Farmaceuten naar de rechter: onterecht gebruik van medicijnen bij executies in VS

Twee farmaceutische bedrijven zijn naar de Amerikaanse rechter gestapt om te voorkomen dat hun geneesmiddelen worden gebruikt voor een serie executies in de staat Arkansas waarover veel ophef is ontstaan. Volgens hen hebben ze nooit toestemming gegeven voor het gebruik van de middelen voor het uitvoeren van executies.

null Beeld anp
Beeld anp

De staat is van plan binnen een bestek van elf dagen zeven veroordeelden ter dood te brengen. Arkansas heeft al sinds 2005 geen executie meer uitgevoerd, maar gouverneur Asa Hutchinson, een Republikein, wil vaart achter de terechtstellingen zetten, omdat er een tekort aan een van de ingrediënten van de dodelijke cocktail dreigt. De eerste twee executies staan voor maandag op het programma.

De twee farmaceutische bedrijven, Fresenius Kabi USA en West-Ward Pharmaceuticals, willen niet betrokken raken bij de omstreden executies. Beide bedrijven hebben bij de levering van hun medicijnen aan distributeurs uitdrukkelijk bepaald dat die alleen mogen worden doorverkocht aan ziekenhuizen en dergelijke instellingen, maar niet aan gevangenissen.

Steeds meer bedrijven zijn huiverig om aan de executies mee te werken uit vrees voor claims als er iets misgaat tijdens de executie. Maar er spelen ook principiële motieven mee. Sommige bedrijven zijn bovendien in handen van moederconcerns in Europa waar de doodstraf verboden is. Het gevolg is dat Amerikaanse staten waar de doodstraf bestaat, de afgelopen jaren steeds vaker te kampen met een tekort aan middelen die worden gebruikt voor de injecties waarmee ter dood veroordeelden worden geëxecuteerd.

Arkansas wil de serie executies nog voor het eind van de maand afronden, omdat dan de houdbaarheidsdatum verstrijkt voor de voorraad midazolam, een middel dat wordt gebruikt om de veroordeelde buiten bewustzijn te brengen. Vervolgens worden twee andere middelen toegediend: vecuronium bromide (om de ademhaling stil te leggen) en kalium chloride (om het hart te stoppen).

Om protesten van de makers van de gebruikte middelen te omzeilen hebben verscheidene staten wetten ingevoerd zodat ze geheim kunnen houden waar ze de betrokken middelen vandaan hebben. Ook Arkansas heeft sinds 2015 een dergelijke wet, maar Fresenius Kabi en West-Ward betogen dat de staat de middelen wel van een onbevoegde leverancier moet hebben gekregen, omdat in al hun contracten staat dat gebruik voor executies verboden is.

Critici waarschuwen dat het ongebruikelijk tempo waarmee de autoriteiten van Arkansas de executies willen uitvoeren risico's met zich meebrengt. Er ligt al de nodige druk op het team dat de executies moet uitvoeren: de laatste executie was twaalf jaar geleden, bovendien is het voor het eerst dat er midazolam wordt gebruikt in Arkansas. Maar het tempo maakt de stress nog groter.

Onvoldoende betrouwbaar

Tegenstanders van de doodstraf concentreren zich op het gebruik van midazolam. Volgens hen is dat middel bij eerdere executies onvoldoende betrouwbaar gebleken. Drie jaar geleden duurde het twee uur voordat een veroordeelde in Arizona na het toedienen van de injectie zijn bewustzijn verloor, hoewel hij vijftien maal de noodzakelijk geachte dosis had gekregen.

Ook bij andere executies ging het mis en hapten de veroordeelden nog minuten lang naar adem of kwamen zij zelfs weer even bij. Tegenstanders van de doodstraf hoopten dat het Hooggerechtshof daarin aanleiding zou zien de executies voorlopig te verbieden, omdat de Amerikaanse grondwet een 'wrede en ongebruikelijke bestraffing' niet toestaat. Maar het Hof besloot in 2015 met 5 tegen 4 stemmen dat hiervan geen sprake is bij het gebruik van midazolam.

Het is onduidelijk of de bezwaren van de twee farmaceutische bedrijven de reeks executies nog kunnen tegenhouden. Afgelopen donderdag verwierp een rechter in Arkansas nog een beroep van een van de gevangene wiens executies voor aanstaande maandag op de rol staat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden