Interview

Farmers Defence Force-leider: ‘Dit is het uur U, 100 procent. Wij zijn vastberaden en we gaan niet meegeven’

Farmers Defence Force-leider Mark van den Oever, het gezicht van de meest activistische boeren, maakt zich op voor ‘kneiterharde’ acties nu de nieuwe stikstofplannen bekend zijn. Het lot van de boeren is te vergelijken met dat van de Joden, zegt hij. En dus zullen ze voor niks terugdeinzen.

Robert van de Griend en Pieter Hotse Smit
Mark van den Oever, voorman van Farmers Defence Force, Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Mark van den Oever, voorman van Farmers Defence Force,Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een paar dagen geleden lag Mark van den Oever (43) nog met hersenvliesontsteking in het ziekenhuis. Dat weerhield de voorman van Farmers Defence Force er niet van een vlog op te nemen waarin hij zijn ‘medestrijders’ complimenteerde met hun ‘topactie’ om met trekkers voor het huis te gaan staan van stikstofminister Christianne van der Wal (VVD).

‘Ik zag die jongens en dacht: als ik nu niks doe, dan rijden ze misschien nooit meer’, zegt hij over zijn ziekenhuisvlog. Er kwam veel kritiek op het ‘intimiderende’ huisbezoek. ‘Ik wilde even laten weten dat ik achter hen stond, dat we een team zijn’.

Nu, terwijl hij koffie voorzet op zijn erf in het Brabantse Sint Hubert, zegt Van den Oever dat het moment van de waarheid is aangebroken. ‘Dit is het uur U, 100 procent. Wij zijn vastberaden en we gaan niet meegeven.’

Na een lange periode van stilte zijn de boerenactiegroepen weer ontwaakt. Minister van der Wal presenteerde vorige week vrijdag haar ingrijpende stikstofmaatregelen, inclusief een kaartje waarop per regio te zien is hoeveel stikstofreductie noodzakelijk is. In de dagen erna waren er meteen overal in het land wilde boerenacties. Niet alleen werd Van der Wal thuis bezocht, er werden ook ambtenaren klemgereden, een dieseltrein ging aan de ketting, een boer werd bedreigd vanwege een aanstaand bezoek van de landbouwminister en een pop die een boer moest voorstellen, werd boven een viaduct gehesen alsof hij aan een galg hing.

Allemaal geen acties waartoe Farmers Defence Force-voorman Mark van den Oever had opgeroepen, maar hij weet wel dat hij voor veel activistische boeren dé man is. Dat hij vorig jaar bij een boerenactie in Den Bosch het provinciehuis had kunnen laten bestormen, als hij had gewild. ‘Dan kijken vijfhonderd van die jonge jongens, zo kwaad als wat, je ’s avonds om twaalf uur aan. Wat moet er gebeuren Mark?’

Waarom ze hem als hun natuurlijke leider zien? ‘Alles wat ik zeg, is wat zij denken’, verklaart Van den Oever het zelf. ‘Ik ben net als zij een boer. Ik sta ertussen, niet erboven. Ik spreek hun taal.’

Het heeft Farmers Defence Force (FDF) bijna 60 duizend aanhangers op Facebook en ‘drie- tot vierduizend’ betalende leden opgeleverd. De achterban bestaat voornamelijk uit veehouders, die als grote ammoniakproducenten het meest te duchten hebben van de stikstofmaatregelen. De invloed van FDF reikt tot in Den Haag, waar Van den Oever niet alleen goede contacten heeft bij boerenpartijen BBB en het CDA. Ook Forum voor Democratie is hij geleidelijk aan als bondgenoot gaan beschouwen. ‘Ik kan Gideon (Van Meijeren, Tweede Kamerlid, red.) altijd bellen.’

Dat hij uren per dag in FDF steekt, is niet uit eigenbelang, zegt Van den Oever. Als boer met varkens, suikerbieten, peren- en kerstbomen aan de rand van Oost-Brabant treffen de stikstofmaatregelen hem nauwelijks. Hij doet het voor de boeren ‘die in de steek zijn gelaten’. En nu hij eenmaal het gezicht is van de groep die het meest actiebereid is, is er in zijn ogen geen weg meer terug. ‘Ik heb een enorme verantwoordelijkheid aan mijn nek gekregen. Als ik er nu mee stop, hoe moet dat dan verder?’

En dus, ziekenhuispatiënt of niet, keken alle boeren naar Mark van den Oever toen FDF deze week door andere actiegroepen werd opgeroepen om aanstaande woensdag mee te doen aan een groot landelijk boerenprotest. Eenmaal ontslagen uit het ziekenhuis kwam hij dinsdag met de verlossende vlog: FDF doet mee om aan ‘de eenheid in de landbouw’ te bouwen. ‘Ik weet het’, richtte Van den Oever zich tot zijn achterban. ‘Sommigen van jullie zullen teleurgesteld zijn dat het geen kneiterharde actie is geworden.’

Want ‘kneiterharde actie’ was de afgelopen jaren het handelsmerk van FDF. Van den Oever, die inspiratie zegt te halen uit de muziek van punkrockbands als Greenday en Pennywise, verklaarde het kabinet ‘de oorlog’, organiseerde een grootschalige demonstratie bij het RIVM en liet distributiecentra van supermarkten blokkeren.

Individuele FDF-aanhangers gingen vaak nog een paar stappen verder. Ze brachten een huisbezoek aan toenmalig D66-fractievoorzitter Rob Jetten, kalkten de naam van GroenLinks-voorman Jesse Klaver op een doodskist, en bedreigden diverse ministers en Kamerleden op Facebook met de dood.

Over die acties heeft Van Den Oever altijd gezegd dat ze niet uit naam van FDF waren, al plaatste hij zelf ook ooit een poll op Facebook met de vraag of Brabantse CDA-statenleden die ‘verraad’ zouden hebben gepleegd aan de boeren ‘persoonlijk’ moesten worden aangepakt. Alles bij elkaar was het reden voor de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) om Farmers Defence Force op te nemen in een dreigingsrapport.

Aanstaande woensdag rijden de FDF-boeren nog mee met een ‘positief getoonzette’ actie, zoals initiator Agractie het noemt. Daarna zal Van den Oever weer zijn vertrouwde koers gaan varen, kondigde hij al aan. ‘Mannen, zorg dat je je trekker getankt en gepoetst hebt, want we klappen erop’.

Wat heeft u zoal in de planning?

‘De voedselvoorziening platleggen met een leverstop, is besproken. Of snelwegen blokkeren in Natura 2000-gebieden. Naar Schiphol kan ook. We bouwen het op en gaan door tot het af is.’

Wanneer is het af?

‘Als al die onzin over stikstof nou eens een keer ophoudt.’

Als Van den Oever ‘onzin over stikstof’ zegt, dan bedoelt hij dat de natuur niet te lijden heeft onder ammoniak uit de landbouw, dat de stikstofmodellen van het RIVM niet deugen, dat de rekenmethode voor vergunningverlening tekortschiet en dat alleen de boerensector hard wordt aangepakt. Het zijn geluiden die al sinds het begin van de stikstofcrisis – medio-2019 – uit boerenhoek klinken en waarvan tal van deskundigen al die tijd al zeggen: deze beweringen kloppen niet, of slechts deels.

Met jullie acties hebben jullie het stikstofbeleid drie jaar weten te vertragen en nu is het resultaat dat het pakket maatregelen alleen maar is aangescherpt.

‘Wij hebben het inderdaad drie jaar vertraagd. En we denken dat we dat nog wel langer kunnen. Ik verwacht eigenlijk wel dat Van der Wal binnen twee weken valt.’

Farmers Defence Force zal haar een handje helpen, begrijpen we.

‘We zullen al het mogelijke moeten doen.’

Denkt u dat boeren vaker rond haar huis zullen gaan staan?

‘Dat zou zomaar kunnen gebeuren ja. Maar dan met veel meer. Wij zijn niet bangig uitgevallen.’

U heeft zelf ook kinderen. Wat denkt u als u de minister hoort zeggen dat haar kinderen ‘binnen zitten te trillen’?

‘Dat het pussy’s zijn.’

Vindt u niet dat zo’n actie te ver gaat?

‘Nee. In Den Haag zeggen ze dat het een morele grens overgaat. Goed, Van der Wal had een halfuurtje een paar boeren op de stoep. Maar dat staat niet in verhouding tot wat ze zelf al die boerengezinnen aandoet.’

Drie jaar geleden vergeleek u de situatie van de boeren met die van de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. U zei: ‘75 jaar geleden hebben we ook gezien waar het decimeren van een kleine bevolkingsgroep toe leidt.’ En: ‘Als er straks geen boeren meer zijn, zeg dan niet: wir haben es nicht gewusst.’ Zou u dit soort uitspraken nu nog steeds doen?

‘Ja, want waar ik toen voor waarschuwde, komt nu allemaal uit. Is dit dan geen aanval op een bevolkingsgroep? Vind ik wel.’

Boeren worden niet met treinen afgevoerd naar vernietigingskampen.

‘Nee, natuurlijk niet. Dat heb ik er toen ook bij gezegd: we worden gelukkig niet vermoord. Ik doelde op de periode van voor de oorlog, toen alle Joodse winkels gediscrimineerd werden. Ik vind dat boerenbedrijven nu ook worden gediscrimineerd. Dat hoor ik ook steeds van mijn achterban. Ze zeggen: je hebt wel gelijk gekregen.’

Met het traineren van de stikstofmaatregelen riskeren jullie dat Brussel Nederlandse melkveehouders het voorrecht afneemt om meer mest uit te rijden dan Europese collega’s.

‘Ja, dat zie ik nog wel gebeuren, maar dan zullen we optreden.’

Wat beschouwt u als de belangrijkste successen van Farmers Defence Force?

‘De tijdswinst die we tot nu toe geboekt hebben, het schrappen van de verplichte verlaging van het eiwitgehalte in veevoer en het verenigen van de boeren. En dat wij al hebben laten zien dat je het RIVM en de NOS niet zomaar kunt vertrouwen, nog voordat de corona-activisten dat deden. Daarin hebben we echt grote slagen gemaakt.’

De wortels van Farmers Defence Force liggen in Boxtel. Toen daar in mei 2019 een groepje dierenrechtenactivisten een varkensstal bezet hadden gehouden, dacht Van den Oever – zwarte band judo en volgens zijn vader ‘zo hard als een muur’: als de overheid ons hier niet tegen beschermt, moeten we het zelf maar doen. Hij zette een netwerk van appgroepen op om boeren snel te kunnen mobiliseren. Datzelfde netwerk bracht hij later in stelling om in het geweer te komen tegen het stikstofbeleid.

Na die actie in Boxtel hebben jullie ook de Facebook-pagina Vegan Tracker in het leven geroepen, waarop foto’s en persoonlijke gegevens van dierenrechtenactivisten worden geplaatst.

(Glimlacht) ‘Daar kan ik officieel natuurlijk geen uitspraken over doen. Maar we weten wel hoe dat gegaan is, ja.’

Veel dierenrechtenactivisten zijn inmiddels doodsbang voor Farmers Defence Force.

‘Ja, dat was ook de bedoeling, dat die acties ophielden.’

Wij hebben hier activisten over gesproken die ons smeekten hun naam niet in de krant te zetten, omdat ze vreesden voor repercussies. Wat denkt u daarvan?

‘Nou, dat het pussy’s zijn. Als je niks verkeerd doet, heb je ook niks te vrezen, toch?’

Sommige activisten werden (online) verrot gescholden, bedreigd en achtervolgd, bijvoorbeeld omdat ze uit medeleven dode dieren bij een afgebrande stal wilden herdenken.

‘Ja, dat hoeft niet voor de deur van die boer, toch?’

Wat is het verschil met een bezoek aan het huis van de minister?

(Korte stilte). ‘Tja. Dat weet ik zo niet.’

Twee jaar geleden kreeg u zelf bezoek van dierenbeschermingsorganisatie Ongehoord. Uit heimelijk gemaakte videobeelden zou blijken dat u uw varkens niet goed zou behandelen en het Beter Leven Keurmerk niet verdient.

‘Ja, ze zijn ’s nachts bij me binnen geweest. Als ik het in de gaten zou hebben gekregen, dan hadden ze wel een probleempje gehad. Het bleek ook allemaal gelul; controles van de NVWA (de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, red.) en het keurmerk doorstond ik met vlag en wimpel.’

Wat als er morgen een ambtenaar bij u op het erf staat met een zak met geld om u uit te kopen?

‘Nou, die stuur ik niet weg. Vorige week kwam er nog eentje langs. Hij zei: ‘We willen je bedrijf wel hebben, maar we hebben geen geld.’ Toen zei ik: ‘Wat kom je dan doen?’’

Voor een goede prijs bent u, derde generatie Van den Oever op deze grond, dus te koop?

‘Ja, voor een goede prijs is iedereen te koop.’

Waarom verzetten veel boeren zich dan zo fel tegen het uitkopen?

‘Omdat we op een normale manier willen worden behandeld. Niet met de rug tegen de muur en het mes op de keel. Maar gewoon: eerlijk onderhandelen en een goede prijs betalen.’

Twee jaar geleden stuurde FDF nog een dreigbrief rond waarin boeren die zich wilden laten uitkopen voor ‘Judassen’ werden uitgemaakt.

‘Natuurlijk oefenen wij ook politieke druk uit, desnoods op onze collega’s, maar dat is voor het algemeen belang van de boer. Daarnaast kunnen we het bij Farmers Defence Force prima accepteren als boeren hun eigen ondernemerskeuzes maken. Als mensen 65 zijn, en ze kunnen hun bedrijf en dierrechten voor een goede prijs verkopen, wie ben ik dan, als Mark van den Oever, om te zeggen dat ze dat niet mogen doen?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden