nieuwsBritten na de Brexit

Farage viert feest, Johnson blijft ingetogen op Brexit Day. Maar wat nu?

Medewerkers van de Europese Commissie verwijderen de Britse vlag uit het hoofdkantoor van de commissie.Beeld EPA

Groot-Brittannië beleefde haar eerste weekend buiten de EU in decennia. Nigel Farage vierde feest, Boris Johnson bleef opvallend rustig en de remainers hebben zich tot rejoiners gedoopt. 

‘Ik verveel me. Wat zullen we nu eens gaan verlaten?’ De tweet die de conservatieve campagnegroep British Independence zondagochtend verstuurde was ironisch bedoeld, maar bevatte een kern van waarheid. Nu het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie vrijdagavond heeft verlaten, luidt de vraag: what’s next?

Boris Johnson is alvast van plan om de aanstaande onderhandelingen over een handelsverdrag met de EU op scherp te zetten. Maandag zal hij waarschijnlijk verklaren dat hij liever controles aan de grenzen ziet dan inbreuk op de net veroverde soevereiniteit.

De man die ‘de Brexit gedaan kreeg’ vierde Brexit Day vrijdag op terughoudende wijze. Na een kabinetsvergadering te hebben geleid in Sunderland – de stad die tijdens de referendumnacht als eerste ‘vóór’ een Brexit stemde – keerde Johnson terug naar Londen om ‘de nacht’ rustig te vieren. Middels een videoboodschap liet hij weten begrip te hebben voor het feit dat veel van zijn landgenoten zich zorgen maken en het vertrek als een verlies ervaren. Vervolgens beloofde hij er alles aan te doen om de nationale eenheid te herstellen. Dat zal nog een flinke klus worden.

Beeld EPA

Feeststemming 

Van dit soort terughoudendheid was geen sprake bij Nigel Farage, de man die een twintig jaar lange strijd bekroond zag. Op Parlement Square bij Westminster ‘verliet’ hij de EU zaterdagochtend vroeg in feeststemming, toegejuicht door enkele duizenden aanhangers. Het ‘We are the champions’ dat luidkeels werd meegezongen klonk passend, net als de frase ‘No time for losers’. Om de verliezers – de gevestigde orde - werd smadelijk gelachen, vooral tijdens de liedjes van Brexit-komiek Dominic Frisby, een zwart schaap in zijn beroepsgroep.

‘Jarenlang hebben we geduldig gewacht’, beweerde Brexiteer Tracey Smart op het exit-feest. ‘In die tijd zijn we voor van alles uitgemaakt. De hoop was dat we de strijd zouden opgeven, maar dat hebben we niet gedaan. We hebben de oorlog gewonnen – een beschaafde oorlog.’ Hiermee verwoordde de bloemist uit Watford, om wier nek een Union-Jacksjaaltje hing, het overheersende gevoel op het plein. Namelijk dat een meerderheid van de bevolking toch zijn zin heeft gekregen, ondanks waarschuwingen, dreigementen en een politieke spelletjes van de machthebbers.

De reacties in de Britse pers varieerden in het eerste EU-loze weekeinde  – waarvan in de dagelijkse praktijk overigens niets te merken was – van vreugde tot verdriet.

Beeld EPA

In The Sunday Telegraph schreef de Cambridge-historicus Robert Tombs, auteur van het boek The English and their History, dat Charles de Gaulle alsnog gelijk heeft gekregen, en dat deze Franse president, die hen lang buiten de deur wist te houden, de Britten blijkbaar beter kende dan zij zichzelf. The Sunday Times publiceerde een cartoon van een Brits schip op een wilde zee. ‘Hebben we kaarten meegebracht?’, roepen verontruste opvarenden in ballonnetjes, ‘Kaarten maken we zelf!’, ‘En eten?’, ‘De zee zit vol vis!’, ‘En de hengels?’, ‘KIJK, nu is het tijd om samen te komen!’

Voor de remainers was het een Black Friday. Zij zullen voortaan rejoiners zijn, hopend dat hun land ooit zal terugkeren bij het eenwordingsproject. ‘We verdwijnen niet van het toneel’, scheef Will Hutton in The Observer, ‘we vechten door, zeker van onze zaak.’ Veel zal afhangen van de vraag of de Brexit een succes wordt en hoe de EU verder gaat. Een terugkeer zal lastig worden als de Unie aanstuurt op een federatie, eentje naar Amerikaans model. Dat is precies waar Guy Verhofstadt afgelopen week voor pleitte. De Belgische federalist wil dat de lidstaten meer macht afstaan aan Brussel.

Schotse nationalisten

Oud-voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk gaf ondertussen de Schotse nationalisten hoop door op de BBC te beweren dat in Brussel enthousiasme bestaat om Schotland als onafhankelijke natie te verwelkomen als 28ste lid. The Observer meldde dat de EU aan de Spaanse eis tegemoet wil komen om de status van Gibraltar buiten de onderhandelingen over een Brits-Europees handelsakkoord te houden. Het zijn allemaal tekenen dat er lastige maanden aankomen, die weleens kunnen eindigen met een akkoordloos vertrek.

Beeld EPA

De Ierse premier Leo Varadkar beweerde dat de Europeanen de beste kaarten hebben. Hij voorziet een ‘rommelige’ situatie en beschuldigde de Britten ervan een ‘koloniaal’ wereldbeeld te hebben. Deze uitlatingen zijn vooral bedoeld voor binnenlandse consumptie: de Fine Gael-leider staat er slecht voor in de opiniepeilingen voor de naderende parlementsverkiezingen. Milder van toon was Emmanuel Macron, die beweerde dat de Britten de EU, niet Europa, verlaten. De Franse president wil de stad Londen de Legion d’Honneur geven, de hoogste Franse onderscheiding.

Geen gematigde koers

Na zijn grote verkiezingsoverwinning was de hoop bij EU-gezinde Britten dat Boris Johnson van zijn macht gebruik zou maken om harde Brexiteers te negeren en een gematigde koers te varen. Daar lijkt het vooralsnog niet op. Hij is, zo wist The Sunday Telegraph te melden, woedend dat de EU alleen een vrijhandelsakkoord wil als de Britten de Europese regels blijven volgen, en zich blijven onderwerpen aan het Europese Hof van Justitie. Dat is voor de premier onaanvaardbaar. Volgens zijn opponenten dreigt Johnson ‘een tactiek van de verschroeide aarde’ te hanteren.

Van politieke zorgen is bij Nigel Farage geen sprake. ‘Mr Brexit’ glundert nog steeds na, helemaal na de onthulling, in het Londense restaurant L’Escargot, van een portret waarop hij in filosofische pose is afgebeeld. Hij vindt de harde lijn van Johnson prachtig en meent te weten dat, voor het eerst na het referendum, de EU banger is voor de Britten dan andersom.

Na de Brexit barst Europa van de ambities

Nu de Britten niet meer op de rem kunnen trappen, wil de EU haar geopolitieke vleugels verder uitslaan. Maar dat vereist wel een cultuurbreuk. Lees de analyse over de EU ná de Brexit. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden