Fascinerende, kille Caligula

Vincent van der Valk speelt een koortsachtige Caligula naar wie je toch wilt luisteren.

Caligula van Albert Camus. Door Thibaud Delpeut, De Utrechtse Spelen en de Coproducers, uitvoerend producent: Toneelschuur Producties. Regie: Thibaud Delpeut

Toneelschuur, Haarlem, 10/4 Thibauddelpeut.nl

Beeldende kunst, van ver voor tot lang voorbij de Renaissance, via Van Gogh en Mondriaan naar de haai van Hirst en Emins onopgemaakte bed, langs een reeks fameuze architectonische hoogstandjes, coole jazz en vintageperformance - uit al het moois dat ooit is geschapen, zou een mens misschien toch wat troost kunnen putten. Maar nee. Niet Caligula. Hij laat alle schoonheid op een grote videowand aan zich voorbijtrekken en het publiek, dat over zijn magere schouder meekijkt, voelt de kille eenzaamheid die de keizer omgeeft, zeker als het stil wordt tijdens 4'33'' van John Cage.


Of is dat maar inbeelding? Caligula is niet ongelukkig, horen we hem keer op keer zeggen. Hij heeft zich de plek van God op aard toegeëigend, hij beschikt over de levens van zijn onderdanen, die hun leven geen moment zeker zijn, maar met een goede reden. De keizer is ervan overtuigd dat de mens pas vrij is met de uitvoering van zijn doodvonnis in het vizier. Zo doet hij iedereen een plezier.


'Sectie op de ziel' luidt de ondertitel die Thibaud Delpeut zijn nieuwe voorstelling Galigula meegaf. Op basis van Camus' stuk waaraan de Franse schrijver in 1937 begon en waaraan hij lange tijd bleef schaven, maakt Delpeut een fascinerende, ijzingwekkende voorstelling. Niet per se vanwege de (mis)daden die de illustere Caligula (de historische figuur leefde van 12-41 n. Chr.) beging, maar vooral vanwege de nadere bestudering van de beweegredenen van de mens met betrekking tot macht en onmacht over zijn eigen psyche en die van de ander.


Zo zien we als toeschouwers weinig van Caligula's terreurbewind, maar wordt vooral ingezoomd op de toestand aan het hof van de keizer. Hier zijn nog een paar 'vertrouwelingen' over: de dichter Scipio (Ward Kerremans), de dienaar Helicon (Bram Gerrits) en minnares Caesonia (Wendell Jaspers). Zij hebben de jonge Caligula zien transformeren in het wezen dat hij nu is en ondanks alles blijven zij hem trouw. Ook omdat, horen we, ze zichzelf in hem herkennen, omdat zij hem begrijpen. Ze zijn misschien bang voor hem, maar lijken ook te 'kicken' op hun eigen roekeloosheid met het kiezen van zijn kant. Totdat uiteindelijk ook zij zullen verdwijnen.


Vincent van der Valk speelt Caligula en hij doet dat (over de hele linie wordt trouwens goed geacteerd) heel sterk. Koortsachtig, ongrijpbaar en in de regie van Delpeut ook zo, dat je hem niet voor alles verafschuwt, maar wilt luisteren naar zijn redeneringen, wilt meegaan in zijn zoektocht naar zin of inhoud van het bestaan, in zijn omgaan met het gegeven van de sterfelijkheid. Hoe bizar of onmogelijk consequent misschien ook.


Zijn tegenstander Cherea - een mooie, sluwe en koele Martijn Nieuwerf - is veel makkelijker te volgen. Hij wil de keizer uit de weg ruimen en dat lukt hem uiteindelijk. Maar niet dan nadat Caligula ons een voorstelling lang heeft geprikkeld met zijn ideeën. En daarna. 'Ik leef nog', zegt hij aan het eind. Ja.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden