik ben gaan doen. Die mensen, dat onrecht een stem geven.'


Elatik is het afgelopen jaar door een diep dal gegaan. 'Het is een zwaar gevecht geweest. Ik wil niet wantrouwend zijn. Ik wil niet worden geleid door angst. In elk mens vechten twee wolven. De wolf van liefde, vooruitgang, hoop, passie en de wolf van angst, verdriet, jaloezie, woede. De vraag is: welke wolf wint? De wolf die je voedt. Als ik erg boos ben, heb ik geen energie om mijn werk te doen. Ik moet bij mijn mensen staan en uitstralen: jongens, we kunnen dit met elkaar. Dat gevecht heeft zich het afgelopen jaar in mij - in mijn hoofd, in mijn lijf, in mijn werk - afgespeeld.'


Welke wolf heeft gewonnen?

'De wolf van de passie en de liefde voor mensen.'


Dat heeft u een jaar gekost?

'Ja, even was het evenwicht naar de andere kant gekieperd. Sommige dingen gebeuren om je een les te leren. Het klinkt heel hard, maar ik had het voor geen goud willen missen. Het heeft me geleerd om mijn eigen kracht te erkennen. Ik had niet verwacht dat ik het zou volhouden. Het heeft mijn passie verhevigd.


'Het is heerlijk om geconfronteerd te worden met jezelf, niet leuk, maar heerlijk. De beloning is groot. Ik ben er sterker uitgekomen. Rug recht, borsten vooruit, kin omhoog. Ik ben niet bang meer. Wat kan er nog meer over mij worden gezegd? Kom maar op met je leugens.'


cv

Fatima Elatik (1973) is geboren in Amsterdam. Ze doet mavo, havo en een hbo-lerarenopleiding biologie. Na haar afstuderen in 1996 gaat ze aan de slag als projectmedewerker Grotestedenbeleid in Rotterdam. In 1997 treedt ze aan als beleidsadviseur van de Amsterdamse burgemeester Schelto Patijn. Een jaar later wordt ze gemeenteraadslid voor de PvdA en werkt ze als beleidsmedewerker allochtone jeugdcriminaliteit bij het ministerie van Justitie. In 2002 wordt ze bestuurder in het Amsterdamse stadsdeel Zeeburg, vanaf 2009 is ze voorzitter. Sinds 2010 is Elatik stadsdeelvoorzitter in Oost. Een stadsdeel met een kleine 120 duizend inwoners en twee Vogelaarwijken.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden