Faraonisme: make Egypt great again!

Van mormonen tot boeddhisten en van christenen tot baptisten verklaart Max Pam de beleving, de folklore en de uitvoering van religieuze rituelen.

Max Pam
Het gereconstrueerde gouden dodenmasker van Toetanchamon. Beeld anp
Het gereconstrueerde gouden dodenmasker van Toetanchamon.Beeld anp

Laatst zag ik een debat over het faraonisme. De discussie werd uitgezonden op de Egyptische zender LTC TV - geen idee waar dat voor staat - en overgenomen door Memri TV, de website van het Middle East Media Research Institute. Volgens sommigen is Memri TV een Israëlische propagandazender die de Arabisch-islamitische wereld in een kwaad daglicht stelt, maar volgens anderen geeft Memri TV juist een goed beeld van de ontwikkelingen in het Midden-Oosten.

Van faraonisme had ik nooit gehoord. Toch is het niet zo moeilijk te raden wat het inhoudt. De faraonisten willen terug naar de dynastieën van de farao's, waarvan de eerste zo'n drieduizend jaar voor Chr. zijn macht heeft laten gelden. Egypte moet weer een eigen identiteit krijgen - make Egypt great again! - en dan is er geen periode geschikter om naar te verwijzen dan de tijd waarin de piramides werden gebouwd. Om deze doelstelling te verwezenlijken is er een faraonistische beweging ontstaan, waarvan niet helemaal duidelijk is of zij heimelijk moet opereren dan wel oogluikend wordt toegestaan, of zelfs wordt gestimuleerd.

Samy Harak, de faraoïstische activist die op LTC TV zijn zegje mocht doen, droeg een linnen kraag, die men ook wel ziet op de afbeeldingen van farao's. Als ik het goed heb waargenomen, was de kraag geïllustreerd met een motief van pauwentooien. Harak zei dat de Egyptische identiteit is verwaterd. Egyptische jongeren verlaten het land - en niet alleen uit economische motieven. Zij herkennen zichzelf niet meer als Egyptenaar, maar gelukkig kunnen de oude farao's in dit opzicht richting geven.

De opvattingen van Harak zijn niet zonder risico's, want de farao's stammen uit een tijd dat de islam nog niet bestond en dat Mohammed nog niet was opgestaan. Ook het christendom heeft lang geworsteld met mensen die voor Christus hebben geleefd. Wat moest men met ze aan? In wezen waren het heidenen en die kunnen natuurlijk niet zomaar toegang krijgen tot het paradijs. Een gedeeltelijke oplossing vond men in de introductie van het voorgeborchte, een soort wachtkamer voor dode zielen.

In de discussie vond Harak de vrouwelijke journalist Nur Al-Huda Zaki tegenover zich, die het pan-Arabische standpunt verdedigde. Ze zegt het faraonisme als 'een fantasie' te beschouwen en meent dat de toekomst van Egypte alleen kan liggen in de eenheid van Arabische staten, die overigens ook de oude droom van president Nasser was.

Harak ziet daar niets in. Zo moeten Egyptenaren weer echt Egyptisch gaan spreken en niet het soort namaak Arabisch, waarin zij zich tegenwoordig verstaanbaar proberen te maken. Hij wil ook een nieuw Egyptisch paspoort, waaruit het woord Arabisch is verwijderd. Speciale aandacht vergt de relatie met Israël, want van oudsher zijn de Joden de vijanden van Egypte. Zoals bekend is Mozes met zijn volk uit Egypte weggetrokken en dat moet toch beschouwd worden als een verraad aan de farao's. Vanuit dat oogpunt bezien, is het niet verwonderlijk dat Israël nog niet zo heel lang geleden Egypte opnieuw heeft geplunderd.

Volgens de Israëlische krant Haaretz lijkt het faraonisme misschien ongevaarlijk, maar ziet de huidige Egyptische president Abdul Fatah al-Sisi zichzelf wel degelijk als een erfgenaam van de farao's. Het vernietigen van de Moslim Broederschap past in dat beeld. Zo wil Sisi weliswaar geen nieuwe piramides neerzetten, maar hij heeft wel zijn zinnen gezet op de bouw van een nieuwe hoofdstad. Veel grootser dan Caïro, een stad voor een heerser.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden